Dünya 9 gün boyunca her 92 saniyede bir titreşti: Nedeni ortaya çıktı

16 Eylül 2023 tarihinde Doğu Grönland'daki Dixon Fiyordu'na düşen dev kaya ve buzul kütlesi, dokuz gün boyunca kesintisiz devam eden bir sismik dalga üretti. Fiyort duvarlarına çarpan su kütlesi, tüm Dünya'nın her 92 saniyede bir düşük frekansla titreşmesine yol açtı.
Dünyanın farklı noktalarındaki sismik istasyonlar, dokuz gün boyunca her 92 saniyede bir tekrarlanan düşük frekanslı bir darbe kaydetti. Jeofizikçiler bu ritmik sinyalin kaynağını uzun süre tespit edemedi. Uydu görüntülerinin incelenmesiyle sarsıntının uzak bir Arktik vadisinden kaynaklandığı belirlendi.
Çökme sırasında yamaçtan kopan buzul ve kaya kütlesi suya karışarak karşı yamaca 200 metreden fazla tırmanan bir su kütlesi oluşturdu. Science dergisinde yayımlanan çalışmanın baş yazarı Christian Svenvig, fiyordun 10 kilometrelik bölümünde su püskürmesinin ortalama 60 metre yüksekliğe ulaştığını açıkladı. Aynı bölgede 11 Ekim tarihinde meydana gelen daha küçük çaplı ikinci bir heyelan ise yamaçlardaki dengesizliğin sürdüğünü gösterdi.
DEV DALGA FİYORDUN İÇİNDE NASIL HAPSOLDU?
The Seismic Record dergisinde araştırma yayımlayan Angela Carrillo-Ponce, fiyordun coğrafi yapısının dev dalgayı içeride tuttuğunu ortaya koydu. Okyanusa açılan noktadaki keskin kıvrım, dalganın açık denize ulaşmasını engelledi. Dışarı çıkamayan su kütlesi, "seiche" adı verilen durağan bir dalgaya dönüştü.
Kanalın genişliği boyunca ileri geri hareket eden su, her seferinde fiyordun kaya duvarlarına çarptı. Ritmik bir çekiç darbesini andıran bu çarpmalar yer kabuğuna iletildi. Oluşan düşük frekanslı sismik dalgalar, 92 saniyelik sabit aralıklarla binlerce kilometre uzaktaki cihazlar tarafından kaydedildi.
UYDU RADARI İLE DOĞRUDAN ÖLÇÜM YAPILDI
Araştırmacılar ilk aşamada yer tabanlı sensörlerden gelen verilerle dalga mekaniğini modeledi. Ardından Nature Communications dergisinde makale yayımlayan Thomas Monahan ve ekibi, SWOT uydusundan alınan radar verileriyle su yüzeyinin iki boyutlu haritalarını çıkardı.
Radar ölçümleri, fiyorttaki su seviyesinin bir kıyıdan diğerine iki metreye kadar dalgalandığını ve her harekette suyun yön değiştirdiğini kanıtladı. Uydu verileri Kanada'daki Alert istasyonunun sismik kayıtlarıyla birleştirildi. Hesaplamalar dalganın ilk genliğinin 8 metre olduğunu gösterdi ve hava ile gelgit modellerinin bu hareketi açıklayamayacağı doğrulandı.
200 METRELİK SIÇRAMA VE 8 METRELİK GENLİK AYRIMI
Bilim insanları tehlikenin boyutunu netleştirmek için dalga yüksekliği ile dalga genliğini birbirinden ayırdı. 200 metrelik zirve değeri, çökme noktasının hemen karşısındaki dik kayalıklara vuran suyun yerel sıçrama yüksekliğini ifade ediyor.
8 metrelik ölçü ise fiyordun açık su bölümünde oluşan durağan dalganın gerçek genliğini gösteriyor. Jeofizikçiler bu ayrım sayesinde, sinyali tüm yer kabuğuna yayan ana kuvveti yerel sıçrama etkisinden ayırmayı başardı. SWOT uydusunun sağladığı bu veriler, kapalı kutup bölgelerindeki deniz tehlikelerinin gerçek zamanlı izlenmesinde yeni bir dönem başlattı.
BUZULLARIN ERİMESİ YENİ ÇÖKMELERE YOL AÇAR MI?
Araştırmacılar dağ yamacındaki çöküşün temel nedeninin etekteki buzulun erimesi olduğunu belirtiyor. Bölgesel sıcaklık artışı ve donmuş toprağın çözülmesi, Grönland genelindeki dik yamaçların yapısal bütünlüğünü zayıflatıyor.
Bu değişimler, 2017 yılında Karrat Fiyordu'nda yaşanan ve Nuugaatsiaq köyünü yok eden kaya düşmesi felaketine benzer riskler barındırıyor. Buz kaybı devam etmesine rağmen, kesintisiz gerçek zamanlı izleme sistemleri olmadan yeni çökmelerin zamanını önceden tahmin etmek mümkün görünmüyor.
www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı Mega Ajans ve Rek. Tic. A.Ş'ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.