Reset w Trybunale Konstytucyjnym. Organizacje z różnych stron sporu mają wspólny apel
Szykuje się kolejny tydzień pod znakiem wydarzeń związanych z Trybunałem Konstytucyjnym. W poniedziałek Pałac Prezydencki organizuje konsultacje w sprawie sytuacji w Trybunale Konstytucyjnym. A na wtorek Anna Korwin-Piotrowska zwołuje Zgromadzenie Ogólne, które ma podjąć decyzje w sprawie uchylenia immunitetu wobec prezesa TK Bogdana Święczkowskiego oraz jego zastępcy Bartłomieja Sochańskiego. To ma być zielone światło wobec działań prokuratury wobec obu sędziów. A jednocześnie Święczkowski domaga się od NBP, by zablokował wypłaty pieniędzy dla TK i nie reagował na pisma Anny Korwin-Piotrowskiej.
Ponieważ TK jest obecnie w centrum politycznych wydarzeń, organizacje pozarządowe podpisały się pod apelem o reset w tej instytucji.
"Spór o Trybunał Konstytucyjny od ponad dekady tylko eskaluje. Obecnie generuje już nie tylko chaos prawny, konflikt polityczny i podziały społeczne, ale coraz dotkliwiej wpływa także na sytuację gospodarczą państwa. W warunkach realnych obaw o bezpieczeństwo naszego regionu Europy nie ma innej odpowiedzialnej drogi niż deeskalacja tego sporu i poszukiwanie konstruktywnych rozwiązań" – czytamy w piśmie.
Autorzy zwracają uwagę, że podpisujące się pod apelem to organizacje obywatelskie, które różnią się dorobkiem, doświadczeniem, tradycją i wartościami. A także, co ważne, inaczej postrzegają dotychczasowy przebieg konfliktu i pokazywały różne pomysły rozwiązania kryzysu. "Jesteśmy jednak przekonani, że w tej sytuacji naszym obowiązkiem jest zaoferować razem swoje zasoby na rzecz rozwiązania sporu" – podkreślają. Pod apelem podpisały się Helsińska Fundacja Praw Człowieka (HFPC), Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR), Instytut Sobieskiego, Klub Jagielloński, Nowy Ład, Sieć Obywatelska Watchdog Polska.
Jaka powinna być recepta
Receptą ma być nowelizacja konstytucji, która zakłada dwa kroki. Pierwszy to zmiana trybu wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego tak, "aby zapewnić niezależność i pluralizm składu Trybunału i w ten sposób zagwarantować odbudowę uznania i zaufania do tego organu wśród różnych stron konfliktu społecznego i politycznego w Polsce". Krok drugi to wygaszenie mandatów wszystkich sędziów wybranych przez Sejm do Trybunału Konstytucyjnego i ponowny wybór na nowych zasadach.
– Obywatele powinni mieć ochronę sądu konstytucyjnego w swoich różnych sprawach. A to, co się dzieje od 2015 r., pokazuje, że jako obywatele nie mamy miejsca, które jest ostateczną instancją, jeśli chodzi o ochronę naszych praw. Nie chodzi o to, by jedna czy druga strona politycznego sporu mówiła, że ma trybunał, ale żeby były dwa trybunały. Potrzebny jest organ opisany w konstytucji bez ingerencji polityki – podkreśla Szymon Osowski z Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska.
Dlatego, zdaniem podpisujących się pod apelem, konieczny jest reset. Jak tłumaczy Marcin Szwed z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, tylko w ten sposób można uzdrowić sytuację w Trybunale Konstytucyjnym, ponieważ kryzys w TK, który zaczął się w 2015 r., cały czas eskaluje. Jak podkreśla Szwed, niezależnie od tego, jak oceniamy działania rządu i poszczególnych sędziów, to trudno będzie odbudować zaufanie do TK w obecnej formule. A to znaczy, że taki trybunał będzie uznawany przez część społeczeństwa i część polityków, a przez część nie. I jeśli dojdzie do zmiany władzy, może nastąpić próba podważania obecnego składu.
– Jedyną możliwą formułą jest nowelizacja konstytucji, która wygasiłaby kadencje obecnych sędziów i na trwałe zmieniałaby zasady wyboru sędziów. Obecne zasady są wadliwe, bo dają szansę większości sejmowej na zdominowanie trybunału. Zmiana zasad wyboru powinna chronić Trybunał przed politycznym przejęciem, zapewnić większy pluralizm jego składu i chronić jego niezależność, co ograniczałoby również ryzyko kryzysów w TK – podkreśla Marcin Szwed.
Chodzi o wybór sędziów większością kwalifikowaną, która wymuszałaby na siłach politycznych porozumienie w tej sprawie.
Co dalej?
Podpisujący się pod apelem podkreślają na zakończenie pisma, że są gotowi służyć merytoryczną pomocą w procesie dochodzenia do minimalnego konsensusu.
– Ważne jest to, że to różne środowiska, którym w politycznych sprawach czasami nie jest po drodze, dogadały się nie hasłowo, a co do dwóch konkretnych punktów – mówi Bartosz Marczuk z Instytutu Sobieskiego.
Autorzy pisma podkreślają, że apelu nie można odczytywać jako opowiedzenie się po jakiejś stronie sporu politycznego.
– Apel podpisują organizacje prezentujące różne punkty widzenia. My, jako Helsińska Fundacja Praw Człowieka, wielokrotnie zwracaliśmy uwagę na nieprawidłowości w funkcjonowaniu TK związane z jego nieprawidłową obsadą czy wyznaczaniem składów i wskazywaliśmy na konieczność umożliwienia orzekania legalnie wybranym sędziom. W oświadczeniu po prostu apelujemy o znalezienie kompromisowego rozwiązania, bo tylko w ten sposób można trwale uzdrowić ten organ – mówi Marcin Szwed z HFPC.
Politycznie pomysły resetu popierają Konfederacja Rozwój Plus, a po stronie koalicyjnej PSL czy takie głosy słychać z Polski 2050 czy klubu Centrum. Przeciwne są KO i Lewica; politycy tych ugrupowań twierdzą, że TK w obecnej formule, kiedy kieruje nim Anna Korwin-Piotrowska, zaczął działać i trzeba dać mu szansę. Z kolei Pałac nie mówi różnym pomysłom "nie", bo nie odbierając ślubowania od pięciu sędziów wybranych w tej kadencji, podważa obecny stan w Trybunale.
Autorzy pisma liczą na refleksję wśród sił politycznych.
- Liczymy przynajmniej na to, żeby politycy z różnych stron zdali sobie sprawę, że metodami, którymi się proponuje po jednej czy drugiej stronie, czyli zmiany ustawowe czy metoda faktów dokonanych, za daleko nie zajedziemy. Uważamy, że stworzenie trwałych mechanizmów odpornych na jakąkolwiek populistyczną władzę pozwoli zachować resztki kontroli konstytucyjnej i bronić praw i wolności obywatelskich w przyszłości – podkreśla Patryk Wachowiec z FOR.
Jeden z sędziów TK pytany o apel mówi: - Niech się pojawi poważna propozycja w politycznym obiegu, wtedy będzie co komentować.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.