Żmija nie jest jedyna. Kolejny jadowity gatunek w Polsce

Prowadzone przez naukowców z Włoch i Szwajcarii badania dotyczące gniewosza plamistego doprowadziły do zaskakujących wniosków. Wąż, dotychczas zaliczany do niejadowitych gatunków, występujący także w Polsce, okazał się jednak jadowitym gadem. Ma zmodyfikowane tylne zęby oraz gruczoł produkujący toksyczną wydzielinę.

Gniewosz plamisty należy do najmniej poznanych gatunków w Polsce

Źródło zdjęć: © PAP | Lech Muszyński

6 października 2026, 15:51

Najważniejsze informacje:

• Nową klasyfikację gniewosza plamistego opisano w czasopiśmie "Zootaxa".
• Jad tego węża służy do obezwładniania niewielkich ofiar.
• Gatunek podlega w Polsce ścisłej ochronie i należy do rzadko spotykanych.

W Polsce żyje pięć gatunków węży. Do tej pory za jadowitą uznawano wyłącznie żmiję zygzakowatą. Analiza przeprowadzona przez herpetologów Alessandro Paternę i Grégoire'a Meiera zmieniła naukową klasyfikację gniewosza plamistego.

Badacze przyjrzeli się budowie jego głowy, uzębieniu i gruczołom jadowym. Szczegółowo opisali także tylne zęby gada.

Jak działa jad gniewosza plamistego?

Zęby gniewosza są lekko rowkowane i łączą się z gruczołem Duvernoya. To zmodyfikowany gruczoł ślinowy, który wytwarza toksyczną wydzielinę. Wąż wykorzystuje ją podczas polowania na jaszczurki, a także na niewielkie ssaki i inne węże.

Dobra wiadomość jest jednak taka, że toksyna nie jest groźna dla ludzi. Gniewosz nie zagraża ludziom i nie wykazuje wobec nich agresji. Na dodatek, choć występuje w Polsce, nie stanowi licznej populacji.

Według opisu badań nowa klasyfikacja ma znaczenie przede wszystkim naukowe. Prof. Wolfgang Wüster z Bangor University wskazuje, że jadowitość węży obejmuje szerokie spektrum. Pomiędzy gatunkami całkowicie niejadowitymi a tymi, których jad może zabić duże zwierzęta, istnieją formy pośrednie. Aparat jadowy gniewosza należy właśnie do tej kategorii: wystarcza do polowania na drobną zdobycz, ale nie zagraża większym zwierzętom.

Gdzie w Polsce można spotkać gniewosza?

Gniewosz plamisty jest rzadkim i objętym ścisłą ochroną gatunkiem. Najczęściej występuje na południu Polski, między innymi w województwach świętokrzyskim, małopolskim i podkarpackim. Największe stanowiska węża, mającego status gatunku wysokiego ryzyka, narażonego na wyginięcie, znajdują się w powiecie słubickim w województwie lubuskim.

Dużą populację znaleziono w Puszczy Bydgoskiej, natomiast w rezerwacie "Gogolińskie gniewosze" na Opolszczyźnie żyje według szacunków ok. 150 osobników. Gatunek figuruje także w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.

Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce