Renta dożywotnia może okazać się pułapką. Brakuje ważnych zabezpieczeń

Jak podkreśla dr Marcin Wojewódka, prezes Instytutu Emerytalnego, medialne przypadki seniorów oszukanych na mieszkania pojawiają się regularnie. - Państwo powinno zwrócić na to szczególną uwagę, ponieważ proceder się rozwija - mówi. Według danych KPRM w każdej dekadzie w Polsce przybywa około pół miliona osób starszych.

Skala zjawiska

W 2025 roku seniorzy zawarli prawie 20 tysięcy umów o rentę dożywotnią. W ciągu ostatnich 10 lat było ich około 150 tysięcy. Organizacje ostrzegają, że nieuczciwa osoba lub firma może obiecać wysokie świadczenia, które później nie zostaną wypłacone. Tymczasem senior już na początku przenosi na nią własność swojej nieruchomości.

ZOBACZ: Emerytura bez domu i rachunków. 78-latka wybrała życie na statku

Problem dotyczy też osób o niskich emeryturach. Według danych ZUS przywołanych przez Roberta Majkowskiego z Funduszu Hipotecznego DOM niemal 460 tysięcy osób otrzymuje bardzo niskie świadczenia. Wielu emerytów ma jednak cenny majątek w postaci mieszkania lub domu. Wykorzystanie jego wartości mogłoby poprawić ich sytuację finansową, pod warunkiem odpowiednich zabezpieczeń.

Kto ma przygotować przepisy?

Przedstawiciele Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Sprawiedliwości, Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazują na siebie nawzajem jako właściwe do przygotowania ustawy. Żadne z ministerstw nie podjęło jednak do tej pory pracy nad projektem.

O uregulowanie rynku upomina się również Rzecznik Praw Obywatelskich. W kwietniu RPO wskazał, że konieczny jest powrót do prac legislacyjnych nad ustawą o dożywotnim świadczeniu pieniężnym. To już trzecia interwencja RPO w tej sprawie.

Czego domagają się organizacje?

Apel skierowano do premiera, rządu i parlamentarzystów, a także do 11 instytucji administracji centralnej, m.in. resortów sprawiedliwości, finansów i rodziny oraz Pełnomocniczki Rządu do spraw Polityki Senioralnej.

ZOBACZ: Średnia emerytura w Polsce przekroczyła 4400 zł. ZUS pokazał najnowsze dane

Sygnatariusze zawarli w nim cztery postulaty. Chcą, aby rząd bez zwłoki zajął się ustawą o dożywotnich świadczeniach w zamian za nieruchomość. Chcą, aby firmy uzyskiwały zezwolenie na działanie na rynku oraz podlegały kontroli, na przykład ze strony KNF czy UOKiK.

"Badania rynku wskazują, iż część osób starszych korzysta z różnych ofert podmiotów lub osób prywatnych. W ten sposób powstaje u posiadaczy mieszkań złudzenie, iż korzystają oni z ochrony prawnej zapewnionej przez ustawodawcę, podczas gdy firmy i osoby oferujące te usługi nie podlegają żadnemu nadzorowi" - zaznaczają autorzy apelu.

Organizacje domagają się też minimalnych standardów ochrony seniorów. Chodzi o obowiązkowe zabezpieczenia prawne i finansowe, jasne zasady zawierania umów, gwarancję ciągłości wypłat oraz narzędzia do egzekwowania zobowiązań. Ostatni postulat dotyczy stałego monitorowania rynku i ochrony osób pobierających świadczenia.

Ustawa, która nie powstała

To nie pierwsza próba uregulowania rynku renty dożywotniej. Jak podaje Infor, projekt ustawy o dożywotnim świadczeniu pieniężnym przygotowano już w 2014 roku. Zakładał system zezwoleń i nadzoru, wymogi kapitałowe dla firm oraz zabezpieczenie wypłat hipoteką.

Umowa miała być zawierana w formie aktu notarialnego, a senior zachować prawo do mieszkania w nieruchomości. Świadczenie miało być wypłacane co miesiąc i podlegać corocznej waloryzacji.

ZOBACZ: "Polska to kuriozum". Politycy Konfederacji i Lewicy starli się o emerytury

Projekt ostatecznie przepadł. Strony nie porozumiały się m.in. co do nadzoru KNF, zasad działania firm i gwarancji dla seniorów.