Topal ördekler ekseni

“Jeopolitik manzara değişti” diyor eski İngiliz istihbarat (MI6) diplomatı ve Ortadoğu uzmanı Alastair Crooke özetle ve ekliyor:

“Gerek Donald Trump gerekse Netanyahu (ABD ile İsrail de bir hafta arayla yapılan seçimlerden) ağır darbeyle çıktı. İkisi de hem siyaseten hem fiziken çok zayıflar. İkisi de sandığı kendileri için birer referanduma çevirdi. Netanyahu yenilmedi ama fena yara aldı. İnsanlar bunu hissediyor. Yakın zamanda kalbine pil konan Netanyahu’nun çöküşte olduğunu görüyorlar. Trump eğer zayıf ise Netanyahu ondan da zayıf. Bu yüzden ‘savaş’a ihtiyaç duyuyor. Her gün bu nedenle Trump’ı arayıp İran’ı yeniden bombalamak için baskı koyuyor.”

Buna “iki topal ördeğin simbiyotik ekseni” diyorlar.

27 Ekim İsrail seçimlerinden sonra ilk kez bugün, hükümeti kurma görevini vereceği adayı açıklayacak olan İsrail Cumhurbaşkanı İzak Herzog bu nedenle yoğun Trump kuşatması altında.

ABD Başkanı Herzog’a, hem Netanyahu’ya davaları için bir af varmesi hem de başbakanlık görevini Arap partilerle çoğunluk oluşturan muhalefet cephesinin başındaki Gadi Ayzenkot yerine yeniden Netanyahu’ya teslim etmesi için açık baskı yapıyor.

Netanyahu’ya boşuna “Satanyahu/ Şeytanyahu” demiyorlar.

Zamkla yapıştığı koltuğundan ayrılmamak için - “Araplar sandığı çaldı” efsanesi dahilbelli ki elinden gelen her silahı devreye sokacak.

Demokratik kurumları, sandığı, hukuk devletini ve güçler ayrılığını opsiyonel gören “iki topal ördeğin” el ele ve yeniden İran da savaş çıkarıp çıkarmayacağı ise en büyük soru işareti.

İSRAİL SAVAŞA HAZIRLANIYOR

2018-2021 arasında İsrail askeri istihbaratının başında olan ve Tel Aviv merkezli Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü (INSS) isimli düşünce kurulunu yöneten Tamir Hayman, “İsrail savaşa hazırlanıyor” diyor:

“İsrail’deki genel hava bu yönde. Ne var ki İran konusunda tüm kartlar Trump’ın elinde. ABD başkanı bir yandan potansiyel anlaşmadan söz ederken bir yandan savaşa son verecek nihai bir darbeden bahsediyor. Trump’ın öngörülebilmesi olanaksız. Beri tarafta Netanyahu bu işin peşini bırakmaz. ‘İran savaşı’ Netanyahu’nun imza stratejisi. Son kertede, savaş ile anlaşma arasında gidip gelen bir sarkaç var ve bu sarkaç, saat başı değişiyor.”

Jeopolitiği belirleyen iki ülkede art arda yapılan seçimler, hiçbir zaman bu kerte büyük belirsizlik yaratmadı. En azından ben kendi hayat dönemimde böyle bir sisli ortam hatırlamıyorum. Ortalık toz duman.

Demokratların Kongre’de çoğunluk olarak koltuklarını fiilen doldurabilmeleri için Ocak 2027’yi beklemek lazım.

Netanyahu bu iki aylık belirsizlik döneminden, her emrivakiyi yaratmak için bir fırsat penceresi olarak yararlanmak istiyor.

Tamar Hayman ve Alistair Crooke gibi deneyimli eski istihbaratçılara göre, “savaş” yüksek bir olasılık. Bunu ters köşe yapabilecek tek alternatif, İsrail’de hükümet kurma görevinin ortak bir milli cephe yerine, Arap partilerin de desteğini temin eden eski genel kurmay başkanı Gadi Ayzenkot’a verilmesi.

Kurucu Başbakan Ben Gurion çizgisinde olduğu söylenen Ayzenkot, İsrail’i aşırı sağa teslim eden Netanyahu’ya göre nispeten bir tık daha “devlet aklı” kimlikli bir kişilik olarak tarif ediliyor.

Trump’ın ara seçim hezimeti Ayzenkot’un şansını arttırsa da “Arap destekli hükümet” paradigması; bu konjonktürde çok büyük bir zihniyet sıçraması gerektiriyor. Hayman gibi uzmanlar bu nedenle olası bir “Ayzenkot hükümetine”, “son seçenek” gözüyle bakıyor.

Beri yanda Ayzenkot, ABD seçimlerinde su yüzüne çıkan ve Amerikalı seçmenler nezdinde ağır hasar aldığı görülen “İsrail-ABD ilişkilerini tamir edecek tek başbakan adayı” olduğunu söylüyor. ABD ara seçimleri sonrasında siyasi PR’ını ve planlarını bunun üzerine kuruyor.

İsrail Cumhurbaşkanı Herzog’un hükümeti kurma görevini kime vereceği tüm bu sebeplerle çeşitli katmanlı mesajlar içeriyor.

‘NAZİ’ LAKAPLI ÖZEL KALEM

Okyanus ötesinde Trump’a baktığımızda, Beyaz Saray’da yapılan ilk görev değişiklikleri başkanın “topal”dan ziyade alabildiğine hırslı ve “öfkeli” olduğunu gösteriyor.

Seçim yenilgisinin ilk faturasını, Savaş Bakanı Pete Hegseth’e çıkartması beklenen Trump, beklenenin aksine, eski bir Fox gazetecisi olan bakanın arkasında durdu.

Onun yerine gitti, Beyaz Saray’daki “biricik aklıselim şahıs” olarak bilinen özel kalem müdürü Susie Wiles’ı görevden aldı. Bitmedi.

Wiles’dan boşalan yere tümüyle Yahudi lobisi yörüngesinde, savaş yanlısı bir İsrail destekçisi olan Stephen Miller’ı getirdi.

Trump kadrosunun en sağcı ve en radikal üyelerinden biri olarak bilinen Miller, Trump’ın ilk döneminde göçmen çocukların ailelerinden sınırda ayrılması ve Müslüman göç yasağı gibi en korkunç ırkçı politikaların mimarı.

İkinci dönemde de uygulanan ICE operasyonlarının stratejisti.

Bu sebeplerle hakkında “Nazi” yakıştırmaları yapılan başkanın çiçeği burnunda yeni özel kalem müdürü şimdi Kongre’yi tümüyle devre dışı bırakacak şekilde Trump’ın ülkeyi başkanlık kararnameleriyle yönetebilmesinin planlarını yapıyor.