Kamusal akıl diye bir şey

“Kamusal akıl”ın Fransızcası “la raison publique”! İngilizcesi “public raison”. Ama AKP’nin kurulduğu günlerde R.T. Erdoğan’ın ağzından “kolektif akıl” olarak duymuştuk. Ben de dalga geçerek “AKP’nin Kolektif Aklı” diye bir yazı yazıp 16 Eylül 2001 günkü Hürriyet gazetesinde yayımlamışım.

AKP’ye danışmanlık yapan allameler “la raison publique”i (İngilizcesi “public raison”) görür görmez, sözlüklere bakmadan Vikipedi’ye danışmadan bastırmışlar “ortak akıl”ı. Ben de onlar gibi yaptım. Karşılık olarak bir yığın ıvır zıvır açıklamalı karşılık var. Öncelikle, İngilizcesi “public raison”, Fransızcası “la raison publique” ve Türkçesi “kamusal akıl” olan şeyi “ortak akıl” diye dilimize çevirerek ortamı zehirlemişler. Akılların ortak olamayacağını ancak akılların ortak kararda uzlaşabileceğini hiç düşünmemişler.

16 Eylül 2001 günü Hürriyet gazetesinde yayımlanan, AKP’nin kuruluşunu haber veren yazımda şunları yazmışım:

[İlk kez partinin kuruluş basın toplantısında “kollektif akıl”dan söz etmişti R.T. Erdoğan. 26 Ağustos 2001 tarihli Akit gazetesinde yayımlanan röportajında da bu kavramı kullanıyor.

Gazetenin muhabirleri Serdar Arseven ile Kenan Kıran ortaklaşa soruyorlar:

“AK Parti, seçime kadar herhangi bir koalisyonun içinde yer alabilir mi? Böyle bir teklif gelse…”

R.T. Erdoğan yanıtlıyor:

“Bu benim tek başına karar verebileceğim bir konu değil. Az önce de söyledim. Biz kolektif aklın temsil edildiği bir parti olacağız. Bu konu gündeme gelirse oturup kendi aramızda konuşuruz. Bu konuda konuşmak için çok erken.”

R.T. Erdoğan’ın “Daha önce söyledim” dediği cümle de şu:

“Bir diğer özelliğimiz, tekelci liderlik anlayışına son vermektir. Kolektif aklın temsil edildiği bir liderlik anlayışını benimsiyoruz.”]

Ancak Türkçe gerçek anlamı “kamusal akıl”, Fransızcası “la raison publique”, İngilizcesi “public raison” olan kavramı siz “kolektif akıl” diye tercüme edip öyle düşünürseniz o yumurtanın içinden kesinlikle tek adam yönetimi diktatoryası çıkar. Ve kesinlikle, “kolektif akıl yumurtasından” bir kuğu çıkıp Pyotr İlyiç Çaykovski’nin “Kuğu Gölü Balesi”nde dans etmeye başlamaz.

Kamusal akıl, farklı inanç, dünya görüşü ve çıkarlara sahip bireylerin, toplumsal yaşamı düzenleyen temel kurallar ve siyasi kararlar konusunda ortak bir zeminde anlaşabilmesini sağlayan akıl yürütme biçimidir.

Siyaset felsefesinde özellikle John Rawls’un Political Liberalism adlı eseriyle öne çıkan bu kavram, demokratik bir toplumda devlet gücünün meşru ve adil bir şekilde nasıl kullanılacağını açıklar.

KAMUSAL AKLIN TEMEL ÖZELLİKLERİ 

- Ortak iyiyi hedefler: Bireylerin veya grupların özel çıkarlarını değil, bütün toplumun adil bir şekilde bir arada yaşamasını sağlayacak ortak iyiyi gözetir.

- Kapsayıcı ve evrensel gerekçeler sunar: Siyasi kararlar alınırken ya da yasalar yapılırken sadece belirli bir dinin, ideolojinin veya felsefi inancın dogmalarına değil; herkesin üzerinde uzlaşabileceği akılcı ve kamu tarafından kabul görebilecek gerekçelere dayanır.

- Demokrasi ve eşitlik ister: Bireylerin demokratik bir toplumda eşit ve özgür vatandaşlar olduğu kabulüne dayanır. Herkesin katılabileceği özgür bir müzakere ortamı sunar.

- Özel ile kamusal alanı ayrıştırır: Kişilerin kendi özel hayatlarındaki dini veya ahlaki kanaatlerini kamusal alandaki yasal düzenlemelerin tek dayanağı yapmamasını öngörür.

Şimdi işin nasihat tarafına geldik: Bilimsel, dilsel ve kültürel bağlamlarda kötü bir yanlış olan “kolektif akıl” kavramı 2001 yılında R.T. Erdoğan’ın aklına kutsal ilham yoluyla gelmedi, kaynak iyi yabancı dil bilmeyen cahil bir danışmanın marifeti. İkinci zaaf da kendilerine olan “fos” güvenleri. 16 Eylül 2001 günlü Hürriyet gazetesinde yayımlanan yazımı okumamaları ya da okuyup ciddiye almamaları.

AKP’nin bu katran koyusu cehaleti, Kemalist Cumhuriyetin kaynak ve hedeflerini anlamalarına engel oldu. Kaynaksız ve dayanaksız bir akılla bu çağının çağdaş Cumhuriyeti İslamileştireceklerini sandılar. Rönesans’tan bu yana uygarlık yarışında dinler yarışmıyor; bilim ve akıl yarışıyor.

Alfred Nobel’in ölümünün ardından vasiyetnamesi 30 Aralık 1896’da açıklanmış ve bilim ödülünü şimdiye kadar 4 (dört) Müslüman ülke kökenli bilim insanı kazanmış. Ancak bu dört bilimadamının Müslüman olup olmadığını bilemeyiz.

Devletin dini olmaz! Olursa o devlet çağının çağdaşı olamaz! İşte bu nedenle Kemalist Türkiye Cumhuriyeti 10 Nisan 1928 günü, 1924 Anayasası’nda yer alan “Türkiye Devleti’nin dini, İslamdır” ibaresini anayasadan çıkararak laik hukuk düzenine geçişte ilk büyük adımı atmış ve 5 Şubat 1937 tarihinde ilkesi resmen anayasaya eklenmiş ve devletin temel niteliklerinden biri haline gelmiştir. 1961 ve 1982 anayasalarında laiklik ilkesi 2. maddede yer almış ve 4. maddeyle değiştirilemez/değiştirilmesi teklif edilemez temel nitelikler arasında güvence altına alınmıştır.

AKP’ye tavsiyem şudur: Danışmanlarını, Fransızcayı ve İngilizceyi ve dahi Almancayı bu dillerin bilimadamları (entelektüelleri) kadar bilen insanlarımızdan seçecekler ki Türkçe gerçek anlamı “kamusal akıl”, Fransızcası “la raison publique”, İngilizcesi “public raison” olan kavram “kolektif akıl” (ortak akıl) diye tercüme edilip siyasal ortam bozulup kokuşmasın!!!

Bu yazımı ciddiye almayanlara bir tavsiyem var: Vikipedi’ye “Özdemir İnce” yazıp biyografimi okusunlar.