هشدار درباره بحرانهای چندگانه اقلیمی در ایران
مهدی زارع، کارشناس ارشد پژوهشکده زلزلهشناسی ایران، هشدار داده کشور در شرایط تنش آبی و خشکسالی قرار دارد و همزمان با مخاطرات چندگانه اقلیمی متعددی مواجه است؛ همچنین کمبود منابع آب همچنان بحرانزا است و کسری آب بهسادگی و با چند بارندگی جبران نمیشود.

مهدی زارع توضیح داده که در یک دهه اخیر، بخشهای شرقی و جنوب شرقی ایران از جمله مناطق مهم درگیر با مخاطرات اقلیمی بودهاند. او افزوده، بخش قابل توجهی از جمعیت کشور در شهرهایی مانند تهران، مشهد، اصفهان، کرمان و زاهدان سکونت دارند که بسیاری از آنها در مناطق خشک و کمآب قرار گرفتهاند.
این استاد دانشگاه با هشدار درباره اینکه خشکسالیهای بلندمدت و تغییرات شدید اقلیمی در دورههای مختلف، از عوامل تأثیرگذار بر تضعیف و فروپاشی برخی تمدنها و ملتها بوده، گفته است: «در تاریخ تمدنهای مختلف، از جمله تمدنهای آمریکای مرکزی، بینالنهرین و سومر، شواهدی از تأثیر خشکسالیهای طولانیمدت بر ساختارهای اجتماعی و اقتصادی مشاهده میشود. برخی از این تمدنها در دورههایی از تاریخ به قدرت و شکوفایی قابل توجهی رسیده بودند، اما تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی بهتدریج زمینه تضعیف آنها را فراهم کرد.»
او شرایط اقلیمی امروز ایران را هشدارآمیز ارزیابی کرده و گفته: «بررسی مطالعات و مقالات علمی نشان میدهد که در دورههای پیش رو، فراوانی و مدت زمان وقوع دورههای گرم افزایش خواهد یافت. همچنین فراوانی خشکسالیها بیشتر میشود و در کنار آن، در برخی مناطق شاهد افزایش بارشهای سنگین خواهیم بود؛ بهویژه در بخشهایی از رشتهکوه زاگرس، در حالی که در بعضی مناطق دیگر کاهش نسبی بارش پیشبینی میشود. بر این اساس، کشور همچنان در شرایط تنش آبی و خشکسالی قرار دارد و با مخاطرات اقلیمی متعددی مواجه است. افزایش تکرار دورههای گرمای شدید، وقوع بارشهای سنگین و همزمانی برخی مخاطرات، نشان میدهد که ایران با شرایط پیچیده و گاه چندگانه اقلیمی روبرو است.»
کارشناس ارشد پژوهشکده زلزلهشناسی ایران با بیان اینکه کسری منابع آب کشور همچنان گسترده است و با بارندگیهای ناشی از پدیده «النینو» برطرف نمیشود توضیح داد: «صرف وقوع بارندگی نمیتواند به معنای پایان خشکسالی باشد. وضعیت سدهای کشور نیز نشان میدهد که همچنان بخش قابل توجهی از ظرفیت آنها خالی است و در برخی گزارشها میزان خالی بودن مخازن بیش از ۵۰ درصد عنوان شده است. بنابراین برای ارزیابی وضعیت منابع آبی کشور باید به شرایط ذخایر آب، حجم تجمعی بارشها و میزان کسری منابع توجه کرد و نمیتوان صرفاً با مشاهده چند بارندگی، درباره پایان خشکسالی نتیجهگیری کرد.»
مهدی زارع تأکید کرده: «کسری آب بهسادگی و با چند سال بارندگی جبران نمیشود. از سوی دیگر، میزان مصرف آب همچنان بالاست و بهویژه در شهرهای بزرگ، استفاده از منابع آب در بسیاری از موارد کارآمد و بهینه نیست. تداوم این روند میتواند شرایط ناپایداری منابع آبی را تشدید کند. برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی و تغییر شرایط محیطی میتواند پیامدهای دیگری نیز به دنبال داشته باشد. در برخی مناطق، از جمله بخشهایی از خوزستان، مشکلات ناشی از رسوبات تبخیری، آلودگی منابع آب و سایر آسیبهای محیطی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.»
او همچنین گفته: «یکی از نکات مهم در شرایط اقلیمی کنونی، وقوع بارشهای سنگین و سیلابهای ناگهانی در دورههای خشکسالی است. برای مثال، در آبانماه مواردی از وقوع آبگرفتگی و سیلاب در مشهد گزارش شد که طی حدود ۴۸ ساعت، پیامدهایی مانند آبگرفتگی معابر، زمینلغزش در جادهها و اختلال در مسیرهای شهری را به همراه داشت. این حوادث نشان میدهد که حتی در شرایطی که کشور با کمبود منابع آب و خشکسالی مواجه است، خطر بارشهای شدید و سیلابهای ناگهانی نیز وجود دارد و باید برای مدیریت همزمان این مخاطرات برنامهریزی کرد.»
نیمه آبانماه جاری و در شرایطی که بارشهای شدید ناشی از پدیده «النینو» در ۲۵ استان ایران رخ داده بود، علی پوراحمد، معاون فنی و بهرهبرداری شرکت مدیریت منابع آب ایران اعلام کرد: «افزایش مقطعی بارشها به معنای برطرف شدن مشکلات آب کشور نیست؛ چراکه ما همچنان با ناترازی [کمبود] انباشته و افت مستمر سطح آبخوانها مواجه هستیم و برخی آبخوانها حتی با وقوع چندین سال ترسالی مناسب نیز به شرایط گذشته بازنمیگردند.»
او افزوده بود، با وجود بارشهای گسترده اما همچنان استانهای خراسان «رضوی»، یزد و سیستان و بلوچستان بارشی کمتر از میزان نرمال دارند.
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب کشور، نیز پیش از بارندگیهای اخیر اعلام کرده بود: «نمیتوان انتظار داشت عقبماندگی مزمن منابع آب کشور در مدت کوتاهی جبران شود». او گفته بود: «در برخی برآوردها میزان کسری مخازن آب زیرزمینی کشور بیش از ۱۵۰ میلیارد مترمکعب است و حدود ۷۰ درصد تالابهای کشور نیز در معرض تهدید خشکسالی یا خشکشدن قرار دارند.»
گزارش شاخص «کاهش ذخیره آب در خشکی» که به تازگی از سوی سازمان جهانی هواشناسی منتشر شده نشان میدهد وضعیت خشکسالی در ایران بحرانیتر شده است.
همچنین مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی اول آبان امسال گزارش داد که بیش از ۹۹ درصد جمعیت کشور درگیر خشکسالی بوده و ۶۴ درصد از این شهروندان با خشکسالی شدید روبرو هستند. در این گزارش آمده بود، با وجود افزایش ۸۰ درصدی میانگین بارش کشور در پاییز نسبت به مدت مشابه سال قبل، توزیع نامتوازن بارندگی و افزایش دما موجب تداوم خشکسالی در بخش گستردهای از کشور شده است؛ بطوری که ۶۴/۲ درصد جمعیت ایران در مناطق دارای خشکسالی بسیار شدید قرار داشتهاند.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.