Welke landen beschikken over gevechtsvliegtuigen van de vijfde generatie?

• Stealthcapaciteiten en interne wapenruimtes kenmerken gevechtsvliegtuigen van de vijfde generatie.
• De Verenigde Staten domineren de wereldmarkt dankzij de wijdverspreide F-35.
• China ontpopt zich als de belangrijkste uitdager van de Amerikaanse luchtmacht.

Vijfde-generatie gevechtsvliegtuigen vertegenwoordigen het summum van moderne luchtwapens. Ze zijn gekenmerkt door hun vermogen om dreigingen te neutraliseren voordat ze worden gedetecteerd. Deze vliegtuigen hebben geavanceerde radarsystemen en stealthcapaciteiten, die hun zichtbaarheid voor vijandelijke sensoren tot een minimum beperken. Een belangrijk ontwerpelement is het gebruik van interne wapenruimtes, aangezien het vervoeren van raketten en bommen in de romp in plaats van onder de vleugels de radardoorsnede van het vliegtuig verkleint.

Hoewel de classificaties niet strikt gestandaardiseerd zijn – wat leidt tot enige discussie over welke straaljagers daadwerkelijk in aanmerking komen – onderscheiden deze platforms zich van ‘generatie 4,5’-vliegtuigen, zoals de Gripen of de Rafale, door hun superieure sensorfusie en stealth-integratie.

Amerikaanse pioniersrol

De Verenigde Staten waren pioniers op het gebied van deze technologie met de F-22 Raptor, een luchtmachtjager die in 2005 werd geïntroduceerd. Om een strategisch voordeel te behouden, werd de F-22 nooit in het buitenland verkocht, waardoor de VS de enige exploitant bleef met een beperkte vloot.

De F-35 Lightning II daarentegen is ontworpen voor wereldwijde distributie. De F-35 is verkrijgbaar in drie versies, afgestemd op conventionele start- en landingsbanen, vliegdekschepen en verticale landingen, en is het meest verspreide vijfde-generatie gevechtsvliegtuig, met meer dan 1.375 geleverde exemplaren aan twintig verschillende landen. De Verenigde Staten hebben daarvan het grootste gedeelte en beschikken daarmee over veruit de grootste vloot van gevechtsvliegtuigen van de vijfde generatie.

Opkomst van China

China is uitgegroeid tot de belangrijkste concurrent van de Amerikaanse luchtmacht. De Chengdu J-20, die sinds 2017 operationeel is, is een grootschalig stealthvliegtuig dat bedoeld is voor gevechten op lange afstand en het uitschakelen van vijandelijke ondersteuningsmiddelen. Hoewel de exacte aantallen geheim blijven, wijzen schattingen erop dat China enkele honderden van deze straaljagers heeft geproduceerd.

Daarnaast is de ontwikkeling van de Shenyang J-35 erop gericht de Chinese marine te voorzien van stealthcapaciteiten voor haar vliegdekschepenvloot. Daarmee groeit China uit tot de belangrijkste concurrent van de Verenigde Staten op het gebied van geavanceerde gevechtsvliegtuigen. Wel blijft veel informatie over de prestaties en daadwerkelijke inzetbaarheid van de Chinese toestellen geheim.

Beperkte vloot van Rusland

Rusland doet zijn intrede in dit segment met de Sukhoi Su-57. Hoewel het toestel beschikt over een stealthontwerp en geavanceerde elektronica, betwijfelen deskundigen of de lage waarneembaarheid ervan overeenkomt met die van Amerikaanse vliegtuigen. De productie verloopt traag; medio 2026 zal slechts een klein aantal exemplaren zijn geleverd.

Hoewel deze straaljagers zijn ingezet voor langeafstandsaanvallen in Oekraïne, zijn ze nog niet op grote schaal ingezet in omstreden luchtruim. Interessant is dat Algerije de eerste buitenlandse afnemer is geworden van een niet-Amerikaanse straaljager van de vijfde generatie. Het land heeft onlangs Su-57E-modellen in ontvangst genomen.

F-35 bij Amerikaanse bondgenoten

In Europa is er momenteel geen eigen gevechtsvliegtuig van de vijfde generatie, waardoor veel landen de F-35 hebben gekozen. Het Verenigd Koninkrijk, Italië, Noorwegen en Denemarken zetten het toestel al jaren in, terwijl België en Polen het respectievelijk in 2025 en 2026 in hun luchtmacht hebben geïntegreerd. Andere landen, waaronder Duitsland, Griekenland en Zwitserland, hebben het toestel besteld, hoewel sommige zich nog in de trainings- of aanschaffingsfase bevinden.

Buiten Europa speelt de F-35 een centrale rol in de defensiestrategieën van verschillende belangrijke bondgenoten. Japan en Zuid-Korea maken gebruik van het platform, terwijl Australië een aanzienlijke vloot heeft aangeschaft. Israël zet een aangepaste versie in, de F-35I Adir, waarin eigen elektronische systemen zijn geïntegreerd en die daadwerkelijk in gevechtssituaties is ingezet.

Turkije en Zuid-Korea ontwikkelen eigen alternatieven

Wat de toekomst betreft, streven andere landen naar onafhankelijkheid op het gebied van stealth-technologie. Turkije ontwikkelt de KAAN, waarvan de operationele inzet naar verwachting in 2028 van start zal gaan. Ook Zuid-Korea heeft de KF-21 Boramae geïntroduceerd. Omdat de huidige versie echter gebruikmaakt van externe bewapening, wordt deze geclassificeerd als generatie 4,5, hoewel dit nog kan veranderen.

Ondanks deze inspanningen blijven de Verenigde Staten de dominante kracht op de markt, met China als belangrijkste uitdager en Rusland met een marginale vloot. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!