رویترز: جمهوری اسلامی با شبکه‌ای با بیش از ۵ هزار نهاد پنهان محاصره آمریکا را دور می‌زند

تحقیق خبرگزاری رویترز نشان می‌دهد جمهوری اسلامی با استفاده از شبکه‌ای متشکل از بیش از پنج هزار نهاد نظامی پنهان، تجهیزات مورد نیاز برنامه‌های موشکی و پهپادی خود را وارد می‌کند. این شبکه با وجود تحریم‌های غرب و محاصره دریایی آمریکا، در دوران جنگ نیز به فعالیت خود ادامه داده است.

رویترز پنج‌شنبه هفتم آبان در گزارشی تحقیقی، با استناد به هزاران سند بانکی و دولتی، اطلاعات گمرکی و اسناد ثبت شرکت‌ها، جزییات شبکه‌ای از نهادهای نظامی مرتبط با وزارت دفاع جمهوری اسلامی را منتشر کرد که هرکدام با شناسه‌ای مشخص فعالیت می‌کنند.

این نهادها که نامشان با حروف «MOD» یا «ودجا» آغاز می‌شود و پس از آن یک شماره پنج یا شش‌رقمی می‌آید، همگی نشانی مشترکی با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح دارند و تاریخ تاسیس آن‌ها در اسناد رسمی، ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ثبت شده است؛ هرچند مدارک نشان می‌دهد بیشترشان در سال ۲۰۱۳ و هم‌زمان با فشار تحریم‌ها ایجاد شده‌اند.

رویترز با همکاری شرکت مشاوره‌ای اسرائیلی-آمریکایی «۲۴۰ آنالیتیکس» این شبکه را شناسایی کرده است.

نهادهای یادشده از طریق شرکت‌های پوششی و واسطه‌های تجاری، با استفاده از درآمد فروش نفت تحریم‌شده، کالاهای مورد نیاز ساخت موشک و پهپاد را خریداری می‌کنند.

در همین زمینه، دو اندیشکده آمریکایی ۲۴ مهر گزارش دادند جمهوری اسلامی، روسیه، چین و کره شمالی در تولید پهپاد همکاری می‌کنند و هرکدام به‌ترتیب فناوری، امکانات تولید، قطعات و نیروی کار تامین می‌کنند.

واردات ۲.۳ میلیارد دلاری یک نهاد نظامی

یکی از مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق به نهادی با شناسه «MOD 346428» مربوط می‌شود که از ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶، حدود دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار کالا وارد کرده است.

این واردات شامل مواد اولیه سوخت موشک، مواد منفجره، قطعات موتور هواپیما، تجهیزات الکترونیکی و کامیون‌های سنگینی بوده که می‌توانند به‌عنوان سکوی پرتاب متحرک موشک به کار برده شوند.

اسناد نشان می‌دهد کالاهایی با مبدا ثبت‌شده چین، روسیه و آلمان وارد ایران شده‌اند. مسیرهای انتقال نیز شامل دریای خزر، جاده‌های آسیای مرکزی و پروازهای باری از چین بوده است.

رویترز نوشت در برخی موارد نتوانسته نوع و مبدا ثبت‌شده کالاها را مستقلا تایید کند، اما چهار کارشناس تحریم و تسلیحات گفتند بسیاری از این مواد می‌توانند در برنامه‌های موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی استفاده شوند.

پیتر سالزبری، استادیار مدعو دانشگاه کلمبیا، گفت داده‌ها نشان‌دهنده تلاشی در مقیاس صنعتی برای بازسازی یا گسترش توان موشکی و پهپادی ایران است.

کانال ۱۲ اسرائیل نیز ۲۳ مهر گزارش داد بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد مراکز موشکی پارچین، خجیر و شاهرود همچنان به‌شدت آسیب‌دیده‌اند، اما در برخی مجموعه‌های زیرزمینی نشانه‌هایی از فعالیت و حفاری تونل‌های جدید دیده می‌شود.

شبکه مالی پنهان و تسویه معاملات بدون انتقال ارز

بر اساس اسناد بررسی‌شده، در ۹۷ درصد محموله‌های مورد مطالعه رویترز، معاملات با عنوان «بدون انتقال ارز» تسویه شده‌اند.

در این روش، واسطه‌های مورد اعتماد با استفاده از منابع مالی موجود در بانک‌های خارجی، کالاها را خریداری کرده و به ایران می‌فرستند.

میعاد ملکی، مقام ارشد سابق وزارت خزانه‌داری آمریکا که در طراحی تحریم‌های ایران مشارکت داشته، این شبکه را شریان حیاتی تامین تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی توصیف کرد که امکان استفاده از درآمد فروش نفت تحریم‌شده برای خرید این تجهیزات را فراهم می‌کند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، چهارم آبان در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال محاصره جمهوری اسلامی را «کاملا نفوذناپذیر» توصیف کرد و گفت بسیاری از واسطه‌های مالی دیگر حاضر به بازگرداندن پول حکومت نیستند.

ملکی نیز در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال گفت جمهوری اسلامی همچنان از رمزارزها و مسیرهای زمینی برای دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کند، اما این روش‌ها پرهزینه‌اند و نمی‌توانند جایگزین تجارت دریایی و هوایی شوند.

اسناد بانک سپه نشان می‌دهد در پایان سال ۲۰۲۴، موجودی حساب‌های ارزی ۳۶ نهاد از این شبکه حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار و موجودی حساب‌های ریالی سایر نهادها معادل حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار بوده است.

نوام بینستوک، اقتصاددان و تحلیلگر ارشد شرکت ۲۴۰ آنالیتیکس که نخستین بار الگوی مشترک نام‌گذاری این نهادها را شناسایی کرد، حجم منابع مالی آن‌ها را چشمگیر توصیف کرد.

رویترز همچنین دریافت شماره تلفن‌های ثبت‌شده برای ۹۱ نهاد از این شبکه، در سوابق مربوط به کارکنان سپاه پاسداران در بانک سپه نیز وجود دارد.

در میان این افراد، دست‌کم دو فرمانده هستند که آمریکا آن‌ها را به نقض حقوق معترضان غیرنظامی متهم کرده است.

ادامه واردات در دوران جنگ

تحقیق رویترز نشان می‌دهد واردات تجهیزات نظامی حتی پس از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ متوقف نشده است.

ارزش ماهانه واردات نهاد «MOD 346428» در مارس ۲۰۲۶ با کاهش ۴۷ درصدی نسبت به ماه قبل به ۵۴ میلیون دلار رسید، اما در ماه مه دوباره به ۷۷ میلیون دلار افزایش یافت.

پیش از آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۶،، محموله‌هایی شامل ۹۳ تن تیتانیوم خام، ۲۶۸ تن نیتروسلولز و ۲۷۶ تن مواد شیمیایی دیگر با مبدا چین و کدهای گمرکی مرتبط با ترکیبات مورد استفاده در سوخت موشک و مواد منفجره وارد ایران شد.

در ژوئن نیز آخرین محموله از پنج محموله چاشنی انفجاری با مبدا روسیه، به ارزش یک میلیون و ۹۰۰ هزار دلار، وارد ایران شد. ارزش مجموع این پنج محموله از ابتدای سال ۲۰۲۵، هفت میلیون و ۶۰۰ هزار دلار بوده است.

رویترز همچنین گزارش داد از زمان آغاز جنگ، کالاهایی به ارزش ۲۷ میلیون دلار با مبدا ثبت‌شده امارات متحده عربی وارد ایران شده‌اند.

وزارت امور خارجه چین در پاسخ به رویترز اعلام کرد از این موضوع اطلاعی ندارد و با مرتبط دانستن جنگ منطقه‌ای به چین مخالفت کرد.

وزارت دفاع روسیه، کاخ سفید و فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

وال‌استریت ژورنال دوم مهر گزارش داد پروازهای باری چین به یکی از مسیرهای اصلی تامین قطعات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی تبدیل شده‌اند.

فایننشال‌تایمز نیز ۱۰ شهریور فاش کرد روسیه در قالب برنامه‌ای محرمانه به تهران برای توسعه موشک‌های کروز مافوق صوت کمک کرده است.

کامیون‌های اروپایی و ارتباط محموله‌های شیمیایی با انفجار بندرعباس

اسناد واردات نشان می‌دهد نهاد «MOD 346428» علاوه بر مواد شیمیایی و قطعات صنعتی، از ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶، تعداد ۴۳۵ کامیون ساخت شرکت ایتالیایی ایویکو وارد کرده است.

رویترز سه دستگاه از این کامیون‌ها را در محوطه گمرکی حومه تهران شناسایی و شماره شناسایی آن‌ها را با اسناد واردات تطبیق داده است.

این خبرگزاری همچنین اسنادی از خرید شش کامیون ایویکو در سال ۲۰۲۲ به دست یک فروشنده ایرانی ساکن ایتالیا به دست آورده که نشان می‌دهد این خودروها از طریق یک شرکت واسطه در دبی به ایران منتقل شدند و مقصد نهایی آن‌ها شرکت «صحرا تندر» بوده است.

این شرکت در سال ۲۰۲۴ به‌دلیل مشارکت در تامین پهپاد برای روسیه از سوی آمریکا تحریم شد.

شرکت ایویکو اعلام کرد سابقه‌ای از فروش سال ۲۰۲۲ به فروشنده ایرانی ندارد، بر صادرات خودروهایش به دست اشخاص ثالث کنترل مستقیم ندارد و برای جلوگیری از استفاده نظامی از محصولاتش محدودیت‌های قراردادی اعمال می‌کند.

رویترز همچنین به واردات هزاران خودرو تویوتا، از جمله هایلوکس و لندکروزر، اشاره کرد که می‌توانند برای حمل و نصب سلاح‌های سنگین به کار گرفته شوند.

شرکت تویوتا اعلام کرد هیچ فعالیت تجاری در ایران ندارد و از خریدهای شناسایی‌شده در تحقیق رویترز اطلاعی نداشته است.

بخش دیگری از تحقیق به واردات ۸۸۶ تن مواد شیمیایی با مبدا ثبت‌شده چین به بندرعباس در فاصله ژانویه تا آوریل ۲۰۲۵ مربوط می‌شود.

سه روز پس از ورود آخرین محموله ۷۵ تنی، در ششم اردیبهشت ۱۴۰۴ انفجار بزرگی در بندر رجایی رخ داد که دست‌کم ۷۰ کشته و بیش از هزار و ۲۰۰ زخمی بر جای گذاشت.

دو فرد مطلع به رویترز گفتند انفجار در اثر آتش گرفتن سدیم پرکلرات در کانتینرهای بندر رجایی رخ داده است. با این حال، رویترز نتوانسته تایید کند که این محموله ۷۵ تنی، عامل انفجار بوده است.

ارتباط شبکه با سرکوب اعتراضات

تحقیق رویترز نشان می‌دهد برخی از نهادهای شماره‌دار، علاوه بر واردات تجهیزات نظامی، با بنیادهای حکومتی و فرماندهان سپاه نیز ارتباط دارند.

اسناد نشان می‌دهد «بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس» در سال ۲۰۱۷ چهار محموله تجهیزات الکترونیکی و دستگاه‌های سرمایشی از طریق نهاد «MOD 346428» دریافت کرده است. کاربرد نهایی این تجهیزات مشخص نیست.

حسن شاهوارپور نجف‌آبادی، فرمانده قرارگاه «ولی‌عصر» سپاه در خوزستان، از جمله فرماندهان ارشد سپاه مرتبط با این بنیاد است که آمریکا او را به‌دلیل نقش نیروهای تحت فرمانش در سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ تحریم کرد.

بر اساس سندی مربوط به سال ۲۰۲۱، شاهوارپور درخواست اختصاص ۵۰ میلیارد ریال برای ساخت یک ساختمان جدید سپاه را مطرح کرده بود و شماره حساب معرفی‌شده برای دریافت این پول به نهاد «MOD 424000» تعلق داشت.

بر اساس اسناد تحریمی آمریکا، نیروهای تحت فرمان شاهوارپور در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ دست‌کم ۱۰۰ نفر را در ماهشهر کشتند.

دو فعال حقوق بشر به رویترز گفتند نیروهای تحت فرمان شاهوارپور در سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در خوزستان مشارکت داشتند و نام ۴۶ کشته را ثبت کرده‌اند که بیشترشان در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی جان باختند.

رویترز همچنین گزارش داد تصاویر منتشرشده از رژه نیروهای سپاه در خوزستان، یک خودرو تویوتا توندرا را نشان می‌دهد که حامل پهپاد شاهد صورتی‌رنگ بوده است.

سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا در واکنش به یافته‌های رویترز اعلام کرد واشینگتن شریان‌های اقتصادی جمهوری اسلامی را قطع کرده و همچنان برای جلوگیری از دور زدن تحریم‌ها اقدام می‌کند.

رویترز نوشت با وجود تحریم‌های گسترده علیه ساختار نظامی جمهوری اسلامی، شواهدی نیافته که نشان دهد نهادهای شماره‌دار شناسایی‌شده در اسناد، به‌طور مشخص از سوی دولت‌های غربی تحریم شده‌اند.

هیچ‌یک از نهادهای دولتی و شرکت‌های ایرانی که رویترز با آن‌ها تماس گرفت، از جمله نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل در ژنو و نهاد ریاست‌جمهوری، به پرسش‌های این خبرگزاری پاسخ ندادند.