Marta Cienkowska: w Gorlicach powstanie Muzeum Pierwszej Wojny Światowej

Jak wskazano na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, będzie to pierwsza w Europie Środkowo-Wschodniej nowoczesna instytucja muzealna w pełni poświęcona dziejom frontu wschodniego pierwszej wojny światowej. Nowe muzeum upamiętni Bitwę pod Gorlicami z 2 maja 1915 roku. Swym zasięgiem obejmie żołnierskie cmentarze zlokalizowane na terenie ziemi gorlickiej. 

"11 listopada świętujemy wolność, ale naszym obowiązkiem jest pamiętać także o drodze, która nas do niej doprowadziła" - podkreśliła ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska, cytowana na stronie MKiDN.

Przypomniała, że w maju 1915 r. w Gorlicach rozegrała się jedna z najważniejszych bitew pierwszej wojny światowej. "Zginęły tysiące żołnierzy, wśród nich Polacy, często przymusowo wcieleni do armii zaborców i zmuszeni do walki przeciwko sobie" - wskazała.

"Dziś przypominają o nich cmentarze wojenne rozsiane po całym regionie. Spoczywają na nich żołnierze różnych narodowości i armii - ludzie, których podzieliła wojna, a połączyła śmierć. To właśnie tutaj szczególnie mocno rozumiemy, jak wielką wartością jest wolność i jak wysoką cenę trzeba było za nią zapłacić" - zaznaczyła. 

"Dlatego w Narodowe Święto Niepodległości ogłaszam, że w Gorlicach powstanie Muzeum Pierwszej Wojny Światowej. Będzie to miejsce, które opowie nie tylko o wielkich bitwach i tragediach, ale przede wszystkim o ludziach - o polskich losach, dramacie wojny i wydarzeniach, które otworzyły nam drogę do niepodległości" - poinformowała Cienkowska.

Szefowa MKiDN oraz burmistrz Gorlic Rafał Kukla podpisali list intencyjny dotyczący zamiaru utworzenia Muzeum Frontu Wschodniego Pierwszej Wojny Światowej w Gorlicach 6 listopada. Szczegółowe warunki współpracy zostaną ustalone w treści umowy, która zostanie zawarta do 30 czerwca 2027 roku.

Oryginalne artefakty w zbiorach, otwarta czytelnia w muzeum

Resort kultury przypomniał, że Gorlice były areną przełomowych i jednych z kluczowych działań wojennych w czasie pierwszej wojny światowej. Decydujące starcie rozpoczął 2 maja 1915 r. niespodziewany atak wojsk niemieckich i austro-węgierskich, po którym przerwany został front rosyjski. W bitwie gorlickiej zginęło około 20 tysięcy żołnierzy obu walczących stron. Zabici pozostali na pobojowiskach lub zostali pochowani w płytkich prowizorycznych grobach.

Ministerstwo zaznaczyło, że muzeum nie ograniczy się jedynie do historii Gorlic, ma łączyć pamięć lokalną z perspektywą europejską. "Front wschodni I wojny światowej obejmował rozległe terytorium Europy, a w armiach walczyli przedstawiciele wielu narodów. Dlatego koncepcja powstania nowego muzeum została przygotowana z udziałem Międzynarodowej Rady Doradczej, w której znaleźli się eksperci z Belgii, Włoch, Słowenii, Łotwy i Słowacji" - czytamy na stronie resortu.

Dodano, że muzeum wypełni również lukę w europejskim krajobrazie pamięci, w którym dominują narracje związane z frontem zachodnim. "Jako instytucja pamięci oraz centrum edukacji stanie się miejscem spotkania różnych tradycji, języków i perspektyw, oferując przestrzeń dialogu o wojnie jako doświadczeniu wspólnym dla wielu narodów, a zarazem głęboko zróżnicowanym regionalnie i kulturowo" - napisano. 

W zbiorach muzeum znajdą się oryginalne artefakty, takie jak: broń, umundurowanie i oporządzenia żołnierskie, a także dokumenty, w tym: listy i karty pocztowe, dzienniki, fotografie i pamiątki rodzinne, umożliwiające wypełnienie ekspozycji stałej oraz organizację wystaw czasowych. Większość z nich należy do Muzeum PTTK w Gorlicach. Ponadto, pomimo upływu ponad 110 lat od bitwy gorlickiej, na terenie Gorlic i regionu regularnie odnajdywane są szczątki ofiar I wojny światowej oraz pozostałości po wyposażeniu i uzbrojeniu walczących armii.

Integralną częścią muzeum będzie otwarta czytelnia z zasobami bibliotecznymi i archiwalnymi stworzona jako centrum gromadzenia wiedzy o I wojnie światowej. Znajdą się tam zbiory rękopiśmienne, fotografie, dokumenty, artefakty i materiały multimedialne. 

Nowe muzeum zapewni stałą ofertę lekcji muzealnych oraz warsztatów dla szkół. Ośrodek będzie też ogólnopolskim centrum badań nad tematami powiązanymi z I wojną światową, poszerzając świadomość o jej znaczeniu w odzyskaniu niepodległości w 1918 roku oraz późniejszych relacjach z sąsiadami.