Kto częściej cierpi z powodu bólu? Naukowcy odkryli duże różnice między płciami

Kluczowe fakty:

• Naukowcy przeanalizowali dane ponad 6,1 miliona osób ze 118 krajów. Kobiety częściej zgłaszały ból we wszystkich 11 badanych obszarach ciała. Gdzie różnice były największe?
• Silny ból występował u kobiet o 52 procent częściej niż u mężczyzn. Czy oznacza to, że mają niższy próg bólu i gorzej go znoszą?
• Największy wzrost częstości dolegliwości następował przed 55. rokiem życia. W jakim wieku najczęściej boli nas głowa, a kiedy plecy i kolana?
• Więcej artykułów o podobnej tematyce znajdziesz w zakładce "Zdrowie".

O tym, że kobiety są bardziej wytrzymałe, a mężczyźni "przesadzają" nawet przy drobnych dolegliwościach, słyszeliśmy nieraz. Tyle że ból - z medycznego punktu widzenia - jest jednym z najbardziej indywidualnych doświadczeń. To, co dla jednej osoby stanowi niewielką niedogodność, dla innej może być trudne do zniesienia. Nie bez znaczenia pozostają płeć, wiek, stan zdrowia czy warunki życia. Ale jak duży jest ich wpływ?

Naukowcy z kanadyjskiego Uniwersytetu McGill przyjrzeli się temu na niespotykaną dotąd skalę. Przeanalizowali, jak często pojawiają się dolegliwości w różnych częściach ciała, jak silny jest ból i jak zmienia się wraz z wiekiem. Wyniki opublikowano w październiku w czasopiśmie "Nature Medicine".

Dlaczego kobiety częściej cierpią z powodu bólu?

Badacze przeanalizowali dane z 902 badań populacyjnych prowadzonych w latach 1990-2025. Łącznie objęły one ponad 6,1 miliona osób ze 118 krajów, w wieku od pięciu do ponad stu lat. Sprawdzono występowanie bólu w 11 obszarach ciała, między innymi głowy, twarzy, brzucha, pleców, szyi, kolan i bioder.

Kobiety częściej zgłaszały dolegliwości w każdym z nich. Największa różnica dotyczyła bólu twarzy, który występował u nich aż o 83 procent częściej niż u mężczyzn. W przypadku bólu głowy było to 74 procent, a brzucha - 60 procent.

Najpowszechniejszy okazał się jednak ból pleców, zgłaszany przez około 40 procent badanych. Dla porównania - ból twarzy dotyczył około dwóch procent uczestników.

Kobiety częściej skarżyły się również na bardzo silny ból, oceniany na co najmniej siedem punktów w dziesięciostopniowej skali. Takie dolegliwości zgłaszały o 52 procent częściej niż mężczyźni. O połowę częściej doświadczały także bólu uogólnionego, obejmującego wiele obszarów ciała.

Skąd tak duże rozbieżności? - Prawdopodobnie nie ma jednego wyjaśnienia - przyznał Matt Fillingim, główny autor badania, w rozmowie z "Medical News Today". Jak tłumaczył, na różnice mogą wpływać zarówno hormony płciowe, działanie układu odpornościowego i sposób przetwarzania sygnałów bólowych przez układ nerwowy, jak również stres, charakter wykonywanej pracy, obciążenia związane z ciążą i porodem czy sposób zgłaszania objawów.

Nie można więc na podstawie tych wyników stwierdzić, że kobiety mają niższy próg bólu albo gorzej go znoszą. Badacze nie sprawdzali, jak obie płcie reagują na identyczne bodźce, lecz analizowali zgłaszane przez uczestników dolegliwości.

Ból kobiet bywa lekceważony?

Badanie zwraca uwagę także na problem, o którym lekarze i organizacje zajmujące się zdrowiem kobiet mówią od lat. Chodzi o nierówności w rozpoznawaniu i leczeniu bólu, określane jako "gender pain gap". - Niepokojący paradoks polega na tym, że kobiety częściej cierpią z powodu bólu, a mimo to ich dolegliwości częściej są lekceważone, późno diagnozowane lub niedostatecznie leczone - mówiła w rozmowie z "The Guardian" prof. Rebeccah Slater z Uniwersytetu Oksfordzkiego, komentując wyniki badania.

Zdaniem prof. Andrew Horne'a, dyrektora Centrum Zdrowia Reprodukcyjnego Uniwersytetu Edynburskiego, nowe wyniki potwierdzają, że różnice między kobietami a mężczyznami występują w wielu populacjach na całym świecie. Ekspert podkreślił w rozmowie z "The Guardian", że potrzebne są dokładniejsze badania przyczyn kobiecego bólu i lepiej dostosowane metody leczenia.

Samo badanie nie sprawdzało jednak, jak lekarze traktują dolegliwości zgłaszane przez kobiety i mężczyzn. Nie rozstrzyga również, w jakim stopniu obserwowane różnice wynikają z biologii, a w jakim z czynników społecznych i kulturowych, które mogą wpływać na sposób odczuwania i zgłaszania bólu.

Mogłoby się wydawać, że im jesteśmy starsi, tym częściej i mocniej boli nas całe ciało. Wyniki badania mogą jednak zaskakiwać.

Wprawdzie częstość występowania jakiegokolwiek bólu rosła wraz z wiekiem - od około 30 procent wśród pięciolatków do 70 procent u osób mających sto lat lub więcej - ale silny ból osiągał największą częstość znacznie wcześniej, około 50. roku życia. Później dolegliwości o takim nasileniu zgłaszano coraz rzadziej. Z kolei ból uogólniony występował najczęściej około siedemdziesiątki.

Każdy rodzaj bólu ma, jak pokazuje badanie, także swoją własną "oś czasu". Ból brzucha występował najczęściej około 23. roku życia, głowy - około 34., a twarzy - około 45. roku życia. Bóle szyi i barków osiągały szczyt około sześćdziesiątki, natomiast dolegliwości pleców, bioder i kolan stawały się coraz powszechniejsze w kolejnych dekadach życia.

Co ciekawe, największy wzrost częstości występowania wielu rodzajów bólu przypadał na okres przed 55. rokiem życia. - Chodzi o to, że w tym okresie najszybciej rośnie odsetek osób zgłaszających ból w różnych częściach ciała. W przypadku niektórych dolegliwości, takich jak ból pleców, bioder czy kolan, ich częstość nadal rośnie w starszym wieku - wyjaśnia Matt Fillingim w rozmowie z "Medical News Today".

Naukowcy podejrzewają, że znaczenie może mieć stopniowe kumulowanie się urazów, przeciążeń fizycznych, skutków przewlekłego stresu czy chorób metabolicznych. Dlatego zapobieganie przewlekłym dolegliwościom nie powinno zaczynać się dopiero na starość.

W której części świata ból jest najsilniejszy?

Naukowcy porównali również, jak często na ból skarżą się mieszkańcy różnych części świata. Okazało się, że oprócz płci i wieku znaczenie mogą mieć także warunki, w jakich żyjemy. Wśród osób starszych mieszkających w krajach o niższym poziomie rozwoju społecznego i gospodarczego ból występował znacznie częściej niż w państwach zamożniejszych. W grupie osób po osiemdziesiątce różnica sięgała ponad 30 punktów procentowych.

Szczególnie niekorzystnie na tle średniej światowej wypadła Europa Wschodnia - wśród osób w wieku 80 lat i starszych częstość występowania bólu była tam o około 21 punktów procentowych wyższa niż średnia globalna.

Badacze przyjrzeli się również trzem czynnikom, które mogą wpływać na częstość dolegliwości: paleniu tytoniu, otyłości i niskim dochodom. Według ich szacunków wiązały się one łącznie z 18,3 procent światowego obciążenia bólem. W Europie Wschodniej odsetek ten sięgał 27,1 procent.

Autorzy przyznają jednak, że nadal niewiele wiadomo o przyczynach bólu w najbiedniejszych regionach świata. Problemem jest nawet dostęp do danych, które pozwoliłyby dokładniej zbadać to zjawisko. - Bez tych danych znacznie trudniej zrozumieć, dlaczego w określonym wieku tak wiele osób cierpi z powodu bólu, jak zmienia się on w ciągu życia i jakie metody zapobiegania lub leczenia są najodpowiedniejsze - podkreśla Matt Fillingim.

Żarty z "męskiej grypy" zapewne szybko nie znikną, a wraz z początkiem sezonu infekcyjnego mogą wręcz przybrać na sile. Tym bardziej że niektóre badania sugerują, iż część infekcji wirusowych rzeczywiście może mieć u mężczyzn cięższy przebieg niż u kobiet - pisaliśmy o tym tutaj. Niezależnie jednak od płci, uporczywego lub niepokojącego bólu nie należy bagatelizować. To sygnał, z którym warto zgłosić się do lekarza.