طرح هفت روزه ایران که ترامپ آن را رد کرده، چیست؟

«دونالد ترامپ»، رییس‌جمهوری آمریکا، روز جمعه پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز ظرف هفت روز را رد کرده است.

روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که آقای ترامپ همچنین در حال بررسی ازسرگیری حملات به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر است.

ترامپ شامگاه جمعه در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نقشه‌ای از تنگه هرمز منتشر کرد که روی آن عبارت «تنگه ترامپ» درج شده بود.

وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که رییس‌جمهوری آمریکا درباره توانایی تهران برای برآورده کردن خواسته‌های واشنگتن تردید داشت.

ایران ساعاتی پیش از آن پیشنهادی به آمریکا ارائه کرده بود که بر اساس آن، در صورت پذیرش و اجرای شروط تهران، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی می‌شد. تهران اعلام کرده بود که اکنون تصمیم‌گیری درباره پذیرش یا رد این پیشنهاد بر عهده واشنگتن است.

طرح هفت‌روزه چیست؟

«عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، دو روز پیش در نشستی با گروهی از خبرنگاران در نیویورک، جزییاتی از پیشنهاد تازه تهران به واشنگتن را تشریح کرده بود.

او گفت این پیشنهاد به معنای تلاش برای دستیابی به یک توافق نهایی ظرف یک هفته نیست، بلکه یک دوره هفت‌روزه برای اجرای مجموعه‌ای از اقدامات متقابل است که می‌تواند زمینه را برای ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا فراهم کند.

عراقچی گفت اگر واشنگتن شروط تعیین‌شده در این طرح را بپذیرد و به آنها عمل کند، ایران در پایان دوره هفت‌روزه محدودیت‌های اعمال‌شده بر رفت‌وآمد در تنگه هرمز را رفع خواهد کرد و پس از آن مذاکرات برای دستیابی به یک توافق جامع درباره برنامه هسته‌ای ایران از سر گرفته خواهد شد.

او گفته بود تهران این پیشنهاد را از طریق میانجی‌ها به آمریکا ارائه کرده و آماده است بلافاصله پس از موافقت واشنگتن، اجرای آن را آغاز کند.

به گفته وزیر امور خارجه ایران، شروط مطرح‌شده در این پیشنهاد اساساً همان تعهداتی است که در تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای ماه ژوئن میان ایران و آمریکا پیش‌بینی شده بود و فراتر از آن نیست.

عراقچی در این نشست که مسعود پزشکیان، هم حضور داشت، گفت: «مهلت هفت‌روزه از زمانی آغاز خواهد شد که آمریکا این طرح را بپذیرد.»

متن رسمی پیشنهاد تازه ایران تاکنون منتشر نشده است. جزییات آن از اظهارات مقام‌های ایرانی و گزارش رسانه‌ها به نقل از منابع نزدیک به مذاکرات به دست آمده است.

نیویورک‌تایمز، که خبرنگارش در نشست نیویورک حضور داشت، به نقل از عراقچی گزارش داد که شروط ایران شامل توقف مخاصمات، از جمله در لبنان، رفع محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، صدور معافیت تحریمی برای صادرات نفت ایران و فراهم شدن امکان دسترسی تهران به دست‌کم ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده این کشور است.

بر اساس این گزارش، در صورت برآورده شدن این شروط، ایران در پایان روز هفتم تنگه هرمز را باز خواهد کرد و سپس مذاکرات جامع درباره برنامه هسته‌ای آغاز خواهد شد.

گزارش شده است که عراقچی تا یکشنبه در نیویورک خواهد ماند تا جواب آمریکا به طرح را بگیرد.

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد

طرح هفت‌روزه بر چارچوبی استوار است که ایران و آمریکا در ماه ژوئن بر سر آن توافق کرده بودند. بر اساس مفاد آن تفاهم‌نامه، توقف فوری عملیات نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، پیش‌شرط آغاز مذاکرات برای دستیابی به یک توافق نهایی ظرف حداکثر ۶۰ روز بود.

آمریکا نیز متعهد شده بود بلافاصله روند رفع محاصره دریایی ایران را آغاز کند و حداکثر ظرف ۳۰ روز آن را به پایان برساند.

در مقابل، ایران باید امکان عبور امن و بدون عوارض کشتی‌های تجاری را برای یک دوره ۶۰ روزه فراهم می‌کرد. بازگشت کامل ترافیک دریایی نیز با توجه به نیاز به مین‌روبی و رفع موانع نظامی و فنی، حداکثر ظرف ۳۰ روز پیش‌بینی شده بود.

عراقچی نیز در نیویورک تاکید کرده بود که شروط کنونی تهران «چیز تازه‌ای» نیست و از آنچه در تفاهم‌نامه ماه ژوئن آمده بود فراتر نمی‌رود.

مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ در ماه ژوئن این تفاهم‌نامه را امضا کرده بودند. هدف آن پایان دادن به جنگ در خاورمیانه، بازگشایی تنگه هرمز و سپس آغاز مذاکرات درباره بخش حساس برنامه هسته‌ای ایران بود.

با این حال، دو طرف برداشت‌های متفاوتی از مفاد این متن داشتند و مذاکرات در نهایت شکست خورد.

تنگه هرمز در مرکز اختلاف

بازگشایی تنگه هرمز در مرکز مناقشه میان تهران و واشنگتن قرار داشت؛ مناقشه‌ای که آمریکا و اسراییل در اواخر فوریه با حملات به ایران آغاز کرده بودند.

پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم گاز و نفت  جهان از طریق این مسیر دریایی منتقل می‌شد.

وزیر امور خارجه ایران در پاسخ به پرسش خبرنگاران گفته بود: «اقداماتی که آمریکا باید انجام دهد، جدید نیستند. همه آنها پیشتر در تفاهم‌نامه‌ای که در ماه ژوئن با واشنگتن امضا شد، درج شده‌اند.»

«مسعود پزشکیان» هم روز جمعه در مصاحبه با شبکه سی‌بی‌اس گفته بود: «اگر آمریکا بپذیرد که به این شکل عمل کند، همه‌چیز به وضعیت قبل بازخواهد گشت.» او افزوده بود که «این روند همان روزی که آنها آن را بپذیرند، آغاز خواهد شد.»

پزشکیان در مصاحبه‌ای دیگر با شبکه فاکس‌نیوز در نیویورک و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفته بود: «این آمریکا است که باید تصمیم بگیرد آیا می‌خواهد به این درگیری پایان دهد یا نه.»

«حسین محبی»، سخنگوی سپاه پاسداران، پایان درگیری‌ها در یمن را از دیگر شروط ایران عنوان کرده بود.

دارایی‌های مسدودشده و تحریم‌ها

تهران در ماه ژوئن همچنین خواستار پایان درگیری‌ها از طریق توقف فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها شده بود؛ از جمله در لبنان، جایی که ارتش اسراییل با حزب‌الله، متحد ایران، می‌جنگید.

ایران همچنین خواستار آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و لغو تحریم‌های اقتصادی شده بود.

ایران از چندین دهه پیش تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد؛ تحریم‌هایی که اقتصاد این کشور و مبادلات بین‌المللی آن را تحت تأثیر قرار داده‌اند. پس از انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ نیز بخشی از دارایی‌های ایران در خارج از کشور مسدود شده است.

در نبود آمار رسمی، رسانه‌های داخلی ایران در بهار ارزش این دارایی‌ها را بین ۱۰۰ تا ۱۲۳ میلیارد دلار برآورد کرده بودند.

هم‌زمان، اقتصاد ایران با بحران مواجه بود و افزایش شدید قیمت‌ها در اوایل ژانویه به شکل‌گیری اعتراضات گسترده‌ای منجر شده بود که با سرکوب خونین روبه‌رو شد که از نظر مرگبار بودن، شدیدترین نوع در تاریخ معاصر ایران توصیف شده است.