Rusya’nın derinliğindeki stratejik düğüm: Lipetsk

Rusya’nın Avrupa topraklarında, Moskova’nın yaklaşık 500 kilometre güneyinde bir kent var: Lipetsk. Ukrayna savaşı, bu kentin adını askeri stratejinin, insansız hava araçlarının ve Rusya’nın savaş ekonomisinin haritasına yeniden yazdı.

Burası aynı zamanda, geçmişte Almanya ile Sovyetler Birliği arasındaki gizli askeri işbirliğinin en önemli adreslerinden biri. Bugün ise Ukrayna’nın Rusya’nın derinliklerine yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarında adı öne çıkıyor.

Daha da ilginci, bir asır önce burada Almanlar gizlice savaş pilotu yetiştiriyor, uçak test ediyor ve Versailles düzeninin kendilerine koyduğu askeri sınırlamaları aşmaya çalışıyordu. Bugün ise aynı coğrafya, Rus savaş pilotlarının eğitim gördüğü ve Ukrayna’nın uzun menzilli İHA saldırılarının ulaştığı stratejik bir merkez.

9 Ağustos 2024 gecesi Ukrayna’nın Lipetsk’teki askeri hedeflere yönelik İHA saldırısı, savaşın artık yalnızca Rusya’nın sınır bölgelerini değil, cephe hattının gerisindeki kritik düğümleri de tehdit edebildiğini gösterdi.

ALMANYA’NIN GİZLİ HAVA OKULU

Lipetsk’e bakmak, Rusya’nın savaş kapasitesine ve savaşın Rusya’nın derinliklerine nasıl ulaştığına bakmak demek. Belki de Ukrayna savaşının geleceğine ilişkin önemli bir sorunun cevabı burada gizli: Rusya’nın “stratejik derinliği” artık ne kadar anlamlı?

Güvenli cephe gerisi kavramı giderek ortadan kalkıyor. Uzun menzilli füzeler, uydu istihbaratı ve özellikle insansız sistemler bu alanı daraltıyor.

Birinci Dünya Savaşı sonrasında Almanya’nın önüne ağır askeri kısıtlamalar konmuştu. Versailles Antlaşması, Almanya’nın askeri havacılık kapasitesini açık biçimde geliştirmesini engelliyordu.

1920’lerde Almanya ile Sovyetler Birliği arasında gelişen gizli askeri işbirliğinin önemli adreslerinden biri Lipetsk oldu. Sovyetler de bu işbirliğinden yararlanıyordu. Almanların teknik bilgi ve deneyimine erişim sağlanırken iki ülke Batı’nın kurduğu güvenlik mimarisinin dışında birbirleriyle askeri deneyim paylaşabiliyordu. Bu işbirliği Hitler’in iktidara gelmesinin ardından 1933’te sona erdi.

PETRO’DAN PUTİN’E: DEMİR, UÇAK VE DEVLET

Lipetsk’in askeri kimliği aslında 1920’lerde başlamıyor. Şehrin kökleri Büyük Petro dönemine kadar gidiyor. 18. yüzyılın başında Rusya donanması hızla büyüyordu ve donanmanın silaha, demire ve askeri üretim kapasitesine ihtiyacı vardı.

Dolayısıyla Lipetsk’in kaderi daha en başından itibaren devletin askeri gereksinimleriyle sanayileşmenin kesişiminde şekillendi. Sonra Sovyetler geldi.

1930’larda Novolipetsk Metalürji Kombinası’nın (NLMK) yükselişiyle şehir büyük bir sanayi merkezine dönüştü. Bugün NLMK olarak bildiğimiz dev tesis, yalnızca Lipetsk ekonomisinin değil, Rusya’nın çelik üretim kapasitesinin de önemli parçalarından biri.

NLMK’nin kendi verilerine göre Lipetsk’teki ana tesis, grubun çelik üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini üstleniyor ve Rusya’daki toplam çelik üretiminin yaklaşık yüzde 18’ine denk geliyor. Burada uçak, mühimmat, çelik, ağır sanayi ve bütün bunların üzerinde Rus devletinin savaş ekonomisi var.

SONRA UKRAYNA SAVAŞI BAŞLADI

İşte bu noktada Lipetsk yeniden sahneye çıktı. Şehrin yakınındaki Lipetsk-2 hava üssü, Rus Hava-Uzay Kuvvetleri açısından önemli bir eğitim ve muharip kullanım merkezi. Burada pilotların ileri düzey eğitimi, uçakların operasyonel kullanımı ve çeşitli test faaliyetleri yürütülüyor.

Başka bir ifadeyle Lipetsk, savaşın gereksinim duyduğu insan kaynağının yetiştirildiği merkezlerden biri. Savaş uçaklarının yalnızca bulunduğu değil, savaşmaya hazırlandığı yerlerden biri.

Bir asır önce Alman pilotların gizlice uçtuğu Lipetsk semalarında bugün Rus savaş uçakları yükseliyor. Ancak bu kez gökyüzü sessiz değil: Ukrayna’nın uzun menzilli İHA’ları, savaşın Rusya’nın derinliklerinde dahi güvenli alan bırakmadığını gösteriyor.