Scholen omringd door snackbars en ander fastfood: gemeenten willen ingrijpen

Gemeenten willen daarom meer te zeggen krijgen over welke nieuwe voedselzaken zich ergens mogen vestigen. Nu kunnen ze een zaak bijvoorbeeld wel tegenhouden vanwege overlast, verkeer of stank, maar niet omdat er in een buurt al heel veel plekken zitten waar vooral ongezond eten wordt verkocht. 

Al jaren beloofd

Dat gemeenten daar meer mogelijkheden voor zouden krijgen, is al jaren geleden beloofd. In 2022 kondigde het kabinet aan dat gemeenten nieuwe ongezonde voedselaanbieders rond bijvoorbeeld scholen zouden moeten kunnen weren. Die bevoegdheid kwam er alleen nooit. Inmiddels werkt het kabinet aan een bredere Voedselwet. 

Ook daarin moet worden geregeld dat gemeenten nieuwe aanbieders van ongezond eten kunnen weigeren. Het kabinet kondigde vorig jaar aan het wetsvoorstel in 2026 naar de Kamer te willen sturen, maar zover is het nog niet. De gemeenten achter het nieuwe onderzoek willen dat daar nu vaart mee wordt gemaakt. Het gaat daarbij om nieuwe zaken. Bestaande snackbars, restaurants of winkels hoeven niet te verdwijnen.

Uit nieuw onderzoek blijkt nu dat het voedselaanbod rondom scholen alleen maar slechter is geworden. Onderzoekers van het Amsterdam UMC bekeken het voedselaanbod in Almere, Amsterdam, Breda, Den Haag, Den Bosch, Groningen, Leiden, Rotterdam, Utrecht en Tilburg.

Bijna overal ongezond eten

Het beeld is in alle tien steden hetzelfde: ongezond aanbod overheerst. Rond scholen springt dat er nog sterker uit. Bij 93,6 procent van de onderzochte middelbare scholen en mbo's is het aanbod in de directe omgeving volgens de onderzoekers zeer ongezond. De overige 6,4 procent scoort 'behoorlijk ongezond'. Geen enkele onderzochte school komt als gezond uit de monitor. In 77 procent van de buurten is de situatie bovendien verslechterd ten opzichte van tien jaar geleden. 

Voor het onderzoek is niet alleen gekeken naar snackbars of fastfoodketens. De onderzoekers namen 31 soorten plekken waar eten wordt verkocht mee, zoals grillrooms, supermarkten, ijssalons, tankstations en bakkers. Om te bepalen hoe gezond zo'n type winkel of zaak gemiddeld is, bekeken onderzoekers onder meer ruim 83.000 producten en keken ze welk deel daarvan binnen of buiten de Schijf van Vijf valt.

Daarna is gekeken hoeveel van die verkooppunten er in een buurt zitten en hoe dichtbij ze zijn. Een plek met veel zaken waar vooral ongezond eten wordt verkocht, scoort daardoor slechter dan een buurt met meer gezond aanbod. 

Lastiger om gezond te kiezen

Volgens het Voedingscentrum maakt zo'n omgeving het lastiger om gezond te kiezen. "Omdat ons brein aangetrokken wordt door vet, suiker en zout, zijn die producten moeilijker te weerstaan", zegt gedragsexpert Liesbeth Velema. "In een omgeving waarin ongezond aanbod sterk overheerst, wordt een gezonde keuze een stuk moeilijker, ook voor jongeren."

Wethouders uit veertien gemeenten hopen dat het kabinet nu snel werk maakt van de Voedselwet, zodat zij straks meer kunnen sturen op nieuwe snackbars, fastfoodzaken en andere aanbieders van ongezond eten.