Amerikanen naar de stembus, hier wordt het verschil gemaakt

Jesse Nijmeijerredacteur Buitenland

In Amerika is het Election Day, komende nacht druppelen de uitslagen van de Congresverkiezingen binnen. Bij deze tussentijdse verkiezingen staan de Republikeinse meerderheden in het Congres op het spel. Alle zetels van het Huis van Afgevaardigden worden opnieuw gekozen, in de Senaat gaat het om 35 van de 100 zetels.

De verkiezingen zijn belangrijk voor president Trump en zijn Republikeinse partij om de macht in Washington stevig in handen te houden. De Democraten zien een kans om de vergaande macht van Trump in te perken. Hoewel Trump onvoorspelbaar blijft, heeft het Congres in elk geval invloed op de begrotingen. Dat kan bijvoorbeeld ook van belang voor de Amerikaanse steun aan Oekraïne of het instellen van sanctiepakketten.

Zowel het Huis als de Senaat is nu in handen van de Republikeinen. Volgens Cook Political Report, een onafhankelijke Amerikaanse peilwebsite, ligt de Democratische partij op koers om een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te krijgen. In de Senaat is de opgave moeilijker. Dat komt doordat Democraten meerdere zetels moeten afpakken van de Republikeinen, en dat in staten die twee jaar geleden nog met meer dan 10 procentpunt verschil gewonnen werden van de Democraten. Toch is een verschuiving niet ondenkbaar.

Zo spannend is de Senaat-verkiezing

Van een deel van de 35 zetels in de Senaat die vandaag worden verdeeld, is eigenlijk al zeker wie ze gaan winnen. In vijftien staten is het volgens Cook Political Report nog geen gelopen race; in zes staten kan het écht nog alle kanten op.

• Alaska: Hier staan in tegenstelling tot andere staten vijf kandidaten op het stembiljet. Met naast de Republikeinse Dan Sullivan nog een Dan Sullivan, waar de Democraten de hand in zouden hebben. Kan dat tot verwarring leiden bij de kiezer? De Republikeinen denken van wel en startten bij voorbaat een rechtszaak over de verkiezingsuitslag. Een rechter zette daar een streep door.
• Iowa: Eerder was dit steevast een swingstate, daarna werd die stevig 'rood', maar in de landbouwstaat voelen de boeren de prijzen van dure diesel door Trumps oorlog in Iran en is het dus weer spannend.
• Kansas: Voor het eerst in meer dan 90 jaar hopen de Democraten hier weer een senaatszetel te winnen. Ook dit is een landbouwstaat. Daarbij geldt voor deze staten dat ze worden benadeeld door de heffingen tegen handelspartner Canada. Dat wordt Trump aangerekend en kan de Republikeinen dus pijn gaan doen.
• Maine: De Republikein Susan Collins is senator sinds de jaren 90. Zij heeft grote naamsbekendheid en is daarom lastig te verslaan. De Democraat Troy Jackson kwam pas laat in de race, nadat de gedroomde Democratische kandidaat zich na aantijgingen had teruggetrokken.
• Ohio: De thuisstaat van vicepresident JD Vance. Trump won hier drie keer met ruime marge. De Republikeinse gouverneurskandidaat maakte een grote uitglijder en dat kan ook wel eens gevolgen hebben voor de senaatsverkiezingen in de staat.
• Texas: Het is een droom voor Democraten, een blauw kleurend Texas. Met de jonge James Talarico hopen ze een kansrijke troef in handen te hebben. Daarbij helpt dat de Republikeinse kandidaat Ken Paxton wordt achtervolgd door schandalen.

In North Carolina, een van de vijftien genoemde staten, hopen de Democraten redelijk makkelijk een zetel af te pakken van de Republikeinen. Dat zou vroeg op de avond een opsteker zijn voor de partij. Het is dan wel van belang dat de Republikeinen dan niet een zetel afpakken van de Democraten in New Hampshire of Minnesota of Michigan. In die laatstgenoemde staat werd keihard campagne gevoerd en kon het alle kanten op, maar Cook acht de kans nu toch groter dat de Democraten daar hun zetel behouden.

Nieuwsblad The Economist(opent in nieuw venster) is wat terughoudender dan Amerikaanse peilingen als het aankomt op de kansen van de Democraten. De kans dat zij de macht in de Senaat in handen krijgen is volgens hen 53 procent.

Zo spannend is de verkiezing voor het Huis van Afgevaardigden

Dat de Democraten het Huis van Afgevaardigden in handen krijgen is dus niet ondenkbaar. Daarvoor hebben ze 218 zetels nodig. Cook Political Report acht de kans bij voorbaat al aanwezig dat de Democraten vijftien zetels van Republikeinen kunnen afpakken. Dat zou al ruim genoeg kunnen zijn voor een meerderheid.

Achttien verkiezingen kunnen nog alle kanten op vallen. In swingstates als Michigan en Pennsylvania kan rood straks zo maar weer blauw kleuren. Mocht het de Democraten lukken om een meerderheid te halen zal de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden een Democraat worden. Nu is dat nog de Republikein Mike Johnson, een belangrijk figuur in de Amerikaanse politiek.

Wanneer weten we de uitslag?

De kans is groot dat we de dag na de verkiezingen weten wie de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden krijgt. De Senaat kan langer duren. Vier jaar geleden was er pas op zondag duidelijkheid wie de Senaat in handen kreeg. Elke staat heeft zijn eigen systeem van tellen, waardoor het in sommige staten langer duurt.

Ook kan de politieke gevoeligheid rondom het tellen van de stemmen ervoor zorgen dat het langer duurt voordat we bepaalde uitslagen weten. De regering van Trump trekt het systeem openlijk in twijfel. Donald Trump spant nu al meerdere rechtszaken aan om hem onwelgevallige uitslagen naar zijn hand te zetten. Het kan dus nog weleens een roerige nacht worden.

Meer weten over de verkiezingen? In de video legt onze correspondent uit wat er allemaal op het spel staat: