Japan en Duitsland worden ‘premium partners’, maar botsen over bescherming auto’s

Met glimlachen, buigingen en afspraken over nauwere samenwerking ontvangt de Japanse premier Sanae Takaichi de Duitse bondskanselier Friedrich Merz in Tokio. De leiders schudden elkaar de hand en noemen elkaar zelfs "premium partners", alsof ze een handelsabonnement zonder reclames hebben afgesloten. Maar tussen de hoffelijkheden door klinkt openlijke kritiek.

De Europese bescherming van de auto-industrie, waarvoor Duitsland zich sterk maakt, dreigt ook Japanse fabrikanten hard te raken. Dat moet veranderen, vindt Japan.

Klungelig en bukkend loopt Merz donderdag door een volgebouwde onderzoeksfaciliteit in Tokio, gevolgd door Japanse diplomaten boven wie hij met kop en schouders uitsteekt. Tijdens zijn bezoek gaat het over veel: defensiesamenwerking, cyberveiligheid en de energievoorziening van de toekomst. Maar er is één onderwerp waar Merz het niet openlijk te veel over wil hebben: de auto-industrie.

"Wij zijn ernstig bezorgd", zegt minister van Economie Ryosei Akazawa woensdag tijdens een ontmoeting tussen de bondskanselier en Japanse bedrijven. Merz hoort het met een onbewogen gezicht aan. "Wij zijn bij uitstek partners die als gelijkgezinde landen gezamenlijk juist samen moeten optreden tegen overproductie door bepaalde landen", zegt hij, doelend op China.

De EU wil bij subsidies en overheidsaankopen elektrische auto's bevoordelen die binnen de unie worden geproduceerd. Volgens de Duitse zakenkrant Handelsblatt(opent in nieuw venster) zijn er plannen om ook auto's uit Japan onder dit 'Buy European'-programma te laten vallen, evenals uit het VK en Zuid-Korea. Een besluit ligt er nog niet.

Nieuwe klap

Duitsland was als exportland lange tijd terughoudend met het invoeren van handelsbeperkingen, maar Berlijn ligt hierover niet langer dwars. Onder meer de auto-industrie leidt fors onder de Chinese concurrentie, dat met goedkope en gesubsidieerde modellen snel terrein wint. Actie was daarom geboden. Dat werd vandaag nogmaals duidelijk, met de presentatie van dieprode kwartaalcijfers bij Volkswagen.

Donderdagochtend vraagt ook Toyota-directeur Kenta Kon de bondskanselier persoonlijk om auto's uit Japan hetzelfde te behandelen als Europees geproduceerde voertuigen. Dat is volgens hem "het beste voor klanten, de auto-industrie en de autocultuur". Hoe Merz reageert, maakt Toyota niet bekend. Maar dat het bedrijf het verzoek direct naar de pers brengt, maakt duidelijk dat de kritiek niet binnenskamers blijft.

Voor Japan dreigt namelijk de zoveelste economische klap. Toyota verkocht van april tot september een kwart minder auto's in China dan een jaar eerder, het laagste aantal voor die periode in negen jaar. De vraag is zwak en Chinese fabrikanten lokken met goedkope elektrische modellen klanten weg. Ook in Zuidoost-Azië, jarenlang een bolwerk van Japanse autofabrikanten, groeit de Chinese concurrentie. Ondertussen drukken de invoerheffingen van Donald Trump op de export naar de Verenigde Staten.

En nu dreigt ook Europa het Japanse fabrikanten moeilijker te maken: met voordelen voor de eigen industrie waarvoor hun in Japan geproduceerde auto's niet in aanmerking komen. Dat terwijl Japan en Duitsland allebei zeggen dat ze minder afhankelijk willen worden van China, en hun bedrijven beschermen tegen Chinese concurrentie.

Middelgrote machten

Merz is er veel aan gelegen zijn gastvrouw gunstig te stemmen. Zijn plan is om een wereldwijde alliantie tussen middelgrote landen te sluiten, als tegengewicht tegen zowel China als de VS. Als derde en vierde economie ter wereld Duitsland en Japan, met hulp van andere landen, een machtig blok vormen, aldus de kanselier. "Dan is niet de vraag of we op het menu staan of aan tafel zitten, want dan bezitten wíj het hele restaurant."

De landen plannen onder meer samenwerking met AI-ontwikkeling en defensie. Ook wil Duitsland aanhaken bij de ontwikkeling van een Japans-Brits-Italiaans gevechtsvliegtuig.

Beide landen hebben decennia van militaire terughoudendheid achter de rug, als gevolg van de Tweede Wereldoorlog. De twee verklaren nu "bereid te zijn meer verantwoordelijkheid te nemen voor vrede en stabiliteit". Met andere woorden: flink investeren in defensie.

Merz verlaat Japan met tientallen handelsdeals en investeringsplannen tussen de beide landen. Dat is wat het "premium partnerschap" moet uitstralen. Als de Japanse auto-industrie toch schade oploopt door de Europese maatregelen, loopt die vriendschap alweer een flinke kras op.