از سر گرفتن فعالیت در مجتمع هسته‌ای «مین‌زدایی» تهران

تصاویر ماهواره‌ای در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهند که فعالیت‌های قابل توجهی در مجتمع هسته‌ای «مین‌زدایی» در شمال شرق تهران از سر گرفته شده است. 

تصاویر ماهواره‌ای تازه‌ای که در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ توسط شرکت VANTOR Technologies ثبت شده، نشان‌دهنده‌ی از سر گرفتن فعالیت‌های قابل توجه در مجتمع هسته‌ای «مین‌زدایی» در شمال شرق تهران (جاده سوهانک) است. این تأسیسات در جریان عملیات «غرش شیران» توسط اسرائیل هدف قرار گرفت و آسیب‌های جدی دید. اما اکنون پس از عملیات پاکسازی، نشانه‌هایی از وجود تردد وسایل نقلیه و خاکبرداری در آن دیده می‌شود.

گزارش مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی (ISIS) بر پایه‌ی تصاویر ماهواره‌ای جدید و اطلاعات عمومی، احتمال تلاش جمهوری اسلامی برای بازسازی قابلیت توسعه سلاح هسته‌ای را مطرح کرده است.

مجتمع مین‌زدایی به‌ عنوان یک مرکز توسعه سلاح‌های هسته‌ای توصیف شده که در مارس ۲۰۲۶ هدف حمله قرار گرفت. طبق گزارش ISIS، چند ساختمان و ظاهراً سازه‌های زیرزمینی در این حمله تخریب شدند.

تصاویر با وضوح بالا از ماه سپتامبر تا اوایل اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که پس از برداشتن آوار و ترمیم آسیب‌ها، تردد منظم وسایل نقلیه به اطراف سایت بازگشته است. در یکی از مناطق مورد اصابت در مارس ۲۰۲۶، عملیات خاکبرداری ادامه دارد. این کارها در محلی انجام می‌شود که به شکل یک محوطه بزرگ طراحی شده و پس از حملات، دهانه‌های متعدد در آن دیده می‌شد.

حضور چشمگیر وسایل نقلیه در سراسر سایت مشاهده شده است؛ این وسایل بیرون از حصار امنیتی در پارکینگ پارک شده‌اند و تعداد زیادی ماشین شخصی و کامیون نیز داخل محوطه دیده می‌شود. با توجه به آنچه درباره‌ی ماهیت سایت افشا شده، این فعالیت می‌تواند نشان‌دهنده‌ی تلاش رژیم ایران برای احیای قابلیت توسعه‌ی سلاح هسته‌ای و جبران خسارت‌های واردشده باشد.

ارتش اسرائیل پیشتر اعلام کرده بود که گروهی از دانشمندان هسته‌ای بطور مخفیانه برای توسعه یک جزء کلیدی برنامه سلاح هسته‌ای فعالیت می‌کردند و این مجتمع برای امکان بازسازی فناوری مورد نیاز و پیشرفت قابلیت‌های توسعه سلاح هسته‌ای طراحی شده بود.

گزارش‌های پیشین حاکی از آن بود که زیرساخت مرتبط با سلاح هسته‌ای در سال ۲۰۲۲ در این محل ایجاد شده و بخشی از تجهیزات و مواد «انبار هسته‌ای» در این محل نگهداری می‌شود. این اشاره معمولاً به سایت تورقوزآباد برمی‌گردد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در سپتامبر ۲۰۱۸ آن را افشا کرد.

بنیامین نتانیاهو پس از آنکه اعلام کرد چند کانتینر حامل مدارک فراوان را از آن محل خارج کرده، محل این سایت را علنی ساخت؛ این کانتینرها گمان می‌رفت حاوی مواد و تجهیزات هسته‌ای مرتبط با قابلیت‌های سلاحی رژیم ایران باشند.

وقتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مارس ۲۰۱۹ از تورقوزآباد بازدید کرد، شواهدی از مواد هسته‌ای و یا تجهیزات آلوده در آنجا به دست آورد. از آن زمان، شورای حکام آژانس جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار داده تا به پرسش‌ها درباره محل فعلی آن مواد یا تجهیزات پاسخ دهد.

برخی تحلیگران معتقدند رژیم ایران صرفاً مواد را به یک محل ذخیره‌سازی بلندمدت جدید منتقل نکرده، بلکه از سایت مین‌زدایی در شمال شرق تهران برای ایجاد «یک مرکز فرماندهی هسته‌ای صنعتی جهت بازسازی زیرساخت تحقیق، توسعه و تطبیق کلاهک‌های هسته‌ای» استفاده کرده است.

در اواخر ژوئن ۲۰۲۵، ایالات متحده با استفاده از بمب‌افکن‌های B-2 و موشک‌های تاماهاوک ضربه‌ای گسترده به سه سایت اصلی هسته‌ای رژیم ایران در فردو، نطنز و اصفهان  وارد کرد. جمهوری اسلامی در ژوئیه ۲۰۲۵ رسماً آسیب سنگین به تأسیسات خود را تأیید کرد، در حالی که ارتش اسرائیل تصاویر ماهواره‌ای منتشر کرد و ارزیابی نمود که حملات نظامی برنامه‌ی هسته‌ای را سال‌ها عقب انداخته‌اند.

همزمان، نیروی هوایی اسرائیل اجزای مهمی در تأسیسات اصفهان را تخریب کرد، هرچند مقام‌های اطلاعاتی غربی هشدار دادند که تأثیر بمب‌افکن‌ها عمدتاً به سازه‌های بیرونی و ورودی تونل‌ها محدود بوده است.

با وجود ماه‌ها درگیری طولانی، مقام‌های سابق و آژانس‌های اطلاعاتی هشدار دادند که حملات به برنامه آسیب زده اما آن را کاملاً از بین نبرده است. ارزیابی‌های حرفه‌ای منتشرشده در اوت ۲۰۲۶ نشان داد که بخش عمده‌ی ذخایر اورانیوم غنی‌شده تا ۶۰ درصد ایران دست‌نخورده باقی مانده و رژیم ایران هزاران سانتریفیوژ پیشرفته را به سایت‌های زیرزمینی محافظت‌شده در عمق کوه‌ها منتقل کرده است.

تصاویر تازه‌ی ماهواره‌ای، از جمله نمونه‌هایی که فعالیت ازسرگرفته‌شده در مین‌زدایی را نشان می‌دهند و همچنین تصاویری از این سایت در نوامبر ۲۰۲۱ و تصویری توضیحی از مجتمع مخفی که مورد حمله قرار گرفت، این موضوع را تقویت می‌کنند.

گزارش موسسه ISIS بر پایه‌ی گزارش‌های عمومی و بیانیه‌های ارتش اسرائیل تأکید دارد که فعالیت در آنجا احتمالاً شامل تحقیق و توسعه کلاهک‌های هسته‌ای بوده است. تردد وسایل نقلیه و خاکبرداری پس از پاکسازی گسترده، پرسش‌هایی درباره‌ی سرعت و مقیاس تلاش‌های بازسازی جمهوری اسلامی ایجاد می‌کند، به‌ ویژه در شرایطی که ذخایر اورانیوم غنی‌شده و سانتریفیوژهای منتقل‌شده همچنان به‌ عنوان عوامل کلیدی در ارزیابی‌های غربی باقی مانده‌اند.

فعالیت‌های مشاهده‌شده در سایت مین‌زدایی، در کنار زمینه‌ی تاریخی تورقوزآباد و حملات ۲۰۲۵، نشان می‌دهد که ارزیابی‌ها درباره میزان عقب‌افتادگی برنامه همچنان موضوع بحث میان نهادهای اطلاعاتی و مؤسسات پژوهشی است.

مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی با انتشار تصاویر اخیر، توجه را به احتمال احیای قابلیت‌های ازدست‌رفته جلب کرده، در حالی که گزارش‌هایی درباره آمادگی آمریکا برای اقدامات بیشتر، این موضوع را برجسته می‌سازد.

جزئیات مربوط به حضور وسایل نقلیه، ترمیم تپه‌ها و آواربرداری، عناصر ملموسی هستند که تحلیلگران برای سنجش پیشرفت احتمالی بازسازی به آنها استناد می‌کنند. مشاهدات تازه لایه‌ای دیگر به این واقعیت که جمهوری اسلامی دست از تلاش برای حفظ و بازسازی زیرساخت‌های مرتبط با فعالیت‌های اتمی برنمی‌دارد، اضافه می‌کند.