Premier Jetten verwacht kind via draagmoeder én wil wet hierover aanpassen

Premier Rob Jetten en zijn partner verwachten in 2027 een kind via een draagmoeder. Eerder werd al bekend dat het kabinet de wetgeving rond draagmoederschap graag wil aanpassen. De Tweede Kamer debatteert hier waarschijnlijk eind dit jaar over.

In Nederland is draagmoederschap toegestaan. Ouders die op die manier een kind willen krijgen, zogenoemde wensouders, mogen binnen hun eigen familie- of vriendenkring op zoek naar een draagmoeder.

Commercieel draagmoederschap is niet toegestaan. Wensouders mogen bijvoorbeeld geen advertentie plaatsen of oproep doen via (sociale) media om een draagmoeder te vinden. Andersom mogen draagmoeders ook niet in het openbaar op zoek naar wensouders.

Jetten en zijn partner Nicolás Keenan maakten bekend dat de zwangerschap tot stand is gekomen dankzij een bevriend stel dat al kinderen heeft. Zowel de draagmoeder als de eiceldonor heeft de Nederlandse nationaliteit en is een bekende van Jetten en Keenan. Er is "nadrukkelijk geen sprake van commercieel draagmoederschap", staat in een toelichting op de D66-site.

In Nederland is de draagmoeder automatisch ook de juridische moeder. Het wettelijk gezag en het ouderschap moeten vervolgens via de familierechter worden geregeld. Dat kan een tijdrovende procedure zijn. In die periode kan de situatie veranderen. De draagmoeder kan bijvoorbeeld van gedachten veranderen en meer betrokken willen zijn bij de opvoeding van het kind. Dat kan leiden tot langdurige juridische geschillen.

Wensouders kunnen straks mogelijk al vóór geboorte juridisch ouders worden

De nieuwe wet regelt dat de wensouders onder bepaalde voorwaarden al vóór de geboorte de juridische ouders worden. Dit moet alle betrokkenen zo veel mogelijk zekerheid bieden. Een van die voorwaarden is dat de gegevens over de afstamming worden bewaard. "Het kind moet kunnen weten wat zijn of haar ontstaansgeschiedenis is", staat in een toelichting op de wet.

Verder moeten alle betrokkenen zich bewust zijn van de impact van deze wijze van gezinsvorming. Daarom wordt het voor de draagmoeder en de wensouders verplicht om voorlichting te volgen. Met de nieuwe wet krijgt zekerheid vooraf voor het kind, de draagmoeder en de wensouders voorrang op eventuele twijfels achteraf. Daarmee worden vooral de rechten van de draagmoeder beperkt.

Het kabinet vindt die beperking "gerechtvaardigd", staat in de wet. "Het kind heeft immers belang bij en recht op zekerheid over ouderschap, naam, nationaliteit en wie verantwoordelijk is voor de verzorging en opvoeding." De draagmoeder kan tot maximaal drie maanden na de geboorte de afspraken over het ouderschap aanvechten.

Er kwam ook kritiek op het voorstel. Familierechters vinden dat er ook na de geboorte gekeken moet kunnen worden of alles nog volgens afspraak verloopt, meldde Nieuwsuur onlangs. "Wij denken dat het duidelijkheid geeft als wordt gekeken of afspraken van vóór de conceptie ook daadwerkelijk worden nagekomen", zei familierechter Annette Olland van de rechtbank Den Haag.

Als een draagmoeder van gedachten verandert, moet een rechter bepalen wie de juridische ouders worden. "Dat zijn heel lastige beslissingen, waarbij eigenlijk alle uitgangspunten invoelbaar zijn; die van de draagmoeder, de wensouders en het kind", aldus Olland tegen Nieuwsuur. Zij stelt daarom voor om de termijn van drie maanden bedenktijd te verruimen.

In het Kamerdebat later dit jaar kan er nog van alles aan de wet worden aangepast. Dus ook de periode van die bedenktijd.

'Speciale manier om bij te dragen aan droom'

De draagmoeder van het kind van Jetten en Keenan heet Lisa, maar wil verder niet in de media verschijnen. Wel laat ze optekenen: "Met de onvoorwaardelijke steun van onze naasten voelt het draagmoederschap als een heel speciale manier om de droom van onze lieve vrienden waar te kunnen maken." Ze staat ook op de foto die Jetten maandagmiddag naar buiten bracht:

Jetten zal rond de geboorte "enkele dagen" verlof opnemen. In totaal heeft hij recht op vijf vrije dagen. D66 laat weten dat Jetten andere (oud-)bewindslieden met jonge kinderen als voorbeeld ziet "voor de wijze waarop werk en privé te combineren zijn".

De baan van een premier speelt zich vaak buiten de deur af. Kamerdebatten, EU-toppen en (internationale) werkbezoeken zijn geen werkzaamheden die je ook vanuit huis kunt doen. Als bewindspersoon moet je bovendien 24 uur per dag, zeven dagen per week beschikbaar zijn. Is er gedoe in de polder, het kabinet, de coalitie of binnen de eigen partij? Dan wijzen de vingers al snel naar de premier. Daar komen ook nog eens de vele Kamervragen en verzoeken van ambtenaren bij.

Asscher had drie jonge kinderen toen hij vicepremier werd

Het is een veeleisende baan, die lastig te combineren kan zijn met de zorg voor een baby of jonge kinderen. Maar onmogelijk is het niet. Zo had Lodewijk Asscher drie jonge kinderen toen hij als PvdA-leider begon als vicepremier en minister van Sociale Zaken in het kabinet-Rutte II. Hij wilde zijn kinderen naar school blijven brengen, maar op het ministerie dachten ze dat het om een eenmalig verzoek ging.

"Ik herinner me nog goed hoe de secretaresse de agenda erbij pakte en zei: 'Dat kunnen we zeker een keer faciliteren. Aan welke datum dacht u?'", blikte Asscher eens terug in een gesprek met de Volkskrant.

VVD'er Henk Kamp was Asschers voorganger op het ministerie. Kamp was toen al opa en woonde in Den Haag, terwijl Asscher in Amsterdam bleef wonen. Kamp had volgens Asscher geen enkele reden om "niet al om 7.30 uur te beginnen en tot 1.00 uur door te gaan".

Een voordeel is dat je als minister een dienstauto tot je beschikking hebt. Als premier kun je zelfs gebruikmaken van het regeringsvliegtuig, mits het niet is geboekt door het koningspaar. Met die luxe duurt zelfs een troepenbezoek in Roemenië niet veel langer dan een normale werkdag.

Een D66-woordvoerder verwijst daarom nog eens naar de partijslogan: "Het kan wel."

Edo volgt de grote politieke ontwikkelingen in Den Haag en focust op Defensie en Buitenlandse Zaken. Hij schrijft het blog Binnenskamers en is te horen in De Wandelgangen. Mail je tips of vragen.