Edouard Derom over Ai Weiwei: 'De aura van een ster, maar eigenlijk heel eenvoudig'

Deze week komt Ai Weiwei zelf naar Brussel. Bij Derom Gallery loopt momenteel een tentoonstelling die voor het eerst in België een breed overzicht van zijn oeuvre brengt. Voor Derom is het vooral het resultaat van twee jaar intensief samenwerken met de kunstenaar.

"Als je hem leert kennen, is het iemand die vaak van register verandert", vertelt hij. "Hij kan heel ludiek zijn, maakt veel grappen en eet graag. En dan gaat het plots over heel belangrijke thema's."

Die combinatie viel Derom naar eigen zeggen sterk op tijdens de voorbereiding van de tentoonstelling. Ai Weiwei was niet iemand die zijn naam simpelweg aan het project verbond en het verder uit handen gaf. Hij dacht actief mee over de scenografie, de plaatsing van werken en de manier waarop de verschillende onderdelen samenkomen.

"We hebben daar heel lang over nagedacht. Hij was echt betrokken bij hoe een werk geplaatst werd."

'Hij kookt zelf'

Toch is het niet zozeer de kunstenaar die Derom bijblijft, maar de mens achter de internationale naam. "Hij heeft de aura van een sterkunstenaar, van een sterke kunstenaar te zijn, maar uiteindelijk is hij heel eenvoudig", zegt hij. "Als je bij hem thuis bent, kookt hij bijvoorbeeld zelf."

Eten speelt volgens Derom een belangrijke rol in het contact met Ai Weiwei. "Rond de tafel zitten, samen eten, dat is echt belangrijk voor hem. Hij heeft daar bijna iets Bourgondisch in."

Ook humor is nooit ver weg. Derom herinnert zich hoe Ai Weiwei ooit een fles bier opendeed, de capsules op zijn ogen plaatste en daar foto's van maakte. "Hij kan dus heel grappig en ludiek zijn, maar tegelijkertijd ook heel diepgaand."

Volgens Derom helpt die persoonlijke kant om ook zijn kunst beter te begrijpen. Ai Weiwei staat bekend om zijn uitgesproken activisme en zijn moeilijke relatie met de Chinese overheid. Maar achter die politieke werken zit ook iemand die sterk verbonden blijft met zijn Chinese achtergrond.

"Wij zien hem vaak door de westerse lens van de hedendaagse kunst, maar zijn Chinese wortels zijn voor hem heel belangrijk. Ook het traditionele vakmanschap en de technieken uit China spelen een grote rol."

Twee jaar samenwerken

Voor Derom maakte net die combinatie de voorbereiding van de tentoonstelling bijzonder. Het gaat om een kunstenaar met een enorme internationale reputatie, maar tegelijk iemand die volgens hem heel nauw betrokken blijft bij het concrete werk.

"Het interessante aan hem is dat hij heel veel verschillende registers heeft. Hij kan over migratie en oorlog spreken, maar evengoed een grap maken of samen aan tafel zitten."

Die veelzijdigheid is ook wat Derom in zijn werk wil tonen. De tentoonstelling brengt werken samen die verwijzen naar onder meer de Chinese geschiedenis, migratie, activisme en hedendaagse conflicten.

Waarde cultureel erfgoed

Een van de bekendste voorbeelden is zijn werk met een eeuwenoude Chinese vaas waarop hij het logo van Coca-Cola aanbracht. Het lijkt op het eerste gezicht vooral een provocatie, maar volgens Derom stelt Ai Weiwei daarmee ook een bredere vraag over de waarde die we aan cultureel erfgoed geven.

"Je kan het vergelijken met de Mona Lisa waar je plots een McDonald's-logo op plaatst. Maar hij vraagt ook: wat is het belang van zo'n oud voorwerp? Wat doen we ermee?"

Die vragen sluiten aan bij Ai Weiwei's eigen geschiedenis. Zijn vader, de dichter Ai Qing, werd door de Chinese overheid als dissident beschouwd. Ai Weiwei groeide op in moeilijke omstandigheden, verhuisde later naar New York en ontwikkelde zich daar als kunstenaar. Na zijn terugkeer naar China kwam hij opnieuw in conflict met de overheid. Na de aardbeving in Sichuan in 2008 zette hij zich bijvoorbeeld in om de namen van overleden kinderen te verzamelen. Later werd hij gevangengezet.

"Dat zijn allemaal contradicties die in zijn leven zitten", zegt Derom. "En die contradicties zie je ook in zijn werk."

Brussels bezoek

Woensdag komt Ai Weiwei zelf naar Brussel. Derom kijkt er vooral naar uit om hem opnieuw te zien. "Hij komt morgen aan, dus we gaan zeker samen eten."

Daarna staat een evenement in de Bozar op het programma, samen met de Belgische curator Chris Dercon, die Ai Weiwei al sinds 2009 kent. Voor Derom wordt het zo een bijzonder moment: niet alleen een internationaal bekende kunstenaar die zijn werk in Brussel toont, maar vooral de man met wie hij de voorbije twee jaar van dichtbij heeft samengewerkt.