Nog geen sprake van gevreesde put: OCMW Anderlecht heeft bijna half miljoen euro overschot

"Het gaat om verminderde uitgaven voor de sociale dienst, die we gewoon te hoog hadden ingeschat bij het begin van het jaar", zo legt schepen Comer uit. "In het begin van het jaar hadden we de dotatie voorzichtig begroot. We zien dus nu dat er ongebruikte middelen zijn die terugkomen naar de gemeente."

"Dit komt omdat we erg vooruitziend zijn geweest", vult Guy Wilmart (PS) aan, voorzitter van het OCMW. Het teruggestorte bedrag komt neer op ongeveer 1 procent van de gemeentedotatie, die meer dan 47 miljoen per jaar bedraagt. "Het is vooral symbolisch, dat we met de nodige budgettaire ernst te werk gaan", zegt Wilmart.

Of het overschot ook impact heeft op de dotatie die het OCMW voor 2027 zal krijgen, kan hij nog niet zeggen. "Momenteel lopen de onderhandelingen over de begroting van 2027 nog binnen het schepencollege." Dat beaamt ook Comer. "Voor 2027 zijn de berekeningen bezig, maar we schatten in dat het bedrag min of meer hetzelfde blijft als voorzien in het driejarenplan 2025-2027", legt ze uit.

Minder aanvragen

Marcela Gori, ondervoorzitter van het OCMW voor coalitiepartner MR, is ervan overtuigd dat er structurele factoren meespelen bij het overschot. "Deze budgettaire meevaller bewijst dat een strikt beheer geld bespaart." Daarvoor geeft Gori de volgende voorbeelden: "Het aantal aangevraagde leeflonen is met twee procent gedaald", verklaart ze aan BRUZZ. Ook is het merendeel van de uitgedeelde medische kaarten geschrapt. Volgens Gori wel 90 procent.

Voorzitter Wilmart ontkent dat het om zo'n groot aantal gaat, maar bevestigt dat wel degelijk meer dan de helft van de kaarten zijn ingetrokken. "De reden daarvoor is de covidperiode. Het toenmalige Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst heeft geoordeeld, in een periode van grote druk, dat bijna iedereen bij het OCMW een medische kaart moest krijgen. Volgens mij was dat toen te rechtvaardigen, maar nu is dat niet meer het geval."

"We hebben dan ook het gebruik van die kaarten (die bedoeld zijn om toegang tot medische zorg te garanderen voor kwetsbare personen, red.), onderzocht, geval per geval. Wanneer zo'n kaart op een jaar tijd maar één keer is gebruikt voor een uitgave van 20 euro, dan werd die ingetrokken. Maar wie ernstig ziek is, kan blijven rekenen op steun in de vorm van die kaart."

De lichte daling van het aantal aanvragen voor leeflonen bevestigt Wilmart ook, maar daar heeft hij geen concrete verklaring voor. "Het totale aantal aanvragen fluctueert jaar per jaar."

3 tot 4 miljoen extra

Hij waarschuwt verder dat de toekomst er niet rooskleurig uitziet voor het OCMW, door de hervorming van de werkloosheidsuitkeringen. "We schatten dat we alleen al daardoor 3 tot 4 miljoen extra nodig zullen hebben aan gemeentedotatie voor volgend jaar."

De instelling ontving tussen januari en september dit jaar 2.649 aanvragen van mensen die hun uitkering verloren waren. Het OCMW heeft vervolgens 2.510 beslissingen genomen, waarvan 622 afwijzingen en 1.888 toekenningen.

De leeflonen die bij OCMW's worden aagevraagd door mensen die hun werkloosheidsuitkering zijn verloren als gevolg van de hervorming, worden wel gecompenseerd door de federale overheid. Voor de eerste golven ging dat om een volledige compensatie voor dit jaar, al staat die regeling op zijn kop door een uitspraak van het Grondwettelijk Hof. De compensatie daalt bovendien tot maar 75 procent in 2029.

Maar voor wie zijn uitkering verloor in de golven na 30 juni 2026, compenseert de federale overheid slechts vijftien procent van het leefloon. Vanaf 2028 moeten OCMW's voor die tweede groep per leefloner ook een geïndividualiseerd steuntraject opstellen, dat hen moet helpen om duurzaam werk te vinden of zelfstandiger te worden. Hoe meer leefloners zo'n traject volgen, hoe meer compensatie het OCMW zal ontvangen voor het uitgekeerde leefloon, tot maximaal vijftien procent.

De meerkost voor het OCMW van Anderlecht door die extra leeflonen zou tegen 2029 oplopen tot 8 miljoen per jaar.

Tekort aan personeel

Het OCMW kwam in het najaar van 2024 al in opspraak, na een reportage van het VRT-programma Pano. Die stelde vast dat het OCMW kampte met een grote achterstand, een hoge werkdruk, adminstratieve chaos en slecht uitgevoerde sociale onderzoeken.

Wilmart verklaart dat het OCMW hard werkt om de achterstand voor de dossiers en laattijdige uitbetalingen weg te werken. "Ons doel is om tegen maart 2027 zo'n 99 procent van de achterstand te hebben ingehaald", maakt hij zich sterk.

Maar een obstakel daarbij is het aanhoudende personeelstekort. Ook nu nog is het OCMW op zoek naar tien extra maatschappelijk assistenten. "We doen daarvoor extra inspanningen, we organiseren jobdagen en gaan langs bij de opleidingen. Maar door de federale hervorming zoeken alle OCMW's nu extra personeel."

"We kunnen geen wonderen verrichten", zegt Gori daarover. "Zolang Ahmed Laaouej (Brussels minister van Plaatselijke Besturen-PS, red.) er niet voor zorgt dat het beroep van maatschappelijk werker, net als in Vlaanderen kan worden uitgeoefend door opvoeders en andere gediplomeerden, zullen er altijd mensen zijn die maandenlang zonder leefloon zitten."

Volgens PS'er Wilmart klopt dat niet helemaal. "Maatschappelijk werkers moeten zowel in Brussel als in Vlaanderen over hetzelfde diploma beschikken. Maar bepaalde taken, zoals huisbezoeken, kunnen in Vlaanderen uitgevoerd worden door zorgleerkrachten die daarvoor een opleiding hebben gevolgd. Dat in Brussel drukbevraagde maatschappelijk werkers ontlasten.

"Ik denk dat het een goed idee zou zij om dat hier ook mogelijk te maken, en dat denk ik niet alleen, ook de Federatie van Brusselse OCMW's heeft daarom gevraagd."