Humor moet Joods filmfestival herlanceren: 'Een van de laatste positieve dingen'

La Tricoterie in Sint-Gillis maakt zich op voor de 24ste editie van het Brussels Jewish International Film Festival. Dat is nieuws, want het in 1984 opgerichte festival leek geïmplodeerd. Na het verlies van subsidies en het vertrek van een directeur ging het festival de voorbije twee jaren niet door.

De reanimatie komt op het conto van Micha Wald. “Ik sta nu aan het roer van de boot. Al is wrak misschien een beter woord”, lacht de Brusselaar, die avonturenfilms als Voleurs de chevaux en L'Île de la Demoiselle regisseerde. “Het doel van het festival is eigenlijk om de Joodse cultuur beter bekend te maken, om die in de verf te zetten en te tonen hoe divers, rijk en interessant ze is. En ook dat ze pluriform is: er is niet zomaar één Joodse stem, er zijn volop Joodse stemmen.”

Het leek hem verstandig om terug te keren naar de basis. “Onze eerste editie in 1984 stond in het teken van humor. Dat leek me een zeer geschikt thema. Want laten we eerlijk zijn: los van de hoopvolle verkiezingsuitslag in Amerika is de wereld er niet goed aan toe. We stevenen af op sombere en moeilijke tijden. Denk maar aan wat er zich afspeelt in Israël of aan de opkomst van het fascisme zowat overal in Europa”, zegt directeur Micha Wald.

“Maar net dan doet humor deugd. Het slaat bruggen en creëert verbinding. En humor is een van de laatste positieve zaken die de Joodse cultuur te bieden heeft. We hebben een grote traditie in zelfspot en humor. We lachen soms om anderen, maar toch vooral om onszelf en om de wereld waarin we leven.”

Het voornemen is om uit de comfortzone te treden en zich open te stellen voor een groot publiek. “Mijn doel is echt om die Joodse cultuur bekend te maken, zodat mensen bij het horen van het woord 'Joods' niet uitsluitend aan Gaza denken. Het is érg belangrijk om stil te staan bij wat daar gebeurt, om te zeggen waar het op staat als je het er niet mee eens bent en om te reageren. Maar het is niet correct om Joden – net zoals moslims vaak overkomt – vast te pinnen op één iets. We hebben zoveel meer te bieden dan alleen die tragische geopolitieke situatie.”

Eerste keer filmprogrammator

Wald regisseerde drie langspeelfilms en heeft een klein productiebedrijf. Met filmprogrammatie en festivals had hij nog geen ervaring. “Maar ik dacht bij mezelf: ik wil dit doen. Als ik kan bijdragen aan wat meer rust, aan ontmoetingen tussen mensen en aan meer openheid naar elkaar toe, dan moet ik dat doen. Want stigmatiseren en iedereen in zijn eigen hoekje duwen, daar lossen we niets mee op. Zo gaan we absoluut niet verhinderen dat het fascisme terugkeert!”

Wald streefde naar een programma dat verschillende facetten van humor laat zien. Twee films springen in het oog. In Treasure reist een Amerikaanse muziekjournaliste door het postcommunistische Polen van de jaren 90 met haar vader, die de Holocaust overleefde.

De tragikomische film haalde de Belgische zalen niet, hoewel twee grootheden de hoofdrollen voor hun rekening nemen: Lena Dunham, die furore maakte met de serie Girls, en auteur, acteur en causeur Stephen Fry. “We verkiezen films die geen distributeur hebben. Ook doorheen het jaar tonen we zes tot tien onuitgebrachte films. Treasure is een pareltje: tegelijk ongemakkelijk, ontroerend en grappig. En ik ben dol op Lena Dunham.”

Palestijnse boekenzoektocht

Yaniv Berman zakt naar Sint-Gillis af om The Smugglers voor te stellen, de documentaire die hij samen met Tony Copti regisseerde. “Dat is een heel bijzondere film”, aldus Wald. Er zitten gezongen stukken, rap en animatie in."

The Smugglers gaat over twee bibliothecarissen die op zoek gaan naar Palestijnse boeken die na 1948 zijn verdwenen. In Israël zijn ze nergens nog te vinden. In het buitenland soms wel. De bibliothecarissen kopen oude Palestijnse en Arabische boeken op in Egypte, Jordanië en Dubai. Maar het blijkt ingewikkeld om ze Israël binnen te smokkelen omdat ze verboden zijn. Alsof het drugssmokkelaars zijn, werken ze met dubbele bodems in koffers of steken de grens stiekem met de wagen over.

“Dat leidt tot allerlei hachelijke en vreemde avonturen", vult Wald aan. "Ze runnen ook een boekenwinkeltje dat wel wat wegheeft van zo'n hippe boekhandel in Sint-Gillis waar je thee kunt drinken en allerhande intellectuelen met elkaar discussiëren. Kortom, de documentaire is komisch en charmant, maar tegelijkertijd ook politiek krachtig en boeiend. Ideaal voor ons festival!”

Brussels Jewish International Film Festival loopt van 5 tot 8 november in La Tricoterie.