Genitale verminking bij Brusselse vrouwen: 'Probleem groter dan gedacht'

Deze zomer circuleerden op sociale media berichten die genitale verminking van meisjes verdedigen. Ze bereiken ook ouders en jongeren in Brussel. Daarom komen we op zaterdag 10 oktober, aan de vooravond van de Internationale Dag van het Meisje, samen op het Europakruispunt om luid en duidelijk nee te zeggen, zoals eerder op 22 augustus in onder meer Mali en Frankrijk.

Want wat door voorstanders als “traditie” wordt verkocht, heeft een gezicht. Een meisje uit Anderlecht vertrekt in de zomer naar de familie van haar ouders. Wat ze niet weet: een familielid vindt dat het “tijd is”. Elk jaar voor de zomervakantie krijgen wij bij GAMS vragen van ongeruste moeders, grootmoeders, zussen, maar ook leerkrachten en artsen die precies dit vrezen.

Vrouwelijke genitale verminking (VGV) is elke ingreep waarbij de uitwendige geslachtsorganen van een meisje of vrouw zonder medische reden gedeeltelijk of volledig worden weggenomen of verwond. Het gaat van het wegsnijden van het externe deel van de clitoris tot het bijna volledig dichtnaaien van de vaginale opening. De gevolgen duren een leven lang: pijn, infecties, complicaties bij bevallingen, problemen met seksualiteit en diepe psychische littekens.

Het probleem is groter dan veel Brusselaars denken. In België wonen meer dan 23.000 vrouwen die geconfronteerd werden met VGV, en ruim 12.000 meisjes lopen risico als er niet aan preventie wordt gedaan. In het Brussels gewest gaat het om bijna 9.800 meisjes en vrouwen die de verminking ondergingen of er een risico op lopen. Die cijfers dateren van eind 2020, en elke nieuwe studie toonde tot nu toe een stijging. Het cijfer is dus een zware onderschatting van deze vorm van gendergerelateerd geweld die wereldwijd in 94 landen voorkomt en de vierde grootste doodsoorzaak is bij meisjes en vrouwen in de Afrikaanse landen waar de praktijk bestaat.

Land van herkomst

De verminking gebeurt zelden in België zelf. Het grootste risico ontstaat bij een reis naar het land van herkomst, soms met een meisje dat daar wordt achtergelaten. Het is daarom dat GAMS elk jaar een preventiecampagne lanceert voor de zomerperiode. Vorig jaar lag de focus op beschermende ouders, want het zijn zij die dit intergenerationele trauma kunnen stoppen, ook al vraagt dat soms al hun kracht en moed om tegen een sociale druk in te gaan.

Waarom gebeurt het nog? Niet omdat ouders hun dochter kwaad willen doen. VGV is een sociale norm. Een besneden meisje geldt als een volwaardig lid van de gemeenschap. Wie weigert, riskeert uitsluiting en een breuk met de familie. Geen enkele godsdienst schrijft het voor. In de kern gaat het om controle over het lichaam en de seksualiteit van vrouwen. VGV is geen culturele praktijk, maar gendergerelateerd geweld.

Sociale uitsluiting en discriminatie, een taalbarrière, een onzeker verblijfsstatuut, armoede en afhankelijkheid van familie in het buitenland plaatsen meisjes in een nog kwetsbaardere positie. Wie denkt dat dit een probleem van “anderen” is, kijkt beter ook naar zichzelf. VGV is een koepelterm. Breed gelezen is elke ingreep aan de genitaliën zonder medische noodzaak en zonder vrije, geïnformeerde toestemming een vorm van verminking. Ook in België gebeurt dat, zonder dat we het zo benoemen: een onnodige knip bij de bevalling, een 'husband stitch' om de vagina nauwer te maken, of operaties op baby's met een variatie in geslachtskenmerken (intersekse kinderen). Telkens beslist iemand anders wat een aanvaardbaar lichaam is.

Strengere wetten? Nee. Sinds 2001 is VGV in België uitdrukkelijk strafbaar, ook wanneer het in het buitenland gebeurt. Wat ontbreekt, zijn de middelen om structureel aan preventie te doen. Straffen komt altijd te laat.

Een cultuuromslag? Ja, en die is al bezig, vanuit de gemeenschappen zelf. De 'Community Voices' gaan in hun eigen taal en netwerken het gesprek aan. GAMS zelf werd ook opgericht vanuit de gemeenschappen zelf, door een aantal moedige rolmodellen, onder wie Khadidiatou Diallo. GAMS roept ook op tot een cultuuromslag binnen een bredere, maatschappelijke context, om patriarchale genderrollen aan te pakken en het vrouwelijke lichaam niet meer te gebruiken als speelbal van politiek discours en publieke opinie.

Concreet vragen wij structurele financiering van preventie in plaats van losse projecten; professionals in scholen, zorg, Kind en Gezin, ONE en CLB die de signalen herkennen vóór de zomervakantie; een preventietraject bij gezinshereniging en een procedure om meisjes terug te halen die in het buitenland vastzitten; en mannen, jongeren en religieuze leiders die mee het woord nemen. Een vader, grootmoeder of imam die zegt “mijn dochter niet” weegt zwaarder dan tien folders.