Bayrağı birlikte taşımak

Rosenbergler, “McChartyizm” döneminde casuslukla suçlanıp tutuklandı, gizli tanıklar ve sahte belgelerle 5 Nisan 1951’de ölüm cezasına çarptırıldı.

Karar tüm dünyada şiddetli bir tepkiyle karşılandı, Avrupa’nın çeşitli ülkelerindeki mitinglerde Rosenberglerin suçsuzluğu haykırıldı.

“Sovyet ajanı olduklarını itiraf ederlerse idam edilmeyecekleri” söylenen Ethel ve Julius Rosenberg bunu reddetti.

Ethel, itiraf etmesi halinde affedileceği söylendiğinde şunları söyledi:

“Ey yollarını şaşırmış yiyiciler, ey satılmış insanlar, ey bu güzel dünyamızı kirleten iğrenç varlıklar! Yanıt mı istiyorsunuz? İşte size yanıtım: Sizin lanetlenmiş bağışlamanıza boyun eğip yaşamaktansa suçlu bulduğunuz kocamla birlikte ölmeyi tercih ederim. Ya dışarıdakiler? Suçsuzluğumuza inanan onca insan? Onlar da bizim çocuklarımız değil mi? Nasıl bakarız onların yüzlerine?”

Einstein, Picasso, Brecht, Frida Kahlo gibi aydınlar, hatta papa bile ABD başkanından idamın durdurulmasını istedi ama Rosenbergler 19 Haziran 1953’te idam edildi.

Üç gün sonra Sartre, Liberation gazetesinde “Dikkat, Amerika kudurmuş! Bizi onunla ilişkilendiren tüm bağları koparalım, yoksa biz de ısırılıp kuduz olacağız” yazdı.

Onlar dünyaya karşın idam edildi çünkü McCarthy dönemiydi yaşanan.

BİZDE ROSENBERGLER

Oktay Rifat’ın Ethel’in ağzından yazdığı “Telefon” şiiri şu dizelerle bitti:

“Benimle başladı bu müthiş tazelik/ Benimle yaklaştı güzel günler/ O günlerin eşiğinde beni hatırlayın/ Hatırlayın onların vahşetini/ Her telefon çalışta kesik kesik”

Melih Cevdet Anday, Rosenbergler için “Bir çift güvercin havalansa/ Yanık yanık koksa karanfil/ Değil bu anılacak şey değil/ Apansız geliyor aklıma” dizeleriyle biten “Anı” adlı şiirini yazdı.

Alan Decaux’un Rosenbergler Ölmemeli oyunu Dostlar Tiyatrosu’nda sahneye konuldu. Şemsa Yeğin’in çevirisiyle Çocuklarının Kaleminden ve Mektuplarıyla Rosenbergler (Michael ve Robert Meeropol, İş Kültür) yayımlandı.

KARTAL KANATLI KANARYA

Otoriter ve totaliter yönetimlerin yeterli kanıt olmadan suçlamalarda bulunmak, egemen ideolojiye boyun eğilmesini istemek, muhalifleri düşman olarak göstermek, dış odaklarla ilişkilendirmek, yargı ve kolluk güçlerini muhalifleri sindirmek için kullanmak, insanların korku nedeniyle otosansür yaptığı bir ortam yaratmak günümüz McCarthyizminin özellikleridir.

Nâzım Hikmet, Bursa Cezaevi’nde Ekim 1949’da “Bize türkülerimizi söyletmiyorlar Robson/ Kartal kanatlı kanaryam/ İnci dişli zenci kardeşim/ Türkülerimizi söyletmiyorlar bize” dizeleriyle başlayan “Korku” adlı şiirini yazdı.

Şiirde adı geçen Robson, ABD’de Othello karakterini oynayan ilk siyah oyuncu, insan hakları ve eşitlik için yoksulluğa, ırkçılığa karşı mücadele eden sosyalist siyahi atlet, müzisyen, oyuncu, yazar, aktivist Paul Leroy Robeson’du.

Robeson, İspanya İç Savaşı sırasında Cumhuriyetçileri destekledi, Nazi Almanya’sına karşı mücadele etti, tiyatrolarda da grevlerde de sahnedeydi; gösterilerde, alanlardaydı.

Paris Barış Konferansı’nda (1948) yaptığı konuşmada, ırkçılığı eleştirdi, siyah Amerikalıların kendilerini baskılayan bir sisteme koşulsuz bağlılık göstermesini sorguladı.

O da cadı kazanında kaynatıldı, cadı avından payını aldı, 4 Eylül 1949’da New York konserinde Ku Klux Klan saldırısında linç edilmekten son anda kurtarıldı.

Nâzım Hikmet, 1950 Dünya Barış Ödülü’nü paylaştığı dostunu esenlediği şiirini çağrıyla bitirdi:

“Farklı kıtalarda farklı dillerde/ Aynı sevdaya yoğrulan kalemleri,/ Aynı kavgaya atan yürekleri,/ Mesafe tanımaksızın bir araya getirdi ellerin./ Korkuyu bırak artık,/ Düşün Robeson’u, düşün Nâzım Hikmet’i,/ Büyüt umudu, haydi uzat ellerini”