Regisseur Frederike Migom over 'Tegenwoordig heet iedereen Sorry': 'Niemand is perfect'

Na de wereldpremière op het Filmfestival van Berlijn wilden veel buitenlandse festivals Tegenwoordig heet iedereen Sorry, een kleurrijke verfilming van het gelijknamige boek van Bart Moeyaert. Fantastisch, maar door een drukke agenda moest regisseur en scenarist Frederike Migom de honneurs en het reizen overlaten aan haar jonge hoofdrolspeelster uit Schaarbeek: Lisa Vanhemelrijck.

Ook vandaag tellen Migoms dagen niet genoeg uren. De regisseur die zich liet opmerken met Binti, een langspeelfilm over de dochter van een vader zonder verblijfsvergunning, blikt dezer dagen in Amsterdam Doomers in. Dat wordt een Nederlandse serie over een jongeman die bij radicale klimaatactivisten belandt. Meteen daarna werkt ze de montage af van een filmversie van een docureeks die Canvas eind november uitzendt. Voor Mag ik zijn filmde ze jonge mensen die de afdeling kinderpsychiatrie van het UZ Brussel opvangt.

Speciaal voor BRUZZ treint ze snel even van Amsterdam naar haar Molenbeek voor toelichting. “Het is al vier jaar druk. Die serie is een korte, compacte opdracht. Ik moet me enkel over de (co)regie ontfermen. Dat vind ik leuk. De combinatie van projecten die ik niet zelf moet trekken met eigen werk, onvermijdelijk een langer en trager proces, is ideaal.”

Het zwaarste eigen werk eerst. Hoe ben je bij een reeks uitgekomen over jongeren die psychiatrische hulp nodig hebben?
Frederike Migom: Voor de kortfilm Boos werkte ik ooit samen met de afdeling kinderpsychiatrie van het UZ Jette. Na afloop vroegen ze of ik niets wilde maken over hun tieners. Mijn eerste reactie was negatief. Te moeilijk. Het gaat om tieners met heel zware psychische problemen en vaak ook suïcidale gedachten. Ik wist niet hoe ik iets hoopvols kon maken en of dat wel een goed idee was. En misschien durfde ik het gewoon niet. Toch bleef ik broeden op het idee. Op een dag zei de hoofdpsychiater: “Die jongeren willen niet dood. Die zoeken gewoon hard naar een manier om te leven.” Dat vond ik zo mooi. Die insteek verandert alles voor mij.

Canvas zendt Mag ik zijn eind november uit, maar je werkt ook aan een filmversie?
Migom: Een docureeks is internationaal moeilijker aan de man te brengen. Maar het onderwerp, mentale gezondheid bij jongeren, is zo groot en zo wereldwijd van belang, dat we een filmversie monteren.

Zie je een link tussen Mag ik zijn en je speelfilm Tegenwoordig heet iedereen Sorry?
Migom: Zeker. Bianca (het hoofdpersonage, red.) zit uiteraard niet zo diep als de jongeren in de psychiatrie, maar het gaat ook echt over wat er zich in dat hoofd van haar afspeelt. We beelden haar gedachten uit. In de documentaire laat ik geen ouders of dokters aan het woord. Ik probeer de jongeren zelf te laten vertellen. We proberen om niets te verbloemen, zelfs al praten ze over de dood.

In Tegenwoordig heet iedereen Sorry wordt Bianca ‘onhandelbaar’ genoemd, terwijl ze gewoon een zoekende dertienjarige is met het recht om ingewikkeld te zijn, om op een oververhitte zomerdag nors én boos én vrolijk te zijn. In het voorjaar hekelde filmregisseuse Leni Huyghe in BRUZZ nog de weerstand die een passief of weinig sympathiek vrouwelijk hoofdpersonage oproept.
Migom: Klopt. Ik denk dat ik ermee wegkom omdat Bianca nog jong is en omdat jongeren, gelukkig maar, meer ruimte krijgen.
Bianca’s moeder was een veel moeilijkere strijd. Aanvankelijk was ze veel harder, maar dat viel slecht. Het ironische is dat veel moeders toegeven dat ze zich in haar herkennen en toch wordt ze te hard bevonden. De vader is het afgebold én brult zelfs in een scène, maar daar heeft niemand een probleem mee.
Onhandelbaar is geen goed woord om te gebruiken tegen je kind. Maar ja, dat gebeurt. Ik heb meer compassie met de moeder dan de meesten. Ze is niet perfect, maar dat is toch niemand?

Worstel je daarmee?
Migom: Ik heb daar zelf al veel over nagedacht. Tijdens een debat in Amsterdam ging het over een studie over de perceptie van vaders en moeders in film. Wat blijkt? Ook al stel je ze even vervelend en boos voor, de moeder wordt als manipulatief omschreven en de vader als iemand die zijn best doet. Het is een ding, helaas. En we doen er allemaal zomaar aan mee. Ik ook. Op het scherm vinden we vrouwen veel sneller minder sympathiek.
Het valt me op hoe vaak er geen vrouwelijk equivalent bestaat voor personages die mij aantrekken. Ik ben opgegroeid met Buffy the vampire slayer. Buffy was de iconische heldin en ik erken hoe belangrijk dat is voor jonge meisjes. Maar zelf wilde ik helemaal niet Buffy zijn, ik wilde Angel zijn (lacht): de getroebleerde, eenzame man die haar soms helpt. Iedereen was verliefd op hem, hoewel hij een vreselijke persoon is. Zo’n vrouwelijk personage bestaat gewoon niet. Terwijl het voor een man zo gemakkelijk is: een beetje nors kijken, te veel drinken en veel alleen zijn volstaat al voor een superinteressant personage.

Je film begint met nieuwsberichten over hittedoden en smeltende ijskappen. Met andere woorden: je hebt de oververhitte zomer van 2026 zien aankomen.
Migom: Dat kon iedereen toch zien aankomen? De vorige zomer was al erg. Alleen lijkt dat niet meer zo in vergelijking met deze zomer. We wisten dat het er zat aan te komen. Ik wou het per se in de film. Plots zijn de zomers niet meer leuk, natuurlijk weegt dat zwaar op de jeugd. Klimaatangst is een ding bij jongeren.

Lisa Vanhemelrijck uit Schaarbeek won een prijs in Duitsland met haar hoofdrol. Hoe kwam je bij haar uit?
Migom: Op audities zijn er altijd veel meisjes uit Antwerpen en Gent. Misschien is het een vooroordeel, maar ik merk het wanneer iemand hier vandaan komt. Die Brusselse Vlaamse jeugd, dat is toch wel … iets anders. Iets minder beschermd. Zeker in Schaarbeek zie je als kind wel een en ander. En het wordt er niet beter op.
Lisa had op een prachtige manier iets raars. Het leek alsof ze haar haar zelf ultrakort had geknipt. Ze was erg ‘ik groei op en ik weet helemaal niet wat ik met mijn lijf moet doen’. Naar zo iemand was ik op zoek. Er zat gewoon al veel Bianca in haar. Het was superleuk dat ze in Brussel woonde. We konden makkelijk afspreken.

Hoe zag jouw wereld eruit op je dertiende?
Migom: Best klassiek. Mijn ouders zijn niet gescheiden. Ik groeide op in de rand van Antwerpen, ging naar de scouts. Leuk maar op de ene of de andere manier vond ik het toen al redelijk saai.

Was dat de reden waarom je op je zeventiende naar New York verhuisde voor een acteursopleiding?
Migom: Honderd procent. Op mijn dertiende had ik al met een schoolvriendin gezworen dat we de wereld zouden intrekken. Mijn dagboeken stonden vol mogelijke avonturen. Ik had ook al jaren een obsessie met Amerika, dat toen wel nog een land was om naar op te kijken. De hiphopscene van de jaren 1990 boeide me mateloos.
Op mijn vijftiende kreeg mijn vader een job in New York. Even is overwogen om met het gezin te verhuizen, maar dat botste op te veel bezwaren. Daar was ik heel boos om. Ik nam me voor om ooit zelf naar New York te gaan en ik ben dat beginnen te organiseren. Ik zocht scholen, ik begon te werken om wat geld bijeen te sparen.

Werk maken van je dromen, het is niet iedereen gegeven.
Migom: Het was een obsessie. Ik was niet bang of zo, ik kreeg van jongs af aan veel vertrouwen. Ook in het dagelijks leven. We mochten overal naartoe, maar werden niet gebracht en moesten zelf zien thuis te raken. Met iemand mee naar huis fietsen was belangrijker dan op een bepaald uur thuiskomen. Het idee was: neem zelf je verantwoordelijkheid. Dat is supernice.
Mijn ouders waren er wel van uitgegaan dat ik niet zou toegelaten worden op die kunstscholen in New York. Het was een heel gedoe. Ik moest mezelf filmen en de VHS-tapes met de post opsturen. Tijdens de paasvakantie fietste ik met een kaart in de hand door New York van de ene school naar de andere. Heel spannend maar heerlijk.

En toen werd je toegelaten.
Migom: Per brief. Dat hadden mijn ouders niet voorzien. Ik ben op mijn knieën gaan zitten: “Mama, papa, als je mij niet laat gaan, dan word ik ongelukkig en dan is dat jullie fout.” Ze zouden erover nadenken. Een paar weken later liep mijn vader ’s avonds mijn kamer binnen en zei dat ze beslist hadden dat ik mocht gaan. Ik krijg tranen door eraan terug te denken.

Vandaag is Molenbeek je thuis. Hoe is dat gelopen?
Migom: Ik heb twee jaar in New York gestudeerd en er nog een jaar gewerkt. Tot ik een brief kreeg die me opdroeg het land te verlaten. Ik had geen visum. Ik heb overwogen om te trouwen of er illegaal te verblijven. Respect voor degenen die die keuze maken, maar ik was slim genoeg om in te zien dat het niet slim was. Ik had gezien hoeveel veertigers nog in restaurants werkten, terwijl ze artiest hadden willen zijn. Ik zag donkere dingen, zoals drugs- en drankmisbruik. Acteren was bovendien niet helemaal mijn ding. Ik heb te veel controle nodig. Het mooie aan acteurs is dat ze alles kunnen loslaten. Dat kan ik niet. Ik stop zodra ik vind dat ik ergens niet goed genoeg in ben. Ik doe liever wat ik wel goed kan.

Zoals films maken.
Migom: Ik heb film gestudeerd in Parijs. Op zich wou ik daar blijven wonen. Ik ga overal naartoe met het idee om er te blijven, maar na drie jaar vond ik er alleen maar brolstages. Een vriend kon me aan een stage helpen bij Smoorverliefd, een film van Hilde Van Mieghem, ik kreeg een job bij een productiehuis. Plots verdiende ik geld. Ik ging in Brussel wonen en vond die stad best interessant. Brussel geeft ook veel input.
Brussel fascineert en het is een goede uitvalsbasis. Ik krijg veel kansen in de Vlaamse filmwereld. Hopelijk blijft dat zo (klopt op hout, red.). Het is niet makkelijk om daarvan weg te lopen. De honger naar het buitenland is niet weg, maar goed, ik draai op dit moment wel lekker in Amsterdam.

Zowel Binti als Tegenwoordig heet iedereen Sorry baden in de vrolijke, poppy kleuren. Zegt dat iets over jou?
Migom: Ik heb inderdaad behoorlijk veel … levensvreugde. Als kind was ik ook makkelijk overwhelmed door de intensiteit van het bestaan.

Zoals Bianca in Tegenwoordig heet iedereen Sorry.
Migom: Precies. Dat is onze oorlog. Mijn moeder vindt mij heel hevig, ik niet zo. Bianca is op zich geen hevige persoon, maar wel in haar hoofd.
Er zit zoveel lelijkheid en schoonheid in alles en daar ben ik heel vatbaar voor. Op sommige dagen heb ik de hele tijd een wowgevoel. Heel tof, al ben ik af en toe ook gewoon moe. (Lacht) Ik zie soms donkerdere, eenvoudigere, bescheidenere films en dan wil ik dat ook eens maken, maar dat blijk ik dan toch niet te kunnen.

Tegenwoordig heet iedereen Sorry draait vanaf vandaag in de filmzalen. Canvas zendt Mag ik zijn eind november uit