Jalan berbeza tapi piawaian keselamatan jangan berlainan

Malaysia bukan kekurangan piawaian keselamatan jalan raya. Kita mempunyai manual kejuruteraan, garis panduan reka bentuk, Audit Keselamatan Jalan Raya serta tenaga profesional berpengalaman dalam kerajaan.

Namun, persoalannya ialah sama ada setiap rakyat Malaysia menerima tahap minimum perlindungan keselamatan jalan raya yang sama, tanpa mengira pihak yang menguruskan sesuatu jalan.

Seorang penunggang motosikal tidak menjadi kurang terdedah kepada risiko apabila beralih dari jalan persekutuan ke jalan negeri.

Ibu bapa yang menghantar anak ke sekolah juga tidak sepatutnya perlu mengetahui sama ada jalan di hadapan sekolah itu berada di bawah Jabatan Kerja Raya (JKR), kerajaan negeri atau pihak berkuasa tempatan (PBT).

Begitu juga warga emas yang mahu ke perhentian bas. Mereka tidak tahu pihak berkuasa mana yang menguruskan lintasan jalan di hadapan mereka.

Bagi pengguna, semuanya sebahagian daripada sistem jalan raya negara.

Namun, jalan raya kita dirancang, direka bentuk dan diselenggara oleh pelbagai peringkat kerajaan.

Jalan persekutuan, jalan negeri, lebuh raya dan jalan di bawah PBT mempunyai fungsi, tanggungjawab dan kaedah pembiayaan yang berbeza.

Perbezaan itu sememangnya berasas. Lebuh raya tidak boleh direka seperti jalan di kawasan perumahan. Jalan luar bandar pula mempunyai keperluan berbeza berbanding jalan di pusat bandar yang sibuk.

Jalan kampung juga tidak boleh menggunakan reka bentuk yang sama seperti jalan utama di Kuala Lumpur.

Saya bukan mencadangkan supaya semua jalan di Malaysia kelihatan sama.

Persoalannya, adakah setiap jalan perlu memenuhi satu tahap minimum keselamatan yang dipersetujui bersama?

Malaysia sebenarnya sudah menetapkan hala tuju menerusi Pelan Keselamatan Jalan Raya Malaysia 2022-2030 yang menyasarkan pengurangan 50% kematian akibat kemalangan jalan raya menjelang 2030, dengan infrastruktur lebih selamat sebagai antara keutamaannya.

Matlamatnya jelas. Cabarannya ialah memastikan keseluruhan sistem jalan raya membantu mencapai sasaran itu.

Apabila kemalangan serius berlaku, kita sering bertanya sama ada pemandu memandu terlalu laju, penunggang motosikal cuai atau penguatkuasaan tidak mencukupi.

Namun, itu tidak sepatutnya menjadi satu-satunya persoalan.

Adakah jalan itu direka mengikut kelajuan sebenar kenderaan yang melaluinya? Bolehkah orang ramai melintas dengan selamat? Adakah keperluan penunggang motosikal diambil kira dengan sewajarnya?

Adakah persimpangan direka untuk mengurangkan risiko pertembungan berbahaya? Adakah jalan diselenggara dengan baik? Adakah pembangunan di sekeliling jalan mengubah cara orang ramai menggunakannya?

Dan apabila seseorang melakukan kesilapan biasa sebagai manusia, adakah keadaan jalan dapat menghalang kesilapan itu daripada menyebabkan kematian atau kecederaan serius?

Itulah pemikiran di sebalik pendekatan Sistem Selamat atau *Safe System*.

Manusia akan melakukan kesilapan. Jalan raya sepatutnya direka supaya kesilapan itu tidak mudah berakhir dengan kematian.

Pendekatan ini amat penting di Malaysia kerana motosikal merupakan sebahagian daripada mobiliti harian masyarakat.

Mana-mana rangka kerja keselamatan jalan raya yang tidak mengambil kira penunggang motosikal sejak peringkat awal akan sukar mencerminkan keadaan sebenar di jalan raya kita.

Perkara sama terpakai kepada pejalan kaki, kanak-kanak, warga emas, orang kurang upaya, penunggang basikal serta mereka yang berjalan kaki ke dan dari pengangkutan awam.

Justeru, keselamatan jalan raya tidak boleh diukur hanya berdasarkan kecekapan pergerakan kenderaan.

Ia juga perlu mengambil kira sejauh mana seseorang boleh menunggang motosikal ke tempat kerja, berjalan kaki ke sekolah, melintas jalan atau sampai ke perhentian bas dengan selamat.

Apa yang kami dapati, cabaran Malaysia bukan kerana ketiadaan panduan teknikal.

Kita sudah mempunyai pelbagai piawaian kejuruteraan dan perancangan yang menyeluruh.

Persoalannya ialah sama ada pelaksanaan piawaian itu di jalan persekutuan, negeri dan tempatan akhirnya memberikan satu tahap minimum perlindungan yang sama.

Kami bukan mengatakan sistem sedia ada gagal. Sebaliknya, apa yang diperlukan ialah memperkukuh apa yang sudah kita miliki.

Garis panduan Audit Keselamatan Jalan Raya JKR sendiri mengakui pentingnya tahap keseragaman yang lebih baik dalam pengurusan dan pelaksanaan audit keselamatan oleh pihak berkuasa berbeza.

Keadaan persekitaran jalan raya juga sentiasa berubah.

Sesuatu jalan yang pada asalnya dibina terutama untuk melancarkan pergerakan trafik mungkin akhirnya dikelilingi rumah, kedai, sekolah, kilang dan perhentian bas.

Semakin ramai orang akan berjalan kaki dan melintas jalan. Lebih banyak kenderaan keluar masuk premis di tepi jalan. Pergerakan motosikal juga meningkat.

Klasifikasi jalan itu mungkin kekal sama, tetapi cara orang ramai menggunakannya sudah berubah.

Pendekatan terhadap keselamatan juga perlu mampu berubah mengikut keadaan itu.

Sebab itulah Malaysia perlu mula membincangkan satu tahap minimum keselamatan jalan raya di peringkat nasional.

Prinsipnya mudah: jalan berbeza, fungsi berbeza, keadaan setempat berbeza, tetapi satu tahap minimum keselamatan.

Zon sekolah sepatutnya mempunyai tahap minimum perlindungan yang dipersetujui, sama ada terletak di tepi jalan persekutuan, negeri atau tempatan.

Kemudahan pejalan kaki pula perlu mengambil kira kelajuan sebenar kenderaan dan tahap risiko jalan berkenaan.

Keselamatan penunggang motosikal perlu dipertimbangkan dalam reka bentuk penghadang, permukaan jalan, persimpangan dan lokasi lain yang berisiko berlaku konflik trafik.

Audit Keselamatan Jalan Raya pula perlu mengenal pasti risiko serius dan memastikan ia ditangani dengan sewajarnya.

Penilaian terhadap jalan juga perlu diteruskan apabila corak trafik, pembangunan dan komuniti di sekitarnya berubah.

Ini bukan bermaksud piawaian JKR sedia ada perlu digantikan atau kuasa membuat keputusan diambil daripada kerajaan negeri dan PBT.

Ia juga tidak sepatutnya menjadi satu pelaksanaan oleh kerajaan persekutuan yang dipaksakan kepada mereka.

Satu tahap minimum keselamatan nasional perlu dibangunkan secara bersama dengan mengambil kira tanggungjawab, kepakaran, keadaan setempat dan kemampuan pelaksanaan setiap peringkat kerajaan.

Perkara ini penting kerana tidak semua pihak berkuasa mempunyai sumber yang sama.

Majlis bandar raya yang besar mungkin mempunyai kepakaran kejuruteraan yang kukuh, manakala majlis perbandaran atau daerah yang lebih kecil mungkin berdepan kekangan berbeza.

Jika kita mahu menetapkan standard nasional yang lebih tinggi, kita juga perlu membincangkan sokongan teknikal, pembangunan kapasiti, pembiayaan dan pelaksanaan yang realistik.

Sebab itu saya tidak berpendapat kita perlu bermula dengan satu lagi arahan, manual baharu atau undang-undang serta-merta.

Kita patut bermula dengan membawa semua pihak duduk semeja.

Malaysia perlu mengadakan Meja Bulat Nasional mengenai Piawaian Jalan dan Laluan Selamat yang menghimpunkan kerajaan persekutuan, negeri dan tempatan bersama jurutera jalan raya, perancang, penyelidik, institusi keselamatan jalan raya serta wakil pengguna jalan raya.

Perbincangan itu boleh bermula dengan satu persoalan mudah: apakah tahap minimum keselamatan yang tidak sepatutnya gagal dipenuhi oleh mana-mana jalan di Malaysia?

Daripada situ, kita boleh menilai apa yang sudah berkesan, di mana keseragaman lebih diperlukan dan perkara yang wajar terus diberikan fleksibiliti kepada kerajaan negeri serta PBT.

Kita juga boleh mengenal pasti jalan yang mempunyai risiko paling tinggi dan menambah baiknya secara berperingkat.

Mulakan di kawasan yang membolehkan campur tangan menyelamatkan paling banyak nyawa.

Uji pendekatan itu di jalan persekutuan, negeri dan tempatan. Ukur hasilnya. Pelajari apa yang berkesan.

Selepas itu, barulah kita tentukan perubahan teknikal, kawal selia atau pembiayaan yang benar-benar diperlukan.

Pendekatan itu sepatutnya membantu kita mencapai aspirasi keselamatan jalan raya negara yang telah ditetapkan.

Malaysia sudah mempunyai institusi, jurutera, perancang dan profesional keselamatan jalan raya yang berkemampuan.

Apa yang kita perlukan sekarang ialah menghimpunkan semua kepakaran itu berlandaskan satu prinsip bersama:

Rakyat Malaysia tidak sepatutnya menerima tahap minimum perlindungan keselamatan jalan raya yang berbeza hanya kerana sesuatu jalan berada di bawah bidang kuasa berlainan.

Jalan kita mungkin mempunyai tujuan berbeza. Reka bentuknya mungkin berbeza. Pihak yang menguruskannya juga mungkin berbeza.

Namun, nilai nyawa orang yang menggunakan jalan itu tidak berubah hanya kerana mereka melintasi sempadan bidang kuasa.

Inilah perbincangan yang Malaysia perlu mulakan sekarang.

Dan langkah terbaik untuk bermula adalah dengan membawa kerajaan persekutuan, negeri dan tempatan duduk semeja.

Wan Agyl Wan Hassan ialah pengasas dan penasihat kanan MY Mobility Vision, sebuah badan pemikir pengangkutan.

Artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mewakili FMT.