'Hoe meer kinderen hoe beter' allang niet meer het motto van Marokkaanse gezinnen

Samira Jadircorrespondent Marokko

'Hoe meer kinderen, hoe beter' was decennialang het motto binnen Marokkaanse gezinnen. Kinderen zouden later immers voor hun ouders zorgen. Maar nu Marokkaanse vrouwen gemiddeld nog maar 1,97 kinderen krijgen, komt dit diepgewortelde familiesysteem onder druk te staan.

Nog nooit was het geboortecijfer in Marokko zo laag. In de jaren zeventig was het nog heel normaal om zeven of acht kinderen te krijgen. Marokko staat hierin niet alleen: ook in andere landen in de Maghreb daalt het aantal geboorten sterk. In Algerije krijgen vrouwen gemiddeld net geen twee kinderen en in Tunesië nog maar anderhalf. Dat ligt ruim onder de 2,1 kinderen per vrouw die nodig zijn om de bevolking op termijn op peil te houden.

In aanloop naar de parlementsverkiezingen van vorige week riep vrouwenorganisatie Azzahrae politieke partijen op om maatregelen te nemen om gezinnen te ondersteunen. De organisatie stelt onder meer voor om jonge ouders voordelige overheidsleningen aan te bieden en het zwangerschapsverlof voor vrouwen te verlengen, aangezien steeds meer vrouwen zijn gaan werken.

Uit een rondvraag in een park in hoofdstad Rabat blijkt dat veel Marokkanen het stichten van een gezin in 2026 zien als iets onbereikbaars. "Jongeren trouwen veel te laat, omdat er geen banen zijn. Kinderen krijgen is een enorme verantwoordelijkheid", stelt de 55-jarige Fouad.

Het levensonderhoud en het onderwijs worden steeds duurder in het land. De 40-jarige Hanan is ongetrouwd en heeft geen kinderen: "Zelfs als iemand 500 euro per maand verdient: hoe betaal je na de huur nog boodschappen, zorg en alle andere dagelijkse kosten?"

Econoom Mohamed Jadri zegt dat het vijf voor twaalf is, maar dat de politiek nog wakker geschud moet worden. "De vraag naar gezondheidszorg zal sterk toenemen, zowel in openbare als particuliere ziekenhuizen." Volgens hem is het andere probleem het pensioenstelsel: "Onze pensioenfondsen staan nu al onder druk. We gaan nu richting een situatie waarin tegenover iedere gepensioneerde nog maar één werkende staat."

Als het zo doorgaat, verwacht Jadri dat de samenstelling van de Marokkaanse bevolking zal veranderen. Het land moet zich volgens hem daarom voorbereiden op de komst van arbeidsmigranten.

"Nu bel je misschien een Marokkaanse elektricien, loodgieter of taxichauffeur", zegt Jadri. "Maar in de toekomst kan die persoon net zo goed uit Egypte, Senegal, Mali of een ander Afrikaans land komen. Die maatschappelijke verandering zal onvermijdelijk nieuwe uitdagingen met zich meebrengen."

De krimp van het Marokkaanse gezin levert niet alleen problemen op in de nabije toekomst. Het is nu al terug te zien in het schreeuwende tekort aan ouderenzorg. Zakia Echbani is de directeur van het verzorgingstehuis Ennassim in Casablanca, een van de weinige instellingen in Marokko die gespecialiseerd zijn in ouderenzorg. Volgens haar is de vraag enorm groot.

"In Marokko is er maar één particulier verzorgingstehuis, in Rabat. Maar dat is verbonden aan het Franse consulaat. Een nieuwe wet die commerciële verzorgingstehuizen mogelijk maakt, is al in 2015 aangenomen, maar nog altijd niet ingevoerd", legt Echbani uit.

"Wij mogen daarom geen geld vragen aan bewoners. Ons tehuis wordt betaald met overheidssubsidies en donaties", zegt Echbani. Volgens haar ligt particuliere ouderenzorg gevoelig in het Noord-Afrikaanse land: "Marokko is een islamitisch land en de angst bestaat dat mensen hun ouders eerder in een tehuis zullen plaatsen zodra daarvoor meer mogelijkheden zijn."

Beroep doen op de ouderenzorg is in Marokko, vooral ook door het sociale stigma, niet vanzelfsprekend. Dit blijkt ook uit het verhaal van de 75-jarige Jaouad Cbihi. Hij woont nu twee jaar met veel plezier in verzorgingstehuis Ennassim. Via via is de kinderloze Cbihi uiteindelijk hier terechtgekomen.

"Door de coronapandemie ging mijn productiebedrijf failliet. Daarna heb ik zeker twee jaar in een hotel gewoond. Op den duur vroeg de manager of alles wel goed met me ging. Toen heb ik hem mijn situatie uitgelegd", vertelt Cbihi.

Dit leidde ertoe dat hij over zijn problemen durfde te praten, ook met zijn familie, en dat hij terechtkon in het ouderentehuis.

Jadri denkt dat door de culturele obstakels de ouderentehuizen niet snel zullen groeien, ondanks de vele aanvragen. "Marokko beweegt naar een tussenvorm: ouderen blijven thuis wonen, terwijl hun kinderen verzorgers inhuren. Een voordeel daarvan is dat het banen gaat opleveren."