Merz lijkt gered: partij steunt kanselier, maar eist verbeteringen

Chiem Baldukcorrespondent Duitsland

De Duitse bondskanselier Merz kan voorlopig aanblijven. Na een reeks nederlagen stond zijn positie ter discussie, maar na meerdere partijbijeenkomsten heeft Merz de brede steun van de partij achter zich gekregen. Wel geven partijgenoten hem een duidelijke waarschuwing mee: er zijn verbeteringen nodig.

De CDU boekte deze maand aanzienlijke verliezen bij deelstaatverkiezingen in het oosten van het land. In Mecklenburg-Voor-Pommeren was het resultaat afgelopen zondag zelfs historisch slecht, waardoor de CDU, van oudsher de 'grote volkspartij', niet eens de kiesdrempel haalde. Het verlies wordt mede verklaard door onvrede over Merz.

In politiek Berlijn gonsden de geruchten dat Merz door zijn partij tot aftreden gedwongen zou worden, maar het openlijke verzet bleef de afgelopen dagen beperkt. Oproepen tot vertrek kwamen van lager geplaatste politici, zoals de voormalige secretaris-generaal van de partij. Partijprominenten schaarden zich juist achter Merz.

Achter de schermen klonk wel kritiek, berichten Duitse media. Zo zou de CDU-deelstaatpremier van Hessen Merz "empathieloze taal uit de jaren 90" hebben verweten, meldt Stern(opent in nieuw venster). Oud-fractievoorzitter Brinkhaus verweet Merz het "land niet bijeen te houden" en eiste veranderingen van de kanselier, meldt onder meer Spiegel(opent in nieuw venster). Deze aanval zou met applaus in de fractie zijn ontvangen.

Merz heeft ingezien hoe penibel de situatie was en handelde de afgelopen dagen daarom snel. Door enkele minuten na de desastreuze exitpoll van zondag naar de pers te stappen, bood hij weinig ruimte voor critici. In zijn toespraak verdedigde hij zijn hervormingsplannen, die uiteindelijk tot economische groei moeten leiden.

Het probleem is dat weinig kiezers vertrouwen hebben in die hervormingen. Merz heeft in zijn kanselierschap veel beloofd, maar kwam veel beloftes niet of nauwelijks na. Hervormingen op het gebied van pensioenen en gezondheidszorg stuiten daarnaast op veel verzet.

Een meevaller voor Merz: de economie, die al jaren stagneert, lijkt eindelijk aan te trekken. Verschillende denktanks hebben hun prognoses deze week naar boven bijgesteld. De OESO verwacht(opent in nieuw venster) een groei van 1,1 procent dit jaar, zelfs boven het gemiddelde in de eurozone. De groei komt mede door de omvangrijke investeringen in defensie.

Merz wil - en móet van zijn fractie - zijn communicatie verbeteren. Zo belooft hij zijn hervormingen beter uit te leggen en de emoties van kiezers beter te begrijpen. Ook moet de eenheid van de coalitie beter worden uitgestraald.

Afgelopen week ging dat weer eens mis. In de strijd tegen de hoge benzineprijzen kondigde Merz maatregelen aan, zonder dat er een concreet plan lag. De coalitiepartijen kwamen met verschillende ideeën, wat leidde tot de zoveelste openlijke strijd. Nu ligt er weliswaar een compromis, maar dat moet nog uitgewerkt worden.

Maandag volgde onverwachts een oproep van Merz om het zorgverzekeringstelsel aan te passen. Duitsland kent twee systemen, een wettelijke en private verzekering, die met name voor hogere inkomens wordt gebruikt. Dat leidt volgens Merz tot een 'rechtvaardigheidsprobleem'. Coalitiegenoot SPD is het daarmee eens, maar zijn eigen CDU wijst aanpassingen af. Kort daarop moest een woordvoerder van Merz zijn woorden daarom terugnemen.

De onvrede over Merz in de partij blijft dus, maar een alternatief lijkt niet voorhanden. De namen die genoemd werden als opvolger, zoals de deelstaatpremiers Hendrik Wüst en Markus Söder, houden de boot voor nu af. Ook over de samenwerking met de SPD klinkt gemor, maar ook daarvoor geldt: er is geen alternatief in de huidige Bondsdag.

Daarom roepen CDU'ers nu in koor op tot eenheid, zodat de geplande hervormingen eindelijk doorgevoerd kunnen worden. "Als we ons uiteen laten spelen, zal niet alleen de regering mislukken, maar ook het land", aldus vicefractievoorzitter Mathias Middelberg.

Haast is geboden, want in Duitsland is de volgende verkiezingscampagne nooit ver weg. In 2027 staan opnieuw vijf deelstaatverkiezingen gepland, te beginnen in de dichtstbevolkte deelstaat Noordrijn-Westfalen in april. Daar staat de CDU traditioneel sterk en de rechts-radicale AfD juist relatief zwak. Dat wil de regering zo houden.

Voor die tijd moet Merz de neerwaartse spiraal van de partij hebben gekeerd. Hij krijgt van zijn partij nu nog een kans, maar het is mogelijk wel de laatste.