EU wil einde aan misleidende en verslavende apps en websites

Eindeloos scrollen door je tijdlijn op sociale media. Of die online aanbieding waarbij de verkoper doet alsof er nog maar een paar tickets, kamers of producten over zijn. Steeds meer consumenten krijgen online te maken met oneerlijke of verslavende praktijken. De Europese Commissie wil dat aanpakken.

De Europese Commissie wil het voor gebruikers van sociale media makkelijker maken om los te komen van verslavende reeksen video's op de tijdlijn. Wie op TikTok, Instagram of Facebook eindeloos kijkt naar filmpjes die automatisch afspelen, kan de telefoon maar moeilijk loslaten. Het leidt tot verslaving en soms tot psychische problemen.

De Commissie wil nu dat er verplicht een knop komt waarmee je deze meest verslavende functies uitzet.

Consumenten zelf laten kiezen

De Commissie kiest niet voor een verbod op het verslavende ontwerp van sociale media, zoals de EU dat wel voor kinderen tot 15 jaar wil. Voor volwassenen is dat anders, apps houden de mogelijkheid om hun gebruikers eindeloos verslaafd te maken aan hun product.

Consumenten moeten zelf de keuze hebben, redeneert Eurocommissaris Virkkunnen: "Het is deels ook het businessmodel van die bedrijven, om hun diensten verslavend te maken. Veel gebruikers houden er ook van. Daarom maken we het transparant, en is het aan de gebruiker om te kiezen deze functies te houden of uit te zetten."

Europarlementariër Kim van Sparrentak van Pro noemt dit een verkeerde afweging: "Met dit voorstel maakt de Commissie een historische fout, voor zowel onze gezondheid als onze democratie. De Commissie kon ervoor kiezen om mensen te beschermen, maar ze hebben gekozen voor de techbro's. Ze zijn door de knieën gegaan en legitimeren hiermee de verslavende verdienmodellen van Big Tech."

CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers sluit zich bij deze kritiek aan: "Niet alleen kinderen, maar ook volwassenen worden online beïnvloed door misleidende en manipulatieve ontwerpkeuzes. Net als bij de EU KIDS Act vinden we dat de verantwoordelijkheid voor een eerlijke en veilige digitale omgeving bij de platforms zelf moet liggen, en niet bij de gebruiker."

Oneerlijke praktijken

Behalve een verplichte knop om verslavende functies uit te zetten, wil de Europese Commissie ook een einde maken aan oneerlijke marketingtrucs die online verkopers gebruiken om klanten geld uit de zak te kloppen. Zo moeten influencers, die betaald worden door bedrijven om hun producten aan te prijzen, dit ook duidelijk aangeven. Ook moet er een einde komen aan automatische verlenging van online abonnementen. Na een gratis proefperiode moeten bedrijven expliciet toestemming vragen voor verlenging van een abonnement.

De nieuwe regels zijn volgens de Commissie hard nodig om te zorgen dat de online-consument net zo goed beschermd wordt als de klant in de fysieke winkel. In de EU wordt zo'n 60 procent van de aankopen online gedaan. En dus moet de wetgeving zich daaraan aanpassen, zegt EU-Commissaris McGrath, verantwoordelijk voor consumentenbescherming. "Onze economie is veranderd. Onze regels moeten zorgen voor meer keuzevrijheid, meer controle, simpele regels en een streng toezicht daarop."

Volgens Europarlementariër Lenaers van het CDA is het hoog nodig dat er betere regels komen voor de online markt. "Consumenten moeten erop kunnen vertrouwen dat ze online een eerlijke keuze kunnen maken. Zonder manipulatie of misleiding. Een sterke digitale economie vereist niet alleen innovatie, maar ook vertrouwen, transparantie en eerlijkheid."

Zowel links als rechts in het Europees parlement vinden partijen dat de voorstellen van de commissie nog wel wat strenger kunnen. Ook de 27 EU-landen zullen nog moeten instemmen met de plannen. Daardoor zal het nog meer dan een jaar duren, voordat de nieuwe regels ook ingaan.