Iran en VS onderhandelen verder over bestand, strijd moddert voort

Iran en de VS steggelen over een voorstel tot een staakt-het-vuren. Het is alweer een poging om de oorlog te beëindigen die eind februari begon met een Israëlisch-Amerikaans luchtoffensief tegen Iran.

De wapens liggen min of meer stil op dit moment, maar er is nog altijd een krachtmeting gaande tussen de VS en Iran in de Straat van Hormuz. Iran eist controle op over de economisch cruciale zeestraat, terwijl Amerika een blokkade van Iraanse schepen probeert af te dwingen.

Geen van beide kan zijn zin volledig doordrukken. Iran blijkt minder in staat de wereldeconomie in zijn wurggreep te houden dan aanvankelijk gevreesd. Maar dat betekent niet zomaar dat de strijd in het voordeel van Amerika zal worden beslist.

Teheran zegt dat de Straat van Hormuz dicht blijft voor schepen die hun doorvaart niet coördineren met de Iraanse autoriteiten. Verschillende schepen die daar niet aan voldeden, zijn de afgelopen dagen aangevallen door Iran, meldt het elitekorps de Islamitische Revolutionaire Garde.

Drie olietankers in de zeestraat zijn dinsdag door projectielen geraakt, zegt maritiem inlichtingenbureau Marisks. Onduidelijk is of het gaat om dezelfde schepen die Iran zou hebben bestookt, maar het psychologische effect is er niet minder om. De bemanning van tankers in de Perzische Golf kunnen erdoor worden ontmoedigd om door te varen.

Sinds augustus probeert de VS een doorbraak te forceren. De Amerikaanse marine escorteert dagelijks olietankers stilletjes door de zeestraat. Door deze operatie komt er inmiddels meer olie via de Straat van Hormuz op de wereldmarkt. Als die trend doorzet en de olie-uitvoer het vooroorlogs niveau bereikt, dreigt Iran grip te verliezen(opent in nieuw venster) op zijn grootste troefkaart: de hoge olieprijs als drukmiddel tegen Washington.

Wellicht vanwege deze strategische tegenvaller probeert Teheran een eerder ondertekende intentieverklaring tussen de twee landen nieuw leven in te blazen.

In juni kwamen de VS en Iran overeen de wapens neer te leggen, de Straat van Hormuz open te stellen en via onderhandelingen binnen twee maanden tot een permanent vredesakkoord te komen. Maar al snel begonnen Iran en de VS elkaar weer aan te vallen en was deze intentieverklaring, in de woorden van president Trump, "voorbij".

Vorige week presenteerde Iran een nieuwe, "verbeterde" versie daarvan aan Qatarese bemiddelaars en zei dat normale scheepvaart door de Straat van Hormuz onder voorwaarden kon worden hervat. Die nieuwe versie van de intentieverklaring wees president Trump af, maar de bemiddeling gaat door.

De door Iran opgestelde tekst is niet openbaar gemaakt, maar aan de hand van uitgelekte details denken analisten niet dat Iran wezenlijk iets anders voorstelt dan de vorige keer. De Amerikaanse denktank Institute for the Study of War wijst erop dat Iran bij het standpunt blijft dat het recht heeft om het verkeer door de Straat van Hormuz te controleren.

De economie van Iran holt achteruit. De olie-inkomsten hebben flink te lijden onder de Amerikaanse blokkade. De Iraanse rial, de nationale munt, is gekelderd en er is een groot gebrek aan harde valuta. De inflatie is al maandenlang boven de 80 procent.

Al maken sommige Iraanse leiders zich zorgen om een volksopstand zoals begin dit jaar gebeurde, lijkt het regime niet van plan om toe te geven aan Amerikaanse eisen in ruil voor het opheffen van de sancties.

Opperste leider Mojtaba Khamenei is sinds zijn aantreden niet in het openbaar verschenen. In zijn afwezigheid zijn het de hardliners van de Islamitische Revolutionaire Garde die de meeste invloed hebben in Teheran. Die lijken nog lang niet bereid om af te zien van de bekende doelen: controle uitoefenen over de Straat van Hormuz, doorgaan met het Iraanse nucleaire programma en blijven ondersteunen van militante bondgenoten in het buitenland zoals Hezbollah in Libanon en de Houthi's in Jemen. Stuk voor stuk doelen waar de Amerikanen faliekant tegen zijn.