Europese Commissie trekt de komende jaren 150 miljard euro uit om te investeren in defensie

• De Europese Commissie is van plan om voor de periode 2028–2034 150 miljard euro uit te trekken voor defensie- en ruimtevaartprojecten.
• Dankzij juridische herinterpretaties kan de EU-begroting nu militaire aankopen financieren als onderdeel van het industriebeleid.
• Autonomie stimuleert een verschuiving naar componenten van Europese oorsprong om de afhankelijkheid van het buitenland te verminderen.

De Europese Commissie stelt een ingrijpende verschuiving voor in haar meerjarig financieel kader (MFK) voor 2028–2034, waarbij de defensie-uitgaven naar verwachting ongeveer 150 miljard euro zullen bedragen. Deze strategie houdt in dat diverse kleinschalige sectorale initiatieven worden gebundeld tot bredere, veelzijdigere financiële instrumenten.

Een belangrijk instrument voor deze investering zal het Europees Fonds voor Concurrentievermogen (ECF) zijn. Dat zal naar verwachting ongeveer 131 miljard euro beheren ter ondersteuning van de economisch meest haalbare en innovatieve defensie- en ruimtevaartprojecten.

Verschuiving in het EU-recht

Deze begrotingsontwikkeling betekent een breuk met de periode vóór 2022, toen een strikte interpretatie van het Verdrag betreffende de Europese Unie verhinderde dat de EU-begroting militaire operaties of de aanschaf van materieel kon financieren. In die periode richtte het Europees Defensiefonds zich uitsluitend op onderzoek en ontwikkeling. Daadwerkelijke aankopen en militaire hulp – zoals steun aan Oekraïne – waren afgehandeld via mechanismen buiten de begroting om, zoals de Europese Vredesfaciliteit (EPF) en het SAFE-initiatief.

De Russische invasie van Oekraïne leidde echter tot een herinterpretatie van het EU-recht, waardoor defensie-uitgaven konden worden beschouwd als een onderdeel van de ontwikkeling van de interne markt en het industriebeleid. Deze verschuiving maakte de weg vrij voor uit de begroting gefinancierde initiatieven zoals EDIRPA en ASAP.

Infrastructuur

Naast het ECF stelt de Commissie voor dat lidstaten gebruikmaken van nationale en regionale partnerschapsplannen (NRPP’s) om te investeren in infrastructuur voor tweeërlei gebruik. Hierdoor zouden middelen die doorgaans zijn gereserveerd voor landbouw of regionale groei, kunnen worden ingezet voor civiele bescherming, zoals het bouwen van schuilplaatsen of het beveiligen van vitale infrastructuur. Ondanks deze plannen blijft er politieke wrijving bestaan.

Het Europees Parlement heeft om 25 miljard euro extra gevraagd, terwijl een groep “zuinige” lidstaten, waaronder Duitsland en Nederland, aandringt op algemene bezuinigingen op de begroting die deze defensietoewijzingen in gevaar zouden kunnen brengen.

Streven naar autonomie

De strategische doelstelling achter deze sterke toename van de financiering is om de Europese afhankelijkheid van militaire leveranciers buiten de EU te verminderen en de strategische autonomie te versterken in het licht van de Russische agressie en de wisselende steun van de VS. Om dit te bereiken zal de EU prioriteit geven aan projecten die blijk geven van grensoverschrijdende samenwerking en gebruikmaken van componenten van Europese oorsprong.

Hoewel het Europees Defensiefonds zal blijven bestaan met minder administratieve hindernissen en meer betrokkenheid van het MKB, zal het niet langer de belangrijkste motor achter de defensie-uitgaven zijn.

Industriële zorgen

Critici stellen dat deze benadering van het industriebeleid vooral ten goede komt aan landen met een reeds gevestigde defensiesector. Daardoor komen lidstaten aan de oostflank – die met de grootste onmiddellijke bedreigingen te maken hebben – mogelijk met minder middelente zitten. Bijgevolg hechten deze landen veel waarde aan het behoud van de NRPP-financiering, die toegankelijker is dan de competitieve ECF-subsidies.

Leningen of obligaties

Voor de toekomst bestaat de mogelijkheid dat de EU terugkeert naar gezamenlijke leningen of ‘defensieobligaties’ als lidstaten individuele leningen via SAFE te belastend vinden. Om verdere versnippering van de sector te voorkomen, zal de Commissie waarschijnlijk strengere samenwerkingsvereisten opleggen voor toekomstige financiering.

Gezien het risico op politieke instabiliteit na de verkiezingen van 2027 in belangrijke lidstaten, probeert Brussel deze begrotingsafspraken tegen het einde van het lopende jaar af te ronden. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!