Na bewogen Prinsjesdag is de vraag of kabinet en Kamer elkaar eindelijk weten te vinden

Na een bewogen Prinsjesdag met brandende hooibalen langs de snelweg, besmeuring van de route van de Glazen Koets en grootschalige sabotageacties op het spoor, volgt vandaag een ongetwijfeld fel debat in de Tweede Kamer.

Het twee dagen durende Kamerdebat na Prinsjesdag, de Algemene Politieke Beschouwingen, gaat over de kabinetsplannen voor het komende jaar. Dat het minderheidskabinet kan rekenen op steun van een meerderheid in de Tweede en vervolgens Eerste Kamer is verre van een gelopen race.

De verschillende acties van groepen burgers zijn in toenemende mate onderwerp van gesprek in de Kamer. De snelwegacties van Extinction Rebellion, de klimaatmars van afgelopen weekend, anti-azc-demonstraties, pro-Palestijnse betogingen en boerenprotesten tegen het stikstofbeleid.

Ook van 'buiten' is er druk op de politiek. Onveiligheid door geopolitieke conflicten, stijgende energieprijzen, zorgen over AI.

Ze werpen hun schaduw over het Kamerdebat, waar partijen het via discussies met elkaar eens moeten zien te worden. Ook over de toekomst van de grote groep burgers die niet de straat op gaat en hun stem alleen bij de laatste verkiezingen heeft laten gelden.

Verenigen, niet uit elkaar spelen

"De parlementaire democratie is van iedereen, voor iedereen", zei koning Willem-Alexander in de troonrede namens het kabinet. Hij deed een oproep tot samenwerking in het parlement. "Democratie moet mensen verenigen, niet uit elkaar spelen." Maar hij zei ook: "De eerlijke boodschap bij de begroting voor 2027 is wel: niet alles kan tegelijk. Niet alles is morgen opgelost."

De inhoud van de troonrede is de verantwoordelijkheid van het kabinet. Oppositiepartijen voelden zich daarom vrij kritiek te leveren. Pro-leider Klaver sprak van "mooie woorden" van de koning, maar volgens hem "kunnen die mooie woorden niet verbloemen dat het kabinet stuurloos is". "Een klap in het gezicht", zei SP-leider Dijk. "Vooruitschuiven", noemde SGP-leider Stoffer het. En PVV-leider Wilders vindt het nog steeds tijd voor nieuwe verkiezingen.

Nog geen deal

Vandaag en morgen praten de Kamerleden waarschijnlijk vooral over wat ze missen in de plannen. Anders dan bij meerderheidskabinetten moet de coalitie van D66, VVD en CDA de oppositiepartijen zien te overtuigen om voor de rijksbegroting te stemmen.

Het is de coalitie tot nu toe niet gelukt een allesomvattende begrotingsdeal te sluiten met een deel van de oppositie die de meerderheid maakt. Met JA21 en de SGP leken de gesprekken een eind te komen. Maar door interne verdeeldheid binnen de coalitie bleek dit niet mogelijk.

Ik snap dat de oppositie niet meteen met een grote bos bloemen klaarstaat.

Pro-leider Klaver zei afgelopen weekend nog maar een keer dat er met zijn partij te onderhandelen valt over de begrotingen van alle ministeries, maar dat eerst de bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel moeten.

Brede meerderheid

De kampen binnen de oppositie sturen aan op een keuze van de coalitie tussen 'links' of 'rechts'. Maar het is niet uitgesloten dat voor een deel van de plannen instemming komt van de partijen op links en voor een ander deel van de partijen op rechts.

Het kabinet blijft zeggen een brede meerderheid te zoeken van zoveel mogelijk partijen voor plannen die "Nederland vooruithelpen". Het is de vraag of de "uitgestoken hand" van het kabinet genoeg is.

De dossiers waar de meningen verschillen zijn wel bekend: het stikstofbeleid, het asielbeleid, meer woningen, energie en extra geld voor defensie en de veiligheid in Nederland. Daar komt de verdeling van belastingen op inkomen en op vermogen nog bij.

Te snel of te langzaam

"Ik snap dat de oppositie niet meteen met een grote bos bloemen klaarstaat", zei minister van Financiën Heinen gisteren. "Maar wij zijn bereid stappen te zetten, aan beide zijden van het parlement."

De coalitiepartijen zijn dus bereid tot compromissen. Maar een keuze voor 'links' of 'rechts' zit er niet in, maakte Heinen duidelijk.

"Wij houden niet halsstarrig vast aan ons coalitieakkoord", zei premier Jetten. Hij zei ook dat de coalitieplannen niet uit de lucht komen vallen: er zit een overtuiging achter over wat Nederland nodig heeft. "Toen we onze plannen presenteerden zeiden sommigen dat het te snel ging. Nu we op bepaalde dossiers pas op de plaats maken gaat het weer te langzaam. Laten we elkaar halverwege tegemoetkomen."

Het debat is vanaf 10.15 uur live te volgen via NOS.nl, de NOS-app en NPO Politiek en Nieuws(opent in nieuw venster). Op NPO Radio 1 word je regelmatig bijgepraat. Pro-leider Klaver is als fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij de eerste spreker, daarna komen de andere fractievoorzitters aan het woord. Morgen is het de beurt aan premier Jetten namens het kabinet.