Hoe twee Amerikanen het rolstoeltennis bedachten in een revalidatiecentrum in Californië

Als Diede de Groot en Niels Vink zondag opnieuw met de Wheelchair Tennis Masters-trofee zwaaien, bouwen ze voort op het pionierswerk van de Amerikanen Brad Parks en Jeff Minnebraker. En, dichter bij huis, van landgenoten Chantal Vandierendonck en Monique Kalkman.

Parks en Minnebraker vonden elkaar in de zomer van 1976, in het Rancho Los Amigos-revalidatiecentrum in Downey, Californië. Eerstgenoemde is een voormalig skiër die na een ongeval verlamd is geraakt, de ander zijn nieuwe therapeut, zelf ook rolstoelgebonden. Parks wil graag vanuit zijn rolstoel tennissen tegen valide spelers, Minnebraker experimenteert met een rolstoel waarmee je kan tennissen.

Het tweetal gaat met licht materiaal aan de slag om een minder logge rolstoel te maken om in te kunnen tennissen. Maar er is nog één ding: wat doen de twee met de regels? Een lager net, andere lijnen op de tennisbaan? Omdat ze in eerste instantie vaak spelen tegen valide tennissers is de 'double bounce', de tweede stuit, de oplossing. Een nieuwe sport is ontstaan: rolstoeltennis.

Via Amerika naar Pijnacker

Parks en Minnebraker gaan de boer op met hun nieuwe sport. Een revolutie binnen het conservatieve tennis, een sport die in ruim een eeuw niet is gewijzigd. Er was het enkelspel, het dubbelspel en nu is er dus rolstoeltennis. De twee organiseren clinics, toernooien en steeds meer sporters met een beperking sluiten zich aan.

In 1980 wordt de eerste US Open gespeeld. En jarenlang is Irvine, ten zuiden van Los Angeles, the place to be. Lang voordat rolstoeltennis wordt opgenomen in de grandslamtoernooien.

"Mijn oma trok mij voor de televisie", vertelt Chantal Vandierendonck, paralympisch kampioen in 1988 en één van de Nederlandse pioniers in het rolstoeltennis. "En daar zag ik rolstoeltennis bij de Franse tv. Het was 1983 en ik was door een auto-ongeluk in een rolstoel beland. Tennissen deed ik altijd al, ik kwam uit een echt tennisgezin en als vanzelf zagen we mogelijkheden."

Niet veel later gaat Vandierendonck naar een tennisclinic in Parijs en daar is duidelijk dat de tiener talentvol is. Haar vader Jules, actief in Pijnacker bij de lokale tennisclub, gaat met zijn dochter en rolstoeltennis aan de slag en organiseert midden jaren '80 de Dutch Open. Het toernooi in Pijnacker groeit uit tot één van de meest prestigieuze van de kalender.

Nederlandse dominantie

In Nederland krijgt Vandierendonck gezelschap en concurrentie van Monique Kalkman. "Die rolstoelen van toen, daar zaten losse kussens in. Je had nauwelijks contact met de stoel. Het waren niet de kuipjes die ze nu hebben", haalt laatstgenoemde terug.

Kalkman was al een talentvolle speelster toen ze op haar veertiende na het ontdekken van een tumor een lage dwarslaesie opliep. In 1986 raakt ze opnieuw verslingerd aan de sport. "Ik zag tijdens een clinic in Geldermalsen Parks en Randy Snow, ook een enorme voortrekker van de nieuwe sport, en ik was weer verkocht. Ik kon weer dromen."

Zoeken en pionieren blijft het voor de twee Nederlandse concurrenten. "Ik regelde zelf de baan, de hal en mijn sparringpartners. En ook sponsoring, geld verdienden we in die tijd nog lang niet", herinnert Vandierendonck zich.

Kalkman: "Mijn balgevoel was, voor mijn ongeluk, goed. Ik had daarmee een voorsprong op andere meiden en de wereldtop was toen nog echt smal."

Tijdens de Spelen van 1988 staat rolstoeltennis voor het eerst op het paralympische programma, als demonstratiesport. Vandierendonck wint goud, Kalkman zilver. Vier jaar later in Barcelona, de paralympische status is dan definitief, zijn de rollen omgedraaid.

Niet meer weg te denken

Het duurt nog tot begin deze eeuw dat de sport officieel wordt toegelaten tot de grandslamtoernooien. In 2002 heeft de Australian Open de primeur. Roland Garros en de US Open volgen de jaren erna. Wimbledon houdt de boot nog af en volgt gefaseerd. In Londen zijn ze bang dat de wielen van de rolstoelen het heilige gras vernielen.

Pas in 2016 is iedereen welkom op Church Road. Vandierendonck en Kalkman zijn dan allang gestopt, maar de opvolging is er ook al. Ricky Molier en Robin Ammerlaan bij de mannen, Maaike Smit en Esther Vergeer bij de vrouwen.

Vergeer en Ammerlaan winnen in Australië de eerste enkelspeltitels. Esther Vergeer zou in haar carrière maar liefst 21 grandslamtitels (in het enkelspel) en 8 gouden medailles op de Paralympische Spelen winnen. "Ik wilde ook echt de beste worden. Dus ging ik ermee aan de slag, een team om mij heen organiseren. Ik heb de sport daarin wel professioneler gemaakt", stelt Vergeer.

De integratie van de sport binnen de tennisbond (KNLTB) en NOC*NSF heeft ook bijgedragen aan de Nederlandse successen. "In Nederland is tennis een grote sport en dan ligt de infrastructuur van de sport er al." Ook de topspelers van nu - Jiske Griffioen, Aniek van Koot, Diede de Groot, Sam Schröder en Niels Vink - hebben daarvan geprofiteerd.

Vijftig jaar na de ontmoeting tussen Parks en Minnebraker in Los Angeles wordt rolstoeltennis in 40 landen op het hoogste niveau gespeeld en zijn er 160 internationale toernooien binnen World Tennis (de internationale tennisfederatie).

Toch blijft er genoeg om aan te werken. Vergeer: "Tennis is een dure, ingewikkelde sport. En niet alle landen hebben de logistieke voordelen die wij in Nederland hebben. Daar is nog een wereld te winnen."