تورم صفر؛ رویاهای زاکانی برای احمدی‌نژاد شدن
«علیرضا زاکانی» شهردار پایتخت پس از رایگان نگاه داشتن مترو و اتوبوس در تهران به سراغ سفره مردم آمده. او با اجرای طرح «تورم صفر» می‌خواهد سبد معیشت مردم را تامین کند. این مجموعه اقدامات آن هم در آستانه برگزاری انتخابات دوره هفتم شوراهای شهر و روستا سوال‌برانگیز شده‌است. پس از مطرح شدن طرح او، سردادن شعار «زاکانی قهرمان، تشکر! تشکر!» توسط طرفداران حکومت در میدان‌ها و تقاطع‌های اصلی تهران این پرسش را برجسته کرده که او سودای چه برنامه‌ای را در سر دارد و رابطه او با تندروهایی که بیش از ۸ ماه است در میادین اصلی شهرهای ایران جا خوش کرده‌اند چیست؟
مطرح شدن شعار «زاکانی قهرمان، تشکر! تشکر!» حتی سبب شد «مهدی اقراریان» عضو شورای شهر تهران در وصف آن بگوید: «اقلیت پرصدا در میدان می‌خواهد از زاکانی قهرمان‌سازی کند و به نظر من آقای زاکانی علاقه‌مند است احمدی‌نژاد ثانی لقب بگیرد و دیده شود.»
زاکانی در حالی سکان مدیریت شهر تهران را همچنان در دست دارد که طبق روال عادی در ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ باید دوره هفتم انتخابات شوراهای شهر و روستا برگزار می‌شد اما وقوع جنگ از ۹ اسفند ۱۴۰۴ موجب به وجود آمدن شرایط غیرعادی، به تعویق افتادن انتخابات و استمرار دوره مدیریت او و سایر شهرداران شد. این در حالی است که غالبا شهروندان تهرانی از هیچ یک از عملکردهای او از جمله جمع‌آوری زباله در تهران رضایت نداشته‌اند.
طرح تورم صفر و هدف گرفتن معیشت مردم
زاکانی چگونه از خیابان و ایستگاه مترو به سفره مردم رسید؟ در واقع طرح «تورم صفر» نخستین تلاش او برای گسترش دامنه مداخله شهرداری تهران به حوزه‌هایی فراتر از خدمات متعارف شهری نیست. ایران‌وایر پیشتر در گزارشی با عنوان «شیفتگان تاسیس قرارگاه و ستاد» به این موضوع پرداخته بود که چگونه او از ابتدای ورودش به شهرداری تهران در سال ۱۴۰۰ اقدام به راه‌اندازی مراکزی تحت عنوان قرارگاه اجتماعی، قرارگاه مسکن، قرارگاه جمعیت و فرزندآوری، قرارگاه ایمنی یا قرارگاه سلامت کرد.
شرایط بحرانی معیشت مردم و گرانی روزافزون بهانه او و تیم اجرایی‌اش شده تا این ادعا را مطرح کند که با طرح تورم صفر بهای دستکم ۱۲ قلم کالای اساسی در مدت اجرای آن دستخوش تورم نشود و تغییری نکند. اعضای شورای شهر از این که این طرح بدون مجوز آنها و بدون داشتن ردیف بودجه مشخص به اجرا درآمده گله‌مندند. زاکانی اخیرا در جلسه‌ای غیر‌علنی در شورای شهر گفته است منابع اجرای این طرح از اعتبار شهرداری، توان مالی شرکت شهروند، تسهیلات بانکی و ظرفیت‌های بانک‌های ملت و شهر تأمین خواهد شد.
تورم سالانه در شهریور۱۴۰۵ طبق گزارش مرکز آمار ایران به ۷۳.۶ درصد و تورم سالانه خوراکی‌ها به ۱۰۸.۸ درصد رسیده و آنچه دولت تحت عنوان کالابرگ الکترونیکی با اختصاص ماهانه یک میلیون تومان اعتبار به ازای هر نفر تدارک دیده بود نیز اثری بر معیشت مردم نداشته‌است.
در چنین شرایطی زاکانی وعده داده ۹.۵ میلیون تهرانی می‌توانند از این سبد معیشتی که شامل ۱۲ قلم محصولاتی از قبیل برنج، ماکارونی، گوشت قرمز، روغن، سویا، خرما، شکر و پنج نوع حبوبات است بهره‌مند شوند و این طرح موجب می‌شود قیمت‌ها تا پایان دوره ثابت بمانند.
یکی از شهروندان تهرانی به ایران‌وایر می‌گوید: «گرچه قریب به یک‌ماه از شروع تبلیغات اجرای این وعده سپری شده اما اگر اقلام مورد نظر را در میادین میوه و تره‌بار یا فروشگاه‌های شهروند بخواهید قابل تحویل نیست و باید از طریق سامانه شهرزاد ثبت‌نام و تقاضا کرده‌باشی.»
رسانه «زومان» با محاسبه سهمیه‌های اعلام‌شده برای هر نفر و برآورد مقدار مصرف سایر اقلام، ارزش ماهانه این سبد را با قیمت‌های تثبیت‌شده حدود ۲ میلیون و ۸۲۷ هزار تومان محاسبه کرده است. بر اساس فرض ادامه روند افزایش قیمت‌ها، ارزش همین سبد تا پایان سال می‌تواند به حدود ۳ میلیون و ۵۳۸ هزار تومان برسد. این رسانه، با در نظر گرفتن جمعیت ۹.۵ میلیون نفری و سهمیه‌های فرض‌شده، شکاف قیمت احتمالی در دوره اجرای طرح را حدود ۲۳ همت برآورد کرده است. این رقم برآوردی است، نه هزینه قطعی اعلام‌شده از سوی شهرداری؛ ضمن آنکه بخشی از سهمیه‌ها و میزان مصرف واقعی خانوارها مشخص نیست. زومان این محاسبه را با توجه به وعده شهرداری تهران مبنی بر اختصاص هر نفر ۵۰۰ گرم گوشت قرمز، ۴۰۰ گرم روغن و ۲ کیلوگرم برنج و حبوبات انجام داده‌است.
بلاهای مدیریت زاکانی؛ از نابودی حمل و نقل و عمومی تا اخلال در بازار
علیرضا زاکانی درست در روزهایی که مردم با سایه سنگین تکرار دوباره جنگ دست به گریبان هستند تمام عرصه شهر تهران را از تبلیغات طرح تورم صفر پرکرده‌است. با این حال پرسش‌ها و انتقادهای جدی به طرح او وارد است ولی تا کنون هیچ نهادی مانع اجرای آن نشده. این در حالی است که دستکم وزارت کشور به عنوان نهاد بالادستی و سازمان بازرسی کشور و قوه قضاییه می‌توانند مانع از طرح‌های شهرداری تهران شوند.
اخیرا مهدی اقراریان عضو شورای شهر تهران و از منتقدان عملکرد زاکانی به خبرآنلاین گفته‌است: «باید توجه داشت که این اقدام شهرداری تهران منجر به به‌هم‌خوردن بازار و ایجاد کمبود کالا نشود. پیش‌خرید کالا توسط شهرداری و انباشت آن در انبارها می‌تواند باعث افزایش قیمت یا نایاب‌شدن محصولات شود؛ چراکه منطق حاکم بر بازار، منطق عرضه و تقاضاست.»
نقد جدی و مهم دیگر به این طرح عدم پیش‌بینی ردیف بودجه و ابهامات مالی مشخص است چیزی که اقراریان هم بر آن تاکید می‌کند که «شهرداری تهران بودجه تهیه این سبد معیشتی را می‌خواهد از کجا تامین کند؟»
به جز اقراریان، «ناصر امانی» دیگر عضو شورای شهر تهران نیز منتقد این طرح زاکانی است. همچنین «جعفر تشکری هاشمی» هم این طرح را ابزاری برای کسب رای تحلیل کرده‌است.
از سوی دیگر برخی از اقتصاددانان نیز نسبت به آثار اجرای طرح تورم صفر شهردار تهران هشدار داده‌اند.
«داود سوری»، اقتصاددان بر این نکته تاکید کرده است که پیش از اجرای چنین برنامه‌ای باید روشن باشد منابع مالی آن از کجا تامین می‌شود و پس از پایان دوره شش‌ماهه چه اتفاقی خواهد افتاد. مساله از نگاه او فقط آغاز طرح نیست، بلکه امکان تداوم آن و پیامدهای مالی و پولی آن نیز هست.
«جعفر خیرخواهان» دیگر اقتصاددانی که منتقد این طرح است نیز گفته شهرداری تهران در حالی می‌خواهد چنین طرحی را اجرا کند که اساساً مسوولیت و ابزارهای لازم برای کنترل ریشه‌های تورم در اختیار این نهاد نیست.
جالب اینجاست که علیرضا زاکانی روز ۱۸ مهر ۱۴۰۵ در پاسخ به انتقادها صرفا به ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها و سابقه فعالیت میادین میوه و تره‌بار استناد کرده که می‌تواند به عنوان یک «لنگر قیمتی» به ابرازی برای کنترل بازار عمل کند.
اما اگر بخواهیم آثار طرح‌هایی که زاکانی تا کنون به شهر تحمیل کرده را بیشتر لمس کنیم می‌توانیم به توصیف چندی قبل «پیروز حناچی» شهردار سابق تهران در گفت و گو با انصاف‌نیوز درباره ضرر ۶ هزار میلیارد تومانی شهرداری تهران از محل رایگان کردن بلیت مترو توجه کنیم.
حناچی ادامه رایگان بودن حمل‌ونقل عمومی (مترو و اتوبوس‌رانی) پس از آغاز شرایط جنگی آن هم در آستانه انتخابات دوره جدید شورای شهر را از جمله یکی از بارزترین نمادهای رفتار پوپولیستی در مدیریت شهری دانسته و گفته‌است : «هزینه واقعی هر بلیت مترو بدون احتساب زیرساخت‌ها در سال ۱۳۹۷ حدود ۶هزار تومان بود و با احتساب زیرساخت‌ها به بالای ۱۲هزار تومان می‌رسید (که اکنون با ضریب‌های تورمی بسیار بالاتر رفته است)، این اقدام به معنای چشم‌پوشی سالانه بیش از ۶هزار میلیارد تومان درآمد پایدار شبکه حمل‌ونقل و واردکردن خسارت مستقیم به کیفیت سرویس‌‌دهی، افزایش سرفاصله قطارها و فشار بر ناوگان است.
او همچنین تاکید کرده‌است: «این سیاست را باید با اتخاذ تصمیمات نادرست سال‌های گذشته در تثبیت قیمت بنزین توسط نمایندگان مجلس هفتم مقایسه کنیم که نهایتاً به بروز نارضایتی‌های گسترده اجتماعی در سال ۱۳۹۸ انجامید.»
یکی از انتقادهای مطرح شده به طرح تورم صفر پوپولیستی بودن آن و یادآور مجموعه وعده‌ها و اقداماتی است که محمود احمدی‌نژاد داه بود.
«بابک دربیکی» تحلیلگر سیاسی مسایل ایران در ارزیابی آثار اقدامات زاکانی و جناح حامی او در گفت و گو با ایران‌وایر می‌گوید: «در این آشوبی که کشور را از هر طرف فرا گرفته، نیروهای سیاسی تندرو، از تمام ابزارهایشان استفاده می‌کنند تا بر توازن قوا در کشور تاثیر بگذارند و به نفع خودشان شرایط را تغییر بدهند. مخصوصا در جاهای بی در و پیکری مثل شهرداری‌ها که منابع مالی و منافع شخصی و گروهی زیادی جریان دارد».
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.