Beladen bezoek Charles aan Caribisch gebied: roep om excuses slavenhandel

Fleur Launspachcorrespondent Verenigd Koninkrijk en Ierland

De Britse koning Charles vertrekt vandaag voor een koninklijke tour naar het Caribisch gebied. Het is een gevoelig bezoek, omdat in deze regio de roep om excuses en herstelbetalingen voor de historische slavenhandel steeds luider klinkt.

Koning Charles bezoekt de Bahama's, Guyana en daarna Antigua en Barbuda, waar hij de Gemenebestconferentie bijwoont. Charles is naast koning van het VK ook staatshoofd in 14 andere landen en het symbolische hoofd van het Gemenebest, dat bestaat uit 56 landen.

Maar het is de vraag hoelang dit allemaal nog zo zal blijven. Zijn zoon en troonopvolger, prins William, en diens vrouw, prinses Kate, maakten een paar jaar geleden ook een reis naar het Caribisch gebied, waarbij ze in Jamaica werden ontvangen met protestborden. Hun koninklijke bezoek leidde tot ongemakkelijke vragen over het Britse koloniale verleden, over slavernij en de rol van de monarchie binnen het Gemenebest.

Een onhandige foto, waarop het koninklijk paar door een hek heen handen schudt met kinderen, ging de wereld over en werd door critici neergezet als een symbool van de koloniale verhoudingen die nog altijd doorwerken.

Na die reis liet prins William doorschemeren dat hij niet vanzelfsprekend in de voetsporen van zijn vader Charles en zijn grootmoeder koningin Elizabeth zou treden als hoofd van het Gemenebest. Koning Charles is daarmee mogelijk de laatste Britse vorst die deze rol vervult.

Koning Charles is voorbereid op de risico's en controverses rond zijn reis naar het Caribisch gebied. Hij houdt rekening met protesten en discussies over excuses en herstelbetalingen - onderwerpen die voor hem niet nieuw zijn. In Antigua en Barbuda en op de Bahama's, waar Charles koning en staatshoofd is, wordt ook gediscussieerd over de vraag of het tijd is om de monarchie af te schaffen en een republiek te worden.

Het 'Bahamas National Reparations Committee' waarschuwde de koning zelfs met de boodschap: "Kom niet met lege handen." Ondertussen probeert Jamaica, een ander land in het Caribisch gebied, via een juridische procedure duidelijkheid te krijgen over de verantwoordelijkheid van Groot-Brittannië voor de slavernij. Het land diende onlangs een petitie in bij koning Charles en zijn adviesorgaan, met vragen over de rechtmatigheid van de Britse slavernij en of Groot-Brittannië verplicht is tot herstelbetalingen.

Maar zulke stappen zullen tijdens deze reis uitblijven. Koning Charles volgt het advies van de Britse regering om geen officiële excuses aan te bieden voor de Britse rol in de trans-Atlantische slavenhandel. Tegelijkertijd zal hij het slavernijverleden niet uit de weg gaan. In 2022 sprak hij als prins van Wales over "de donkerste periode uit onze geschiedenis"' en zijn "persoonlijke verdriet is om het leed van zovelen". Ook erkende hij dat "dit een gesprek is waarvan de tijd is gekomen".

Er is in het Verenigd Koninkrijk oplettend naar Nederland gekeken toen koning Willem-Alexander een grootschalig onderzoek liet doen naar de banden tussen het Huis Oranje-Nassau en de slavernij. Eerder deze maand vroeg de koning vergiffenis voor het feit dat zijn voorouders niet hadden ingegrepen tegen deze misdaden. Daarnaast bood hij in 2023 excuses aan Suriname voor het Nederlandse slavernijverleden.

Het Verenigd Koninkrijk is hier terughoudender in. De Britse koloniale geschiedenis is van een enorme schaal: op het hoogtepunt besloeg het Britse Rijk bijna een kwart van het wereldwijde landoppervlak en omvatte het ongeveer een kwart van de wereldbevolking.

Het Caribisch gebied was cruciaal voor de Britse trans-Atlantische slavenhandel. Tussen 1624 en 1807 werden naar schatting 2,3 miljoen tot slaaf gemaakte Afrikanen naar de Britse koloniën in het Caribisch gebied gebracht. De omvang van het Britse koloniale verleden - met een geschiedenis van slavernij, plundering, onderdrukking en uitbuiting - maakt de discussie over excuses en herstel zeer complex.

Belang van het Gemenebest

Een poging om aan herstelbetalingen een prijskaartje te hangen, werd een paar jaar geleden gedaan door de Brattle Group, een economische adviesbureau. De totale schade van trans-Atlantische slavernij door westerse landen werd gesteld op zo'n 100 biljoen dollar. Het Verenigd Koninkrijk, op nummer twee na Amerika, stond op 18 biljoen, dat is ongeveer zeven keer het totale jaarlijkse bbp van het VK.

Ondanks de discussies die Charles tijdens deze reis tegemoet kan zien, benadrukt hij ook het belang van het Gemenebest: een samenwerkingsverband van 56 onafhankelijke landen dat in 1949 in zijn huidige vorm ontstond. Het is volgens hem ook een groep landen die samen de grote uitdagingen van deze tijd kan aanpakken - zoals klimaatverandering en biodiversiteit en betere educatie voor jongeren.

Tijdens een vorige top in Samoa zei de koning: "Niemand van ons kan het verleden veranderen. Maar we kunnen ons wel met hart en ziel inzetten om ervan te leren en manieren te vinden om blijvende ongelijkheid recht te zetten."