Jamming maakt vliegtuig niet onbestuurbaar: 'We vlogen ook voor gps bestond'


Het gps-signaal van vliegtuigen boven Nederland werd vorige week verstoord, wat vermoedelijk een doelbewuste actie was. Dit zogeheten jamming hindert de luchtvaart, maar brengt vliegtuigen niet in gevaar. Piloten hebben genoeg andere systemen om veilig te navigeren.
De vliegtuigen vlogen op grotere hoogtes toen ze hun signaal verloren, meldt onderzoeksplatform Hexbird. Alle zeventig tot negentig getroffen vliegtuigen vlogen hoger dan 15.000 voet (4,6 kilometer). De meeste vliegtuigen doorkruisten het luchtruim boven Nederland. Zeven vliegtuigen waren onderweg naar Schiphol.
Het klinkt voor reizigers misschien spannend dat vliegtuigen hun gps-signaal verliezen. Sommige NU.nl-lezers uitten hun zorgen over veiligheid.
Die zorgen zijn volgens luchtvaartexpert Joris Melkert onterecht. "Je moet bedenken dat vliegtuigen ook prima van a naar b konden vliegen voordat gps bestond." Sinds de jaren negentig is gps beschikbaar voor de commerciële luchtvaart.
"De systemen die eerder nodig waren, bestaan grotendeels nog steeds", vervolgt Melkert. "Er zijn een heleboel alternatieven. De luchtvaart heeft eigenlijk altijd een back-up." Jamming verstoort alleen het gps-systeem van een vliegtuig. De alternatieve systemen hebben nergens last van. Ook het contact met de luchtverkeersleiding blijft mogelijk.
Radiobakens als elektronische vuurtorens
Een belangrijk alternatief is radionavigatie. Bij grote luchthavens staan VOR-bakens, die een radiosignaal uitzenden dat de vliegtuigen kunnen ontvangen. "Dat zijn elektronische vuurtorens voor de luchtvaart", zegt Melkert. "Als een vliegtuig onderweg is naar een luchthaven, vliegen piloten naar het baken toe. En zo kun je ook van baken naar baken over de aarde navigeren."
Landingsbanen hebben weer hun eigen radiobakens, het Instrument Landing System (ILS). "Dat leidt je keurig naar de baan toe, ook als het donker is of bij dichte mist. Zo kun je prima landen."
Gps is kwetsbaar voor doelgerichte verstoringen doordat de plaatsbepaling gebeurt op basis van satellieten die op 20.000 kilometer boven het aardoppervlak rondcirkelen. De signalen zijn heel zwak als ze de aarde bereiken.
Zwakke gps-signalen weggedrukt
"Een zwak signaal kun je verstoren door een krachtiger signaal in hetzelfde frequentiegebied uit te sturen", zegt Melkert. "Dan druk je dat gps-signaal gewoon weg." Dat is vermoedelijk ook vorige week maandag gebeurd.
Zulke jamming komt vooral voor in oorlogsgebied, zoals aan het front tussen Rusland en Oekraïne. Door de verstoorde gps-signalen kunnen drones geen gps-signalen gebruiken voor het navigeren.
De verstoring van vorige week boven Nederland lijkt vanuit een konvooi van Russische schepen te komen dat op de Noordzee voer. Daarmee komen al snel vermoedens van hybride oorlogsvoering, waar Rusland vaker mee in verband is gebracht. "Als het inderdaad een statelijke actor was, dan keek die of we wakker zijn. Het antwoord is: we zijn wakker."
Gps is nauwkeuriger
Waar gps-signalen kunnen worden verstoord, is dat bij radiosignalen van VOR-bakens eigenlijk geen optie, legt Melkert uit. Daarom is dat oudere systeem nog steeds een alternatief om op terug te vallen. "Die zenders staan op land, dicht bij het vliegtuig. Dat zijn dus krachtigere signalen, die veel moeilijker weg te drukken zijn."
Maar als radionavigatie moeilijker te verstoren is, waarom wordt dat dan niet als belangrijkste navigatie gebruikt? Gps is simpelweg nauwkeuriger en bovendien gebruiksvriendelijker. Radionavigatie is bijvoorbeeld afhankelijk van bakens die enkele honderden kilometers bereik hebben, terwijl gps overal kan worden gebruikt.
De autoriteiten hebben nog niets losgelaten over de bron van de jamming. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur doet onderzoek.
Om een vraag te kunnen stellen dien je in te loggen. Log in of maak binnen 1 minuut jouw gratis account aan.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.