Ernstig seksueel geweld tegen vrouwen in interneringskampen na WO II

Duizenden Nederlandse vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog zijn vastgezet in interneringskampen, werden door hun bewakers verkracht, gemarteld en vernederd. Dat blijkt uit getuigenverklaringen die in een la waren beland en nu pas door het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies zijn onderzocht.

De beelden van Nederlandse meisjes en vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog werden kaalgeschoren omdat ze tijdens de bezetting met Duitsers zouden zijn omgegaan, een relatie hadden of samenwerkten, staan bij velen op het netvlies gebrand. Zij werden in plaats van collaborateurs 'moffenmeiden' genoemd.

Dat duizenden van hen na de oorlog in kampen werden opgesloten en daar te maken kregen met ernstig seksueel geweld, komt nauwelijks voor in de standaardwerken over de oorlog. Er zijn wel studies gedaan naar het kaalscheren van de vrouwen, maar pas sinds een jaar of vijftien zijn bij geschiedschrijvers de getuigenissen over de kampen bekend.

Dat is opmerkelijk, want de verhoorverslagen van vrouwen die in dit soort interneringskampen zaten, bestaan al sinds 1950. Een deel van hen werd in dat jaar door oud-inspecteur van de politie Johanna van Schilfgaarde verhoord in het kader van de parlementaire enquête naar het Nederlandse regeringsbeleid in de oorlogsjaren.

Historicus en journalist Ewoud Kieft deed voor het NIOD onderzoek naar deze getuigenverslagen. Hij kwam de verklaringen op het spoor toen hij bezig was met een serie achtergrondartikelen over de bijzondere rechtspleging, het speciale rechtssysteem in Nederland na de Tweede Wereldoorlog.

In zijn vandaag gepubliceerde artikel(opent in nieuw venster) beschrijft hij hoe vrouwen op grote schaal werden verkracht en vernederd door onder anderen de bewakers van de kampen. De gevangenen werden met voorwerpen gepenetreerd en hun vagina werd zonder medische noodzaak ruw onderzocht.

Ook beschrijft de historicus getuigenissen waarin vrouwen aangeven dat bewakers hen valse beloftes deden van vrijspraak of strafvermindering, in ruil voor seks of voedsel. Omdat gevangenen kampten met ondervoeding, was dat nogal een drukmiddel. Die beloftes bleken meestal niets waard.

Toch heeft de hoofdonderzoeker van deze commissie, Arnaud Marie baron van Tuyl van Serooskerken, in zijn eindrapport uit 1950 niets vermeld over deze getuigenissen. Hij deed het zelfs voorkomen alsof er geen getuigen waren gevonden die wilden praten, omdat de vrouwen daar te bang voor zouden zijn geweest.

"Van het verkrachten van vrouwen is niets gebleken", schreef hij in zijn rapport. "Toch kan niet uitgesloten worden dat het wel heeft plaatsgevonden, omdat het mogelijk is dat slachtoffers daar geen verklaring over willen afleggen."

Doordat in het rapport niets wordt vermeld over de getuigenissen, die dus wel degelijk bestaan, legde de Nederlandse regering er nooit verantwoording voor af.

"Of de hoofdonderzoeker de getuigenissen bewust onvermeld liet, heb ik nog niet kunnen achterhalen", zegt Kieft tegen de NOS. "Maar hij is zeer nalatig geweest. Dit was niet gewoon slordig, maar onverantwoordelijk. Hij heeft zijn werk niet gedaan", vindt de historicus.

Politie-inspecteur Van Schilfgaarde heeft vervolgens haar resterende documenten naar Den Haag gebracht, waar ze in verschillende depots van het ministerie van Justitie werden opgeslagen. Daar bleven ze onaangeroerd, tot ze naar het Nationaal Archief werden overgeplaatst.

Andere journalisten en historici raadpleegden de documenten sindsdien zo nu en dan, maar er werd geen structurele aandacht besteed aan de seksuele misstanden in de kampen.

Kieft beschrijft in zijn artikel dat Nederland kort na de oorlog geen goed functionerend rechtsapparaat had. "De Nederlandse regering was in de oorlog weggeweest en de politie had in dienst van het naziregime gewerkt", legt de historicus uit.

"Er bleven dus weinig mensen over die het recht konden handhaven en recht konden spreken. Er was volkswoede over wat er in de oorlog was gebeurd en een groep mensen wilde zich na de bevrijding laten gelden(opent in nieuw venster)."

Kieft spreekt van "wilde arrestaties", waarbij vrouwen werden opgepakt na roddels dat ze een relatie hadden met een Duitse soldaat. "Die vrouwen moeten zich zo alleen gevoeld hebben."

Slachtoffers hebben het seksueel geweld dat hen is aangedaan niet durven aanvoeren in een rechtszaak, uit angst om niet te worden geloofd, vertelt hij. "Ze liepen een groot risico, het was niet veilig."

De getuigenissen die hij tot nu toe heeft onderzocht, zijn "het topje van de ijsberg", vertelt hij. In totaal waren er ruim 200 van dit soort kampen. Kieft wil mede daarom nog meer onderzoek doen om het geweld tegen vrouwen in interneringskampen in kaart te brengen.