Rusland en China leggen veto in tegen VN-mandaat voor toezicht op sancties tegen Iran

• Rusland en China hebben hun veto uitgesproken tegen de verlenging van het mandaat van de VN-deskundigengroep die toezicht houdt op de sancties tegen Iran.
• Door dit besluit komt er een einde aan het onafhankelijke toezicht op de activiteiten van Teheran op het gebied van ballistische raketten en wapens.
• Westerse bondgenoten overwegen nu de vorming van een aparte coalitie om schendingen van de nucleaire afspraken op te sporen.

Een poging van de Verenigde Staten om het VN-mandaat voor toezicht op de sancties tegen Iran met een jaar te verlengen, werd geblokkeerd nadat Rusland en China hun vetorecht hadden uitgeoefend. De resolutie kreeg 11 stemmen voor, terwijl Pakistan en Somalië zich onthielden. De twee veto’s van Rusland en China volstonden om het voorstel te verwerpen.

Gevolgen van het veto

De sancties tegen Iran werden in september 2025 opnieuw ingevoerd via de zogenoemde ‘snapback’-clausule uit het nucleaire akkoord van 2015. Ze omvatten onder meer beperkingen op wapenhandel, maatregelen tegen de ontwikkeling van ballistische raketten en het bevriezen van Iraanse tegoeden in het buitenland. De sancties zelf blijven van kracht.

Het VN-expertpanel dat de naleving moest controleren, was het afgelopen jaar echter niet operationeel. De Veiligheidsraad slaagde er niet in overeenstemming te bereiken over de benoeming van de experts. Het mislukken van de nieuwe stemming betekent dat het mandaat niet wordt verlengd en dat een belangrijk onafhankelijk mechanisme voor toezicht wegvalt.

Amerikaanse beschuldigingen van obstructie

De Amerikaanse plaatsvervangend ambassadeur bij de VN, Jennifer Locetta, zei dat Rusland en China met hun veto’s onafhankelijk toezicht op mogelijke sanctieschendingen verhinderen. Volgens haar ontstaat daardoor een leemte in de controle die vooral Iran en partijen die sancties proberen te omzeilen ten goede kan komen.

Locetta verwees ook naar eerdere problemen met VN-toezicht in andere landen. Zo maakte een Russisch veto in 2024 een einde aan het VN-toezicht op sancties tegen Noord-Korea. Ze wees daarnaast op moeilijkheden bij de benoeming van experts voor sanctieregimes in onder meer Jemen en de Centraal-Afrikaanse Republiek.

Escalerende economische druk

Tegelijkertijd voert de regering-Trump de economische druk op Teheran verder op. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Financiën hebben verschillende entiteiten en personen gesanctioneerd die volgens Washington betrokken zijn bij het omzeilen van financiële beperkingen.

Daarbij werden onder meer BitBank en Pishtaz Simorgh Electronic Trade Co. geviseerd. Ook drie personen die banden hebben met de eerder gesanctioneerde zakenman Babak Zanjani werden getroffen. Volgens de Amerikaanse autoriteiten spelen digitale valutanetwerken een rol bij het verschaffen van toegang tot het internationale financiële systeem aan gesanctioneerde Iraanse entiteiten.

Nucleaire zorgen en militaire spanningen

De spanningen rond het Iraanse nucleaire programma blijven ondertussen oplopen. Sinds de Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iraanse nucleaire installaties in juni 2025 kunnen VN-inspecteurs de omvang van de Iraanse voorraad verrijkt uranium niet volledig verifiëren.

Volgens de nucleaire waakhond van de VN beschikt Iran over ongeveer 440,9 kilogram uranium dat tot 60 procent is verrijkt. Dat ligt technisch gezien relatief dicht bij de verrijkingsgraad van 90 procent die doorgaans wordt geassocieerd met wapengeschikt uranium.

Tegenstrijdige diplomatieke standpunten

De Russische VN-ambassadeur Vassily Nebenzia verdedigde het veto door opnieuw te stellen dat de ‘snapback’-procedure voor het opnieuw invoeren van de sancties onwettig was. Volgens Moskou ontbreekt daardoor ook een juridische basis voor de verlenging van het expertpanel. Rusland en China hadden de VS en zijn bondgenoten eerder opgeroepen de resolutie niet in stemming te brengen.

De Iraanse VN-missie verwelkomde het veto eveneens. Teheran omschreef het Amerikaanse voorstel als politiek gemotiveerd en bedankte Rusland en China voor hun steun.

Alternatieve toezichtstrategieën

Frankrijk onderzoekt ondertussen alternatieven voor het weggevallen VN-mechanisme. De Franse VN-ambassadeur Jérôme Bonnafont stelde dat sancties een belangrijk instrument blijven om Iran ertoe aan te zetten zijn nucleaire verplichtingen na te komen.

Volgens Bonnafont kan Frankrijk samen met Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten een afzonderlijk toezichtmechanisme opzetten. Een dergelijke aanpak zou vergelijkbaar zijn met de monitoring die werd opgezet nadat het VN-expertpanel voor Noord-Korea was opgeheven. (zvm)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!