Op deze plekken is Good Move nog niet dood en begraven

In de Brusselse regering veroorzaakte de term 'Good Move' de voorbije weken alweer hoogspanning. Maar wat rest er vandaag nog van het plan dat de Brusselse woonwijken opnieuw leefbaar moest maken? “Je merkt dat de gemeenten bang zijn.”

Good Move. Die twee luttele woordjes volstonden de afgelopen jaren om tal van bewoners en politici de gordijnen in te jagen. Geen enkel thema leidde de voorbije legislatuur tot zoveel polarisering als dat gewestelijke mobiliteitsplan, dat leefbare wijken moest opleveren, met minder plaats voor de auto en doorgaand verkeer. Geen wonder dat de naam op veel plaatsen vervangen wordt door de term 'lokaal mobiliteitscontract'.

Dat de term ook vandaag nog de gemoederen verhit, bleek de afgelopen weken in de Brusselse regering. Die raakte het lang niet eens over de manier waarop het plan geëvalueerd zou worden, een etappe die noodzakelijk is om tot een nieuw mobiliteitsplan te komen. Binnen die regering leven immers twee uitersten: aan de ene zijde de MR, die vooral meer doorstroming voor de auto wil en de verkiezingen won door op Good Move in te hakken. Aan de andere zijde Groen, dat de grote principes van het plan wil behouden en de verkiezingen in zekere zin ook won door Good Move net te verdedigen.

De tweespalt in de regering betekent meteen dat de Brusselaar de volgende jaren niet meteen nieuwe ambitieuze circulatieplannen moet verwachten, waar het Gewest zich achter schaart. Reden te meer om te kijken wat er wél nog in de pijplijn zit van de vorige legislatuur.

Uitgevoerd en afgelast

We beginnen met de plekken waar het plan daadwerkelijk werd uitgevoerd of net de prullenbak inging. Vooral Brussel-Stad slaagde erin om zijn circulatieplan door te voeren in de Vijfhoek. De maatregel leidde tot minder autoverkeer, meer fietsers, minder ongevallen en ook minder geluidsoverlast. Minder wagens in de Vijfhoek betekent bovendien ook een zekere afname in de rest van het gewest, van voertuigen die niet meer naar het centrum rijden.

In Elsene kwam er een circulatieplan light in de wijk van de vijvers. En Schaarbeek introduceerde dan weer circulatieplannen in twee van de drie wijken waar die gepland waren, terwijl het plan voor de Berenkuilwijk de prullenbak in ging na hevig protest. Zelfde verhaal in Kuregem, waar het protest eerst ontbrandde. Door de hevige tegenkantingen kwamen Jette en Sint-Lambrechts-­Woluwe zelfs niet echt meer aan een lancering toe.

Sint-Gillis: wachten op de Bareel

En dan zijn er nog de gemeenten waar er de volgende maanden en jaren wél iets moet gebeuren. Sint-Gillis bijvoorbeeld, waar het circulatieplan pas laat in de vorige legislatuur werd goedgekeurd. Het is er vooral uitkijken naar de heraanleg van de Bareel, die gepaard gaat met een nieuw systeem van eenrichtingsstraten. Dat moet het autoverkeer op het chaotische kruispunt met zeven straten luwer maken en ook uitstralen naar de rest van de gemeente. “We verwachten dat het eind 2027 zover zal zijn”, vertelt schepen van Mobiliteit Catherine Morenville (Ecolo). De werken vragen onder meer tijd omdat de tram op en rond het plein een nieuwe bedding krijgt, waardoor de trams voortaan in rechte lijn over het plein zullen rijden in plaats van er een piepend rondje te draaien.

In afwachting van die hoofdmoot veranderde de gemeente al de rijrichting in een aantal straten. Ze houdt ook vast aan haar plan om de Demeurlaan (voor het stadhuis) door te knippen en op die plek een kleine voetgangerszone te introduceren. Ook het Van Meenenplein krijgt een volledige heraanleg, een maatregel die geen deel uitmaakt van het mobiliteitsplan. Morenville verwacht naar eigen zeggen “de subsidie tegen eind dit jaar”.

“Het hele plannings- en uitvoeringsproces duurt ongelofelijk lang, niet enkel in Sint-Gillis trouwens," vindt Sophie Feyder van verkeersveiligheidsvereniging Heroes for Zero. "Dat is best frustrerend als je ziet dat Parijs erin slaagt om in korte tijd driehonderd straten autovrij te krijgen. Maar over enkele jaren zal Sint-Gillis er wel de vruchten van plukken.”

Molenbeek: radiostilte over 'Molendijk'

De gemeente Molenbeek wou aanvankelijk een circulatieplan uitwerken voor het hele gebied van oud-Molenbeek. Dat bleek te hoog gegrepen en schepen van Mobiliteit Saliha Raiss (Vooruit) stelde dan maar de hoofdlijnen van een afgeslankte versie voor: het bestuur focust voortaan op de kanaalkaaien en de zijstraten die ernaartoe leiden. Het doorgaand verkeer moet daar geweerd worden, er zou meer plaats voor voetgangers en fietsers komen en ook meer groen, klonk het in mei. Na de zomer zou een testfase volgen.

Gevraagd naar de voortgang van het project kan de schepen tegen BRUZZ enkel diezelfde krachtlijnen herhalen. Over een concrete timing of maatregelen blijft het stil. Deze week zou het project wel op het schepencollege besproken worden.

Sint-Agatha-Berchem: wachten op een afgezwakt plan

Door de aanwezigheid van de Keizer Karellaan wil Sint-Agatha-Berchem het transit- en sluipverkeer aan banden leggen. Die ambitie moet een van de hoofddoelen worden van het circulatieplan waar de gemeente aan timmert. “Het studiebureau stelde een eerste studie voor, maar we hebben gevraagd om dat plan te herzien”, legt schepen van Duurzame Ontwikkeling en Leefmilieu Katia Van Den Broucke (Groen) uit. “Tegen eind dit jaar of begin volgend jaar verwachten we een nieuwe versie. Die moet uitmonden in een uitgewerkt plan tegen de zomer, zodat we in het najaar aan de uitvoering kunnen beginnen.

Hoe de circulatiemaatregelen er zullen uitzien, is niet bekend. Dat sluipverkeer weren niet eenvoudig is, mocht de gemeente de voorbije jaren alvast ondervinden. “Er werden al geregeld wijzigingen aangebracht in de circulatie van de zijstraten van de Keizer Karellaan. In het begin zie je vaak een effect, maar na enkele dagen vinden mensen toch weer ergens een gaatje.

Het lijkt vooral alsof de gemeente geen ei durft te leggen uit angst dat iemand zou kunnen protesteren. Maar zo pak je geen sluipverkeer aan”

Heroes for Zero

Zowel Van Den Broucke als schepen van Mobiliteit Ali Bel-Housseine (PS) maakt zich sterk dat het in Berchem niet snel tot protesten zal komen. “Elke maatregel wordt doorgesproken met de bevolking en kent ook een testfase. Voortdurend consultatie inbouwen loont”, aldus Bel-Housseine.

Inwoner en lid van Heroes for Zero Laurens Heinen deelt het optimisme van het gemeentebestuur niet. “Sinds het voorjaar hebben de burgers niets meer gehoord over dat plan, dat daardoor een zwarte doos blijft. Via andere wegen weet ik dat de burgemeester (Christian Lamouline, Les Engagés, red.) op de rem is gaan staan omdat het studiebureau te ambitieus was. Het lijkt vooral alsof de gemeente geen ei durft te leggen uit angst dat iemand zou kunnen protesteren. Maar zo pak je geen sluipverkeer aan.”

Sint-Pieters-Woluwe: zes prioriteiten

Net als Sint-Agatha-Berchem zit Sint-Pieters-Woluwe nog in de planningsfase. De oostelijke gemeente buigt zich er over de Vogelzangwijk. “De gemeente wil er zes verschillende zones aanpakken”, legt schepen van Mobiliteit Georges Dallemagne (Les Engagés) uit. “Het kruispunt van de Nijvelsedreef en de Lebonlaan moet bijvoorbeeld veiliger, de wijk rond het Eddy Merckxplein willen we auto­luwer maken en er moeten ook betere voetgangersroutes komen in de hele wijk. Samen met het studiebureau bekijken we nu hoe we dat uitwerken."

Eén zaak zit de schepen vandaag alvast dwars. “We hebben als gemeente geen enkel zicht op de beschikbaarheid van gewestsubsidies, dat is een euvel dat ook voor andere domeinen dan mobiliteit geldt trouwens. Dat maakt het erg moeilijk om te plannen. Bovendien willen we natuurlijk wel dat het Gewest de zaken financiert die we als gemeente belangrijk vinden.”

De gemeente koos intussen voor maatregelen die amper geld kosten. “Zoals het markeren van een aantal straten met veel doorgaand verkeer als 'lokaal verkeer', waardoor ze bijvoorbeeld niet meer in de Waze-app opduiken. Dat levert nu al 40 procent minder doorgaand verkeer op in de wijk.”

Vorst: transitverkeer geweerd van Neerstalsesteenweg

De Neerstalsesteenweg was lange tijd een invalsweg die bijzonder veel doorgaand verkeer de gemeente binnensluisde. In het kader van Good Move richtte het Gewest de as helemaal opnieuw in. De trottoirs werden breder en de steenweg kreeg op een aantal delen eenrichtingsverkeer in verschillende richtingen, zodat doorgaand verkeer werd geweerd. Er verdwenen heel wat parkeerplaatsen.

“Vroeger stonden trams en bussen er vaak muurvast in het verkeer en hadden de voetgangers amper plaats op het trottoir, die situatie is nu echt beter”, legt schepen van Mobiliteit Flo Flamme (Groen) uit. “Op dit moment is er wel nog sluipverkeer in onder meer de Kersbeek­laan. Binnenkort volgen daar maatregelen.”

Jammer genoeg is er in het centrum van Vorst gekozen voor een heraanleg op één niveau. Daardoor parkeren wagens gewoon op het trottoir. Zo'n heraanleg klinkt goed, maar creëert veel onduidelijkheid"

Harold Habousha

Heroes for zero

De lange werken, maar ook het schrappen van parkeerplaatsen, leidden in de gemeente wel tot wanhoop bij heel wat handelaars. “Jammer genoeg is er in het centrum gekozen voor een heraanleg op één niveau”, vindt Harold Habousha van Heroes for Zero. “Daardoor parkeren wagens gewoon op het trottoir. Zo'n heraanleg op één niveau klinkt goed, maar creëert heel veel onduidelijkheid, waar wildparkeerders van profiteren.”

Vorst lanceerde ondertussen een mobiliteitstraject voor een nieuwe wijk: Hoogte Honderd. Dat moet bijdragen tot een plan voor een autoluwere en veiligere wijk. Of de uitvoering nog deze legislatuur zal kunnen starten, is koffiedik kijken.

Mobiliteit gaat in golven

Waren die circulatieplannen in het kader van Good Move nu een gamechanger voor de mobiliteit of vooral veel werk voor weinig resultaat? Vooral voor de Vijfhoek lijkt er echt wel een steen verlegd in de mobiliteitsrivier, maar in het algemeen gaat het bijzonder moeizaam, vindt Heroes for Zero. “In Vorst zal het de leefbaarheid verbeteren, maar als ik wat breder kijk, zie ik vooral dat de gemeenten bang zijn”, zegt Harold Habousha. “Van de ambitie van 2020 is vaak weinig over.”

Zijn collega Sophie Feyder merkt op dat het ambitieniveau de volgende jaren alleen maar zal dalen. “Er zitten niet echt nieuwe initiatieven in de pijplijn en als het nieuwe mobiliteitsplan er is, zullen de maatregelen veel minder omvattend zijn. Focussen op schoolomgevingen is een goede start, maar daarmee krijg je het doorgaand verkeer nog niet uit de woonwijken.”

Tegenover het relatieve pessimisme van de activisten staan echter ook mobiliteitscijfers van de afgelopen jaren. Die tonen hoe trends die al van voor het Good Moveplan dateren en voor het hele gewest gelden, zich blijven doorzetten: steeds minder Brusselaars hebben een eigen auto, fietsen en stappen zijn populairder. “Daardoor is er een kritische massa, die zal helpen om toch weer de kaart van minder autoverkeer en een leefbaardere stad te kiezen”, denkt Tim Cassiers van stadsvereniging Bral. Ook professor Bas de Geus (UCL) wijst op het golvende verloop van mobiliteitsevoluties, ook in andere steden.

“In de vorige legislatuur had het merendeel van de gemeenten een groene mobiliteits­schepen. De kiezer heeft de kaarten herschud. Het is maar logisch dat mensen die verkozen zijn op dat thema wijzigingen aanbrengen of op de rem staan”

Fouad El Abbouti

woordvoerder 'Non au plan Good Move'

Ook tegenstanders van Good Move wijzen op die golvende beweging. “In de vorige legislatuur had het merendeel van de gemeenten een mobiliteits­schepen van Groen of Ecolo”, analyseert Fouad El Abbouti van het comité 'Non au plan Good Move'. “De kiezer heeft – deels door Good Move – de kaarten herschud. Het is maar logisch dat mensen die verkozen zijn op dat thema nu ook wijzigingen aanbrengen of op de rem staan.”

De tegenstanders hebben zich niet verzet voor het plezier van het protest, benadrukt El Abbouti. “Het plan is te snel ingevoerd en te vaak buiten de inwoners om, vooral in volkswijken waar nogal wat mensen hun auto nodig hebben.” Tegelijk blijft het comité waakzaam. “De plannen lopen vaak nog tot 2030. Pas dan zullen we kunnen zeggen of met onze zorgen is rekening gehouden.”