Brusselse gemeentefinanciën blijven druk voelen in 2026: buffers smelten verder weg

Arnaud Dessoy, expert openbare financiën bij Belfius, schetste donderdag een weinig rooskleurig beeld van de Brusselse lokale financiën in 2026. Zoals ieder jaar nam zijn bank de begrotingen van de gemeenten onder de loep in een overkoepelende studie. "We keken dit jaar slechts naar 18 gemeenten, want eentje heeft nog geen begroting goedgekeurd", klonk het daarbij terloops.

Ook zonder Sint-Joost - een gemeente die een gedwongen voogdij van het Gewest riskeert - laten de cijfers echter weinig aan de verbeelding over. De Brusselse gemeenten worden rond de oren geslagen met tal van uitdagingen waardoor hun uitgaven onder druk staan.

Een van de belangrijkste pijnpunten is de pensioenlast. De Brusselse gemeenten zijn aangesloten bij een Gesolidariseerd Pensioenfonds waarvoor ze een basispensioenbijdrage betalen van 45 procent van de loonmassa. Daarnaast is er een responsabiliseringsbijdrage die gemeenten moeten ophoesten als die basisbijdragen niet volstaan om de pensioenkosten van hun voormalige statutair personeel te dekken.

Die responsabiliseringsbijdrage stijgt fors. Volgens de prognoses van Belfius zullen ze van 47 miljoen euro in 2025 toenemen tot 88,2 miljoen in 2031: een stijging van 90 procent.

Verder zijn ook de financiële lasten een fors gestegen kostenpost. Volgens de begrotingen voor 2026 bedragen de schulduitgaven van de Brusselse gemeenten 319 miljoen euro: een stijging van 11 procent ten opzichte van 2025.

Lange tijd konden de gemeenten - net als andere overheidsniveaus - profiteren van de lage rentevoeten, maar die zijn na corona terug omhooggeschoten. Sinds 2022 zijn de financiële lasten (interesten voor schulden op lange en korte termijn) met bijna 70 miljoen euro gestegen, ofwel met 175 procent.

Belastingen omhoog

Daarnaast zijn er de toekomstige uitdagingen in de overdrachtsuitgaven. Die maken zo'n 40 procent van de gemeentelijke uitgaven uit en gaan voor het grootste deel naar het OCMW en de politiezones. De beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd vormen daarbij een grote uitdaging, want heel wat werklozen die hun uitkering verloren kloppen nu aan bij het OCMW voor een leefloon. Als de OCMW's - die al krap bij kas zitten - tekortschieten, moeten gemeenten bijspringen.

Belfius noemt ook de hervorming van de politiezones een onzekerheid. De geplande hervorming van de KUL-norm (de verdeelsleutel van het federale geld voor de politiezones) zou dan weer wel positief uitdraaien met een grotere bijdrage voor Brussel.

Om die stijgende kosten op te vangen, deden gemeenten in 2026 voornamelijk een beroep op hun fiscale inkomstenbronnen. Die stegen tegenover 2025 met 7,5 procent. Gemeenten kozen ervoor om vooral bakstenen meer te belasten eerder dan hun burgers: de opbrengst uit de opcentiemen op de onroerende voorheffing nam met 10,4 procent toe. Die op de personenbelasting met slechts 2,4 procent.

Minder tekorten

Volgens de initiële begrotingen realiseren de Brusselse gemeenten samen een begrotingsoverschot van 4,9 miljoen euro op het eigen dienstjaar. Positief is dat het aantal gemeenten met een tekort daalt: in 2026 zijn dat er nog maar twee tegenover vier in 2025 en tien in 2024.

Als je ook de overboekingen – oftewel overgedragen tekorten of overschotten uit vorige jaren – in rekening brengt, komt het overschot uit op 55,5 miljoen euro. De experten van Belfius omschrijven die buffer als 'flinterdun'.

In 2024 kwamen de Brusselse gemeenten samen nog uit op een overschot van 58,5 miljoen euro (Sint-Joost was toen wel meegeteld). De financiële matras loopt dus verder leeg.

Bovendien voldoen vier gemeenten (met de overgedragen lasten meegerekend) in 2026 niet aan het wettelijk voorgeschreven evenwicht. Die deficitaire gemeenten situeren zich hoofdzakelijk in de kanaalzone (Molenbeek, Schaarbeek, Vorst en Anderlecht).

Het gaat dus om gemeenten die nul komma nul budget achter de hand hebben en op een stapel schulden zitten. De regionale wetgeving laat zo'n deficit nochtans niet toe. "Aan het toezicht hierop kan dus nog gewerkt worden", klinkt het droogjes bij een Belfius-expert.

Momenteel staan wel tien van de negentien Brusselse gemeenten onder curatele door een financieel saneringsplan. Naast Molenbeek gaat het om Anderlecht, Sint-Agatha-Berchem, Evere, Vorst, Ganshoren, Jette, Sint-Gillis, Schaarbeek en Watermaal-Bosvoorde.