Sprawca z Krakowa użył AR-15. To „karabin Ameryki”, który wielokrotnie był wykorzystywany w masowych strzelaninach

Reporter RMF FM Kacper Wróblewski informował, że mężczyzna, który otworzył ogień do przypadkowych ludzi w Krakowie, strzelał z karabinu AR-15. Była to wersja cywilna. Rzecznik Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie podinsp. Katarzyna Cisło wskazała, że ponadto mężczyzna miał w swoim samochodzie wiele sztuk innej broni i amunicję.

Niestety, AR-15 to broń, która w kontekście tragedii pojawia się bardzo często, szczególnie w Stanach Zjednoczonych. Wystarczy cofnąć się do 13 lipca 2024 roku, kiedy podczas wiecu wyborczego w Butler postrzelony w ucho został (wówczas kandydat) prezydent USA Donald Trump. Obok ciała zamachowca znaleziono właśnie karabin półautomatyczny typu AR-15. Dwie sztuki takiej broni kupił Salvador Ramos, nastolatek, który dokonał masakry w szkole podstawowej w miejscowości Uvalde w stanie Texas 24 maja 2022 roku. Cały arsenał broni, w tym kilkanaście sztuk AR-15 znaleziono w pokoju hotelowym Stephena Paddocka, który był odpowiedzialny za strzelaninę w Las Vegas. Zginęło w niej 61 osób.

AR-15: od wojskowego eksperymentu do „karabinu Ameryki”

Broń typu AR-15 jest półautomatyczna, co oznacza, że strzelec musi nacisnąć spust, aby oddać każdy strzał z magazynka, który może mieścić 30 nabojów. Strzelec posługujący się w pełni automatycznym karabinem szturmowym może nacisnąć i przytrzymać spust, a broń będzie strzelać do wyczerpania zapasu amunicji.

AR-15, jak podaje CNN, został opracowany przez firmę Armalite jako lekki karabin przeznaczony początkowo do zastosowań wojskowych. Skrót „AR” pochodzi od nazwy producenta (Armalite Rifle) - a nie od określenia „assault rifle”, jak często błędnie się uważa. Konstrukcja miała łączyć niewielką masę z dużą szybkostrzelnością i wykorzystywać lżejszą amunicję o wysokiej prędkości wylotowej.

Projekt karabinu przygotowali między innymi Eugene Stoner, Robert Fremont i L. James Sullivan. Broń miała być łatwiejsza do przenoszenia niż starsze konstrukcje wojskowe, a zastosowanie amunicji małokalibrowej pozwalało żołnierzom zabierać ze sobą większy zapas nabojów. W założeniach konstruktorów prędkość pocisku miała zwiększać jego skuteczność na polu walki. 

Armalite nie zdołało jednak doprowadzić do szerokiego wprowadzenia karabinu do amerykańskich siły zbrojnych. W 1959 roku zmagająca się z problemami finansowymi firma sprzedała prawa do konstrukcji przedsiębiorstwu Colt. To właśnie Colt rozwinął projekt i doprowadził do jego wojskowej kariery. W 1962 roku zatwierdzono zakup pierwszej partii karabinów do testów. Wersja automatyczna, zdolna do prowadzenia ognia ciągłego i pojedynczego, otrzymała oznaczenie M16 i została wprowadzona do użycia podczas wojny w Wietnamie.

Cywilna kariera karabinu

Wkrótce po rozpoczęciu produkcji wojskowej Colt zaczął oferować cywilną, półautomatyczną wersję konstrukcji. Karabin sprzedawano między innymi pod nazwą AR-15 Sporter i przedstawiano jako broń przeznaczoną do strzelectwa oraz polowania. Początkowo nie cieszył się jednak masową popularnością. Dla części tradycyjnych strzelców jego nowoczesny wygląd, wykonanie z wykorzystaniem tworzyw sztucznych i wojskowe pochodzenie były wadami, a nie zaletami.

Z czasem AR-15 znalazł odbiorców wśród strzelców sportowych, kolekcjonerów, służb mundurowych oraz osób zainteresowanych przygotowaniem na sytuacje kryzysowe. Jego popularność zwiększała także modułowa konstrukcja. Użytkownicy mogli stosunkowo łatwo wymieniać między innymi kolby, łoża, przyrządy celownicze czy chwyty. W efekcie określenie „AR-15” zaczęło oznaczać nie tylko konkretny model Colta, ale także szeroką rodzinę cywilnych karabinów opartych na podobnej platformie.

Zwolennicy kontroli broni w rozmowie z NPR, publicznym nadawcą w USA, w 2018 roku oceniali, że AR-15, podobnie jak jego wersja wojskowa, „został zaprojektowany do szybkiego zabijania dużej liczby ludzi”. Przeciwnicy dostępu do broni twierdzą, że nie ma uzasadnionego zastosowania rekreacyjnego i nie należy zezwalać cywilom na jej posiadanie.

Przemysł zbrojeniowy, właściciele broni i ich zwolennicy twierdzą jednak, że karabiny AR-15 są wykorzystywane do polowań, strzelania do celów oraz zawodów strzeleckich. We wpisie na blogu opublikowanym w styczniu 2016 r. przez Narodowe Stowarzyszenie Strzeleckie (National Rifle Association) karabin AR-15 nazwano „karabinem Ameryki”.

Dlaczego AR-15 jest tak popularna wśród sprawców masowych strzelanin?

Pete Blair, dyrektor wykonawczy Centrum Zaawansowanego Szkolenia Służb Porządkowych w zakresie Szybkiego Reagowania przy Uniwersytecie Stanowym w Teksasie pytany przez ABC News, dlaczego tak wielu sprawców masowych strzelanin korzysta z AR-15, powiedział, że jest to kwestia psychologiczna. 

Znajdujesz się w niejednoznacznej sytuacji i nie wiesz, jak postąpić. Może to oznaczać obserwowanie, jakich sztućców używają inni goście podczas eleganckiej kolacji, i naśladowanie ich, albo też użycie tego samego rodzaju broni, z której korzystali inni sprawcy, jeśli planujesz masową strzelaninę – zaznaczył Blair.

Specjalista od broni i były członek SWAT dodaje: To kwestia naśladownictwa. Kiedy widzą, że inni sprawcy masowych strzelanin używają tej broni, utwierdza to ich w przekonaniu, że jest to narzędzie zła, którego należy użyć.

Narodowe Stowarzyszenie Strzeleckie twierdzi, że popularność karabinu AR-15 w USA „gwałtownie wzrosła”, ponieważ jest on „konfigurowalny, elastyczny, niezawodny i celny”.

Blair wskazuje jednak, że sprawcy strzelanin w niewielu przypadkach korzystają z możliwości modyfikacji broni, raczej korzystają z seryjnych modeli, które są „łatwe w obsłudze i proste”. powiedział Blair.

Bronie typu szturmowego, obejmujące AR-15, są na tyle groźne, że w kilkunastu stanach, w tym w Illinois czy Kalifornii, obowiązują duże restrykcje dotyczące ich sprzedaży albo istnieje całkowity zakaz ich nabywania i posiadania.