Bibliotheken zien het zwart in: 'Vlaanderen morrelt aan Nederlandstalige aanwezigheid'

De besparingen van de Vlaamse regering op Brusselse Nederlandstalige bibliotheken en cultuur komen bijzonder hard aan bij de Vlaamse schepenen. “Dit gaat niet enkel over boeken ontlenen, maar over de Nederlandstalige aanwezigheid in Brussel.”

Afgelopen vrijdagmiddag krijgen de negentien Brusselse gemeenten een korte maar explosieve mail: Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) kondigt erin aan dat de gemeenten het vanaf 2027 met 30 procent minder subsidies zullen moeten rooien voor hun Nederlandstalige bibliotheekwerking en cultuurbeleid. De besparing is goed voor ruim 1 miljoen euro. “We beseffen dat deze beslissing een grote impact zal hebben op de werking", staat er in het bericht.

Maandagnamiddag zitten de Vlaamse schepenen alvast samen met Gennez’ Brusselse partijgenote Ans Persoons, die binnen de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) bevoegd is voor cultuur, om te bekijken hoe ze met de besparing kunnen omgaan. Echt nieuws of extra budgetten van de VGC worden daar niet meteen verwacht. Ook de VGC moet trouwens inleveren in het kader van de Vlaamse besparingen.

"We zien niet meteen hoe we 84.000 euro kunnen opvangen zonder in de dienstverlening te snijden. Een Nederlandstalige bib is niet enkel boeken ontlenen, dat is ook Nederlandse taalstimulering, laagdrempelige cultuur, een scholenwerking"

Voorzitster conferentie van Vlaamse schepenen in het Brussels Gewest

Diezelfde Vlaamse schepenen ervaren de aankondiging alvast als een ijskoude douche. "Bij de gemeente Schaarbeek moeten we 84.000 euro inleveren voor de bibwerking en in totaal 105.000 euro als je de besparing op het cultuurbeleid meetelt", legt Gudrun Willems (Groen) uit, schepen van Nederlandstalige Aangelegenheden in Schaarbeek en voorzitster van de conferentie van Vlaamse schepenen.

"Dat is een heel groot bedrag en we zien niet meteen hoe we die vermindering kunnen opvangen zonder ernstig in de dienstverlening te snijden. Want een Nederlandstalige bib, dat is niet enkel boeken ontlenen, dat is ook Nederlandse taalstimulering, laagdrempelige cultuur, een scholenwerking … Dat Vlaanderen uitgerekend daarop gaat besparen, kan ik moeilijk begrijpen, zeker in tijden van fake news."

Gemeenten op tandvlees

De besparing komt des te harder aan, omdat de Brusselse gemeenten ook voordien al financieel op hun tandvlees zaten. "Onder meer de beperking van de federale werkloosheidsuitkeringen in de tijd heeft een zware last op het OCMW en zo ook op de gemeentekas gelegd", zegt Willems.

"We zijn nu al twee dagen gesloten, mogelijk zullen we nog vaker moeten dichtblijven. En of we nog boeken zullen kunnen kopen, is maar de vraag. Verder hoop ik dat we de werkgelegenheid kunnen behouden"

Dirk Lagast (Vooruit)

Schepen van Nederlandstalige aangelegenheden in Koekelberg

Schaarbeek is dan nog een grote gemeente, met een groter budget. In een kleine gemeente als Koekelberg is de situatie zo mogelijk nog nijpender.

"We voelen ons echt koud gepakt", vertelt Koekelbergs schepen van Nederlandstalige Aangelegenheden Dirk Lagast (Vooruit). "Met weinig middelen hadden we hier veel impact, we tellen jaarlijks circa 30.000 bezoeken, ook van anderstaligen. Dat komt op de helling. We zijn nu al twee dagen gesloten, mogelijk zullen we nog vaker moeten dichtblijven. En of we nog boeken zullen kunnen kopen, is maar de vraag. Verder hoop ik dat we de werkgelegenheid kunnen behouden. We houden de bib nu draaiende met 2,3 voltijdsequivalenten (VTE's)."

Morrelen aan Nederlandstalige aanwezigheid

Voor Lagast gaat het niet zomaar om een besparing, maar raakt de maatregel ook aan iets wezenlijkers. "25 jaar geleden hebben de gemeenten met de Lambermont-akkoorden middelen gekregen voor een Vlaamse schepen en konden ze binnen dat kader ook een bib starten en zo de Nederlandstalige aanwezigheid verankeren. De Vlaamse besparingen morrelen daar nu aan."

"De bibliotheken moeten inleveren op een moment dat de PISA-testen op steeds minder leesvaardigheid wijzen. Dat klopt toch niet?"

Valérie Libert (Anders)

Schepen van Nederlandstalige aangelegenheden in Elsene

In Elsene wijst schepen Valérie Libert (Anders) dan weer op het belang van de scholenwerking in de bibliotheken. "We hebben nu al ingespeeld op de noden van basisscholen, maar er openden net twee nieuwe Nederlandstalige middelbare scholen en volgend jaar openen we er als gemeente zelf nog een. Het is dus hoog tijd om ons aanbod ook op dat publiek af te stemmen, maar net dan krijg je te horen dat de middelen drastisch dalen. Ik zie gewoon niet hoe we dat zullen doen."

Libert wijst erop dat cultuur en bibliotheken middelen inleveren op een moment dat de internationale PISA-testen keer op keer een achteruitgang tonen in leesvaardigheid. "Dat klopt toch niet?"

Onmogelijke keuze

De Vorstse schepen Flo Flamme (Groen) heeft het dan weer over een onmogelijke keuze. "Misschien zullen we moeten kiezen voor een heel beperkte dienstverlening, waarbij de bib enkel nog boeken te leen aanbiedt. Maar dat is eigenlijk niet waar bibliotheken vandaag vooral voor dienen. Het zijn ontmoetingsplekken geworden, plekken waar je Nederlands leert zoals tijdens onze conversatietafels, ze zijn een vaste waarde voor de Nederlandstalige scholen … Met weinig geld hebben we vandaag zo een grote impact op de gemeente."

Vlaams minister van Brussel Cieltje Van Achter (N-VA) liet vrijdag al weten dat "ze het moeilijk heeft met de besparing op de bibliotheken". Ze bekijkt naar eigen zeggen op welke manier de besparing kan opgevangen worden. Meer duidelijkheid over die piste kon het kabinet van de minister maandag nog niet geven.