خاکریز حجاب برای حکومت؛ آرت فِر، فیتکس و زنانی که کوتاه نیامدند
روز سه‌شنبه ۵آبان، رسانه‌های ایران از بازداشت یک بلاگر ورزشی زن که بدون حجاب اجباری در نمایشگاه «فیتکس» تهران ورزش کرده و ویدیوهایش در شبکه‌های مجازی بازتاب گسترده‌ای پیدا کرده بود، خبر دادند. به گفته دادستانی تهران، برای یکی دیگر از برگزارکنندگان این رویداد ورزشی هم حکم جلب صادر شده است. اتهام این زن که هنوز نام او منتشر نشده، «انتشار تصاویر و فیلم در فضای مجازی و حقیقی که موجب جریحه‌دارشدن افکار عمومی شده» و «تبلیغ علیه نظام» عنوان شده است.
روز دوشنبه، چهارم آبان‌ماه هم دادستانی تهران اعلام کرد که برای برگزارکنندگان یک نمایشگاه هنری، به نام «آرت فِر» در تهران پرونده قضایی تشکیل داده است. خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی نیز نوشت که این تصمیم در پی آن‌چه «عدم رعایت موازین قانونی و شرعی» خوانده، گرفته شده و بر مبنای آن متهمان برای «ارایه توضیحات» به دادسرا احضار شدند. میزان تایید کرده که سایت فروش بلیت نمایشگاه و حساب کاربری برگزارکننده این رویداد هنری نیز در فضای مجازی مسدود شده‌اند. از آرت فِر تهران ویدیوها و تصاویری از حضور هنرمندانی بدون حجاب اجباری و ارایه آثار هنری‌شان منتشر شده بود.
این در حالیست که در هفته‌های گذشته تصاویری از سوی بلاگرهای نزدیک به حکومت منتشر شده که زنان ایرانی را بدون حجاب اجباری در حال برف‌بازی، رفت‌و‌آمد در خیابان و زندگی روزمره نشان می‌دهند و عمدتا به زبان انگلیسی می‌گویند «در همین حین، زنان ایرانی در حال…».
چرا دادستانی تهران دوباره به حجاب زنان کار دارد و آیا آن‌گونه که هواداران و بلاگرهای نزدیک به حکومت می‌گویند، حجاب در ایران آزاد شده است؟
از دور جدید فشارها برای تحمیل حجاب اجباری چه می‌دانیم؟
خیز تازه برخورد حکومت با زنانی که حجاب اجباری را رعایت نمی‌کنند احتمالا به سه هفته پیش باز می‌گردد که «مونا فرخ‌آذری»، همسر «علی دایی»، در همایش یک شرکت خصوصی در تالار کهکشان غدیر قم بدون حجاب اجباری ظاهر شد.
روز ۱۵مهرماه، خبرگزاری «فارس»، وابسته به سپاه پاسداران در گزارشی نوشت که تالار کهکشان غدیر پلمب شده و قرارگاه امنیتی سجاد اعلام کرده این اقدام با دستور مستقیم دادستان قم انجام شده و برای برگزارکنندگان مراسم نیز پرونده قضایی تشکیل شده است.
فارس علنا نوشت که این پلمب به دنبال حضور همسر علی دایی بدون حجاب اجباری بوده است.
این خبرگزاری حکومتی مدعی شد گروهی از شهروندان قم خواستار برخورد قضایی شده‌اند و قرارگاه امنیتی سجاد نیز در اطلاعیه خود، حضور برخی شرکت‌کنندگان بدون حجاب اجباری را موجب «نارضایتی عموم مردم متدین شهر قم» خوانده است.
دادستان قم هم با استناد به «شان و منزلت شهر مقدس قم»، خواستار رعایت ملاحظات و ضوابط ابلاغی هنگام صدور مجوز و برگزاری مراسم شده و درباره برخورد «بدون اغماض» با افرادی که متخلف خوانده، هشدار داده است.
یک ماه پیش از آن هم، اطلاعاتی به ایران‌وایر رسیده بود که نشان می‌داد، روز ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، «شهرام کرمی»، مدیر فرهنگسرای ارسباران تهران از سمت خود برکنار شده است. علت این موضوع حضور شماری از زنان هنرمند بدون حجاب اجباری در مراسم بزرگداشت «بهرام شاه‌محمدلو»، بازیگر و کارگردان پیشکسوت که نقش «آقای حکایتی» را بازی کرده، عنوان شده بود.
اما برخوردهای اخیر مقامات قضایی جمهوری اسلامی با مراسمی که زنان در آن بدون حجاب اجباری حاضر می‌شوند محدود به همین دو مورد نیست. تنها در طی هفته جاری، سه مورد برخورد با زنانی که از حجاب اجباری پیروی نمی‌کنند، منتشر شده است.
روز یکشنبه سوم آبان‌ماه، «نورنیوز»، وابسته به شورای عالی امنیت ملی از تشکیل پرونده قضایی برای «صاحب تالار»، «فردی که کشف حجاب» کرده و «دعوت‌کننده و میزبان مراسم» مرتبط با تالار کهکشان غدیر قم خبر داد. بر اساس این گزارش، دادستانی عمومی و انقلاب قم بدون این‌که نامی از خانم فرخ‌آذری ببرد، از اصطلاح «محاکمه و مجازات» برای او استفاده کرده است. دادستانی انقلاب قم با گفتن این‌که پای «فردی که رابط این موضوع بوده» نیز به پرونده باز شده، افزوده است: «با تمام افرادی که در این خصوص نقش داشته‌اند برخورد می‌شود که نتایج و رای قطعی آن پس از صدور اعلام خواهد شد.»
به گفته این مقام قضایی، «شرایط قم را به هیچ عنوان نباید با استان‌های دیگر مقایسه کرد. حتی یک مورد کشف حجاب، بی‌عفتی و جریحه‌دار کردن عفت عمومی در قم نیز زیاد است.»
او اگرچه اعلام نکرده که فردی که «رابط» این موضوع بوده کیست، اما «مهدی محمودیان»، فعال مدنی و زندانی سیاسی سابق در حساب اینستاگرام خود نوشته است برای میزبان و دعوت‌کننده این مراسم هم پرونده قضایی باز شده است.
یکی دیگر از برخوردهای حکومت با زنانی که از حجاب اجباری سر باز می‌زنند، مربوط به آرت فِر تهران است؛ نمایشگاهی هنری که گالری‌ها و هنرمندان آثار خود را برای معرفی، عرضه و فروش در آن به نمایش گذاشته بودند.
در برخی از ویدیوهای منتشر شده از این رویداد هنری، زنان هنرمندی دیده می‌شوند که اینستالیشن‌ها یا «چیدمان‌های هنری» خود را بدون حجاب اجباری معرفی یا ارایه می‌کنند. مثلا در این ویدیو دو زن جواب که با یک کلاف سردرگم به هم بسته شده و سعی در باز کردن آن از خود دارند دیده می‌شوند و مخاطبان که برخی از آن‌ها نیز زنان جوانان دیگری هستند و حجاب اجباری بر سر ندارند به آن‌ها کمک می‌کنند از شر نخ‌های پیچیده بر تن‌شان خلاص شوند؛ احتمالا اشاره‌ای به قوانین و عرف دست‌و‌پاگیر جامعه ایران برای زنان.
اما انتشار تصاویر مربوط به یک رویداد ورزشی به‌نام «فیتکس» در تهران نیز روز سه‌شنبه ۵آبان‌ماه خبرساز شد. خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، ضمن اعلام خبر بازداشت بلاگر زنی که در این رویداد بدون حجاب اجباری و با پوشش کامل بدن، ورزش می‌کرد، نوشت که برای یکی از عوامل برگزار کننده نمایشگاه هم حکم جلب صادر شده است. قوه قضاییه علت بازداشت این شهروند را اتهام‌های مربوط به انتشار تصاویر و ویدیوهایی که به ادعای این نهاد موجب «جریحه‌دار شدن افکار عمومی» شده و همچنین «تبلیغ علیه نظام» اعلام کرده است.
بر اساس گزارش میزان، دادستانی تهران پیش‌تر نیز به دلیل آن‌چه «عدم رعایت موازین قانونی و شرعی» خوانده، برای عوامل و دست‌اندرکاران این نمایشگاه پرونده قضایی تشکیل داده و آن‌ها را به دادسرا احضار کرده بود. همچنین گفته شده که صفحات مجازی مرتبط با این رویداد مسدود شده‌اند.
فیتکس یا نمایشگاه «تناسب اندام، بدنسازی و تجهیزات ورزشی»، از چهارشنبه ۲۹مهر تا جمعه اول‌آبان در سالن پارک «گفت‌وگو» در محله گیشای تهران برگزار شد. همان‌زمان، صداوسیمای جمهوری اسلامی برگزاری این نمایشگاه را نمونه‌ای از «ادامه ناهنجاری‌ها در رویدادهای ورزشی در سایه نبود نظارت» توصیف کرد و خواستار برخورد مسوولان شد. در پی این واکنش‌ها، وزارت ورزش ایران نیز روز یکشنبه سوم آبان در بیانیه‌ای اعلام کرد گزارش‌های مربوط به آن‌چه «رعایت نشدن شئونات اسلامی» در این نمایشگاه خوانده، در چارچوب وظایف نظارتی این وزارت‌خانه بررسی خواهد شد.
یک بام و دو هوا؛ حجاب برای حکومت ایران ابزار است
گزارش‌های مربوط به برخورد با زنانی که از سر کردن حجاب اجباری خودداری کرده‌اند و برگزارکنندگان رویدادهای ورزشی و فرهنگی اخیر در حالی منتشر شده که در ماه‌های گذشته بارها زنان بدون حجاب اجباری، با پوشش و آرایشی که از نظر حکومت همیشه «ممنوعه» تلقی شده در تجمعات شبانه حامیان حکومت حضور داشته‌اند. به جز این‌ها، در ماه‌های گذشته چندین بلاگر نزدیک به حکومت نیز تصاویری از زنان را در ایران منتشر کرده‌اند، با کپشن‌هایی به زبان انگلیسی که نشان می‌دهد هدف تبلیغاتی پشت آن‌هاست. مثلا، این بلاگر ایرانی-لبنانی- آلمانی، با نام کاربری «صوفیان‌نژاد»، اواخر تابستان سال جاری ویدیویی از خود منتشر کرده که ابتدا محجبه است و نوشته که انتظار غربی‌ها این است که زنان ایرانی این‌گونه لباس می‌پوشند، اما بلافاصله خود را در لباس‌های مدرن زنان جوان در کشورهای آزاد نشان می‌دهد و مدعی می‌شود که دختران ایرانی این‌طور لباس می‌پوشند؛ بدون اشاره به دهه‌ها سرکوب حق زنان برای آزادی پوشش و البته مبارزه زنان ایرانی علیه حجاب اجباری، به‌خصوص نافرمانی مدنی آن‌ها پس از کشته شدن «ژینا (مهسا) امینی» در بازداشت گشت ارشاد و شکل‌گیری جنبش «زن زندگی آزادی».
«آزاده دواچی»، پژوهشگر مطالعات زنان درباره این پرسش که چرا حکومت از سویی با زنان و نهادهایی که تن به حجاب اجباری نمی‌دهند برخورد قضایی می‌کند و از سویی در تجمعات حکومتی تساهل به خرج می‌دهد، به ابزاری بودن حجاب اجباری در تفکر حاکمان جمهوری اسلامی اشاره کرده و می‌گوید: «این یک سیاست نوسانی و تاکتیکی است که جمهوری اسلامی به زن‌های جامعه تحمیل می‌کند. حجاب برای جمهوری اسلامی یک سنگر ایدئولوژیک است نه یک قانون مدنی ساده. این فقط یک مساله پوششی نیست، بلکه یک خاکریز ایدئولوژیک است و ابزاری برای اعمال کنترل سیاسی بر بدن و جامعه و حکومت ایران هرگز نمی‌تواند به‌صورت ساختاری از این مقوله دست بکشد چون هویت و مشروعیت فرمایشی خود را به آن گره زده.»
به گفته این فعال حقوق زنان ساکن استرالیا، حکومت «بسته به شرایط سیاسی مثل بحران‌های مشروعیت، زمان انتخابات یا مناسبت‌های خاص به‌صورت موقت و ابزاری دست به این تساهل نمایشی می‌زند و آن‌چه خودش می‌خواهد را نشان می‌دهد.»
او با تاکید بر این‌که حاکمان ایران از تساهل درباره حجاب اجباری به‌عنوان ابزاری برای پروپاگاندا استفاده می‌کنند، می‌گوید: «این نوعی ابزار برای مشروعیت‌سازی است که مثلا در بین تمام اقشار جامعه مشروعیت داریم. می‌خواهند بگویند ما پایگاه اجتماعی متکثر داریم و حتی زنان بی‌حجاب هم طرفدار ما هستند، اما مشخص است که این کاملا ابزاری و کنترل‌شده است و تا زمانی پیش می‌رود که در راستای منافع جمهوری اسلامی باشد.»
آزاده دواچی برخورد با زنان چهره، از جمله هنرمندان و افراد سرشناس را پیام حاکمان به جامعه برای تداوم حجاب اجباری دانسته و می‌گوید: «هشدار می‌دهند که این تساهل خیابانی به معنای تغییر سیاست‌های ما در قبال حجاب اجباری نیست و از سوی دیگر می‌خواهند هزینه نافرمانی مدنی را بالا ببرند تا از عادی‌سازی آن جلوگیری کنند.»
زنان موازنه قدرت را بر هم زده‌اند
به گفته خانم دواچی، زنان «با تداوم رعایت نکردن حجاب اجباری هزینه برخورد با مقاومت را در جامعه بالا می‌برند.»
او می‌افزاید: «واقعا صادقانه باید گفت که حکومت در بسیاری از موارد با زنانی که نافرمانی مدنی می‌کنند نمی‌تواند برخورد کند و هزینه‌های امنیتی و اجتماعی‌اش خیلی بالاست. بنابراین یک دسته و گروه را انتخاب می‌کند تا پیامی به جامعه بدهد که البته هیچ اثری هم نداشته.»
این پژوهشگر مطالعات زنان معتقد است رویکرد دوگانه حکومت، نشان‌دهنده عقب‌نشینی از حجاب نیست و «فقط یک رفتار واکنشی و ابزاری است و هر وقت جمهوری اسلامی به پروپاگاندا نیاز داشته باشد از آن مساله چشم‌پوشی می‌کند و هر وقت بخواهد آن کنترل از دست‌رفته را پس بگیرد شروع به حمله کردن به زنان و افراد شناخته‌شده و رویدادها می‌کند تا بگوید ما همچنان بر سر این مساله هستیم.»
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.