Hoe supermarkten zich voorbereiden op nieuwe noodsituaties

Stroomuitval, een internetstoring of hack: niet alleen burgers worden opgeroepen zich voor te bereiden op een noodsituatie met een noodpakket, ook het kabinet heeft komend jaar de draaiboeken klaar rondom voedselzekerheid voor 'het geval dat'.

"We maken er zoveel mogelijk tempo op", zegt staatssecretaris Erkens. Volgens hem wordt de laatste hand gelegd aan het Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid. Supermarkten en distributiecentra spelen daar ook een rol in. Het zijn essentiële en kwetsbare voorzieningen, bleek deze week toen Albert Heijn werd gehackt.

Hoewel de voedselzekerheid niet in het geding is geweest, legt de situatie de kwetsbaarheden bloot in een systeem dat in Nederland zo efficiënt mogelijk is ingericht, met zo min mogelijk voorraden.

Op dit moment zijn supermarkten en distributiecentra niet verplicht een noodvoorraad aan te houden. Maar uiteindelijk moeten die voorraden er volgens de plannen van het kabinet wel komen. Vraag is hoe de supermarkten hun rol daarin zien.

Staatssecretaris Erkens zegt in gesprek te zijn met supermarkten om te kijken of "we ook noodvoorraden met bepaalde kritieke goederen gaan aanleggen met elkaar. Zodat je bij ontwrichtende situaties ook altijd kan terugvallen op die noodvoorraad".

Volgens directeur Marc Janssen van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) wordt dat lastig bij bestaande gebouwen. "Althans op korte termijn, door de opslagcapaciteit. Wil je daar meer van, dan betekent dat verbouwingen."

Een alternatief is volgens hem dat de overheid loodsen koopt of bouwt en vult met de juiste producten. "En dat we in nauw overleg afspraken maken over de logistiek en de distributie. Via winkels of bijvoorbeeld buurthuizen."

Erkens denkt dat ook bestaande distributiecentra noodvoorraden kunnen herbergen. Dan zal wel de maximale efficiëntie moeten inboeten. "Maar dan heb je wel voor twee of drie dagen goederen erin om altijd een eerste risico op te vangen."

En dan rest nog de vraag: stel je hebt zo'n noodvoorraad in een distributiecentrum, wat doe je dan als een digitaal systeem uitvalt of moet worden uitgeschakeld? De directeur van het CBL zegt dat de situatie bij Albert Heijn deze week een leerschool is.

"Van zo'n incident kun je ook leren dat je een optie B nodig hebt voor een meer analoge levensmiddelendistributie. Dus dat je niet alleen maar afhankelijk bent van digitale systemen."

Daarbij zal het assortiment in zo'n noodvoorraad altijd beperkter zijn dan wat winkels in normale tijden bieden. Volgens Erkens wordt momenteel in kaart gebracht welke producten noodzakelijk zijn.

"Het is geen grote nationale ramp als kiwi's niet geleverd kunnen worden, dan heb je nog andere soorten fruit", zegt Erkens. "Maar als echt hele noodzakelijke productcategorieën wegvallen, dan moet je daarvan wel een voorraad opbouwen met elkaar."

Eerder deze maand waarschuwden onderzoekers van Clingendael Instituut en de Erasmus Universiteit dat Nederland onvoldoende is voorbereid op een ramp rondom voedselzekerheid. Een van de adviezen is supermarkten een dynamische noodvoorraad aan te laten houden. Dan werkt het als een buffer die meegaat in de normale verkoop en niet bederft.

Uiteindelijk is de beste manier om je voor te bereiden niet de supermarkt maar thuis, zegt onderzoeker Pieter Zwaan. Zijn advies is daarom om niet voor drie maar acht voedsel in huis te hebben, een advies dat het kabinet nog niet officieel over wil nemen.

Zwaan zegt te erkennen dat dit niet voor iedereen een optie is vanwege ruimte of kosten. "Dan kunnen supermarkten een rol spelen, bijvoorbeeld als het echt crisis is. Zij kunnen dan op gecoördineerde wijze producten uitgeven."