In het edele hoofd van folktroubadour Bonnie 'Prince' Billy: 'Muziek is mijn nooduitgang'

Wanneer Will Oldham zijn alter ego Bonnie 'Prince' Billy naar Brussel stuurt, brengt hij niet alleen zijn eigenzinnige folksongs mee maar ook zijn milde, kritische blik op de wereld. Een gesprek over de kracht van walvisvet, de religie genaamd kapitalisme en muziek als bovenmenselijke taal.

Twaalf jaar is het geleden dat Will Oldham nog een keer naar Brussel afzakte in zijn hoedanigheid van Bonnie 'Prince' Billy, de ietwat aparte folktroubadour die het leven net vanuit een iets andere hoek bekijkt dan een doordeweekse sterveling.

“Ik heb lang voor mijn dementerende moeder moeten zorgen, waardoor ik sowieso minder onderweg kon zijn”, vertelt hij vanuit zijn ochtendlijke woonkamer in Louisville, Kentucky. “En dan was er nog die pandemie die wat roet in het eten kwam gooien. Zo ben je ineens wel een paar jaar verder.”

Vorig jaar trad hij drie keer op in ons land, maar onze hoofdstad liet hij links liggen. Dat maakt hij nu goed. “Brussel is me altijd genegen geweest. Ik heb ooit drie dagen na elkaar opgetreden in de Botanique, telkens met een totaal andere setlist. Als je publiek zoiets verteert, weet je dat je goed zit.”

Elke trip licht, in het beste geval, een tipje van het mysterie van het leven. “Als ik op een plek beland die niet op de een of andere manier inspireert, heb ik het gevoel dat ik het heb verkloot.” In Brussel verkent hij al eens een wijk, of duikt hij een museum in. “Afhankelijk van welk moment op de dag onze tourbus ons uitspuwt.”

"Brussel is me altijd genegen geweest. Ik heb ooit drie dagen na elkaar opgetreden in de Botanique, telkens met een totaal andere setlist. Als je publiek zoiets verteert, weet je dat je goed zit"

Sowieso is hij als Amerikaan tuk op Europa. “In de VS proberen we voortdurend onze verantwoordelijkheden en onze positie in vraag te stellen en te bepalen waar we staan. Het is verfrissend om aan de overkant van de Atlantische Oceaan te zien hoe een samenleving ook op andere manieren goed kan functioneren.”

Een wolkje walvisvet

Oldham was altijd al productief, in zijn beginjaren onder zijn vele Palace-aliassen, daarna als Bonnie 'Prince' Billy. Hij was ook vaak uit op avontuurtjes, onder meer met Tortoise en Bill Callahan. Vandaag voert hij zijn output alleen maar op. In maart bracht hij We are together uit, zijn 31e plaat. In september voegde hij daar het livealbum Ghosts of American psychonauts aan toe, eind oktober volgde een hommage aan de blinde Nederlandse songschrijver Jules de Corte.

Die laatste maakte hij samen met het Belgische instrumentalemuziekduo Linus. “Er kwam wat getouwtrek aan te pas, na corona had ik geen zin in nóg een samenwerking op afstand. Maar toen ze me een cd van hem opstuurden, samen met de vertalingen van zijn teksten, ging ik toch overstag.”

Oldham viel voor De Cortes tegelijk eigenzinnige en eenvoudige liedjes, die veel ruimte boden voor herinterpretatie. “Toen ik hem opzocht, las ik dat hij een van de bekendste blinde singer-songwriters van Nederland was. Ik dacht meteen: ik zou die volledige lijst weleens willen zien.” (Lacht)

Wellicht gaf zijn visuele beperking hem die bijzondere kijk op de wereld, zegt Oldham. Zijn eigen blik is net zo bijzonder. Muziek is voor de Amerikaan een nooduitgang naar een wereld die veel rijker is dan we met taal kunnen vatten. “Muziek gebruikt taal, maar verweeft die met melodie, ritme, arrangement en dynamiek. Zo maakt ze ons op een prachtige, krachtige en soms heftige manier bewust van iets dat veel groter is dan wat wij kunnen begrijpen of verwoorden.”

Oldham vertelt hoe hij, een paar dagen voor ons gesprek, iemand een T-shirt dragen met de slagzin “Why doesn't somebody do something?” Een knipoog naar het bystander effect: wanneer iedereen toekijkt en ervan uitgaat dat iemand anders wel zal ingrijpen, gebeurt er uiteindelijk niets. “Voor mij is dat een soort motto. Het gaat erom dat je blijft vragen stellen en ontdekken. We raken makkelijk verstrikt in een vals beeld van de realiteit. Door precies hetzelfde te doen als anderen, of daar dicht bij in de buurt te komen, help je dat beeld in stand te houden.”

Net dat probeert Oldham, in zijn eigen, unieke universum te vermijden. “En toch zitten we allemaal op dat kloteding hier”, zucht hij terwijl hij met zijn gsm zwaait. “Tijdens voorbije tournees heb ik wel gemerkt dat steeds minder mensen hun hele leven uploaden. Dat vind ik hoopgevend. Ik blijf ook hopen op een enorme hit, zodat ik mijn telefoon kan weggooien.” (Lacht)

In een rechtvaardigere wereld was die hit 'I see a darkness', de titeltrack van zijn weergaloze album uit 1999 die onder meer door Johnny Cash en Rosalía werd gecoverd. “Wanneer iemand anders een nummer van je zingt, is dat een enorm cadeau. Johnny Cash heeft deuren geopend, niet alleen in de muziekwereld, maar ook naar nieuwe manieren om naar muziek te kijken.”

"Ik hoop dat ik mijn dochter de absurditeit van de wereld kan tonen zonder dat die haar opslokt"

Will Oldham

Als je naar een lied luistert en merkt dat je geen controle hebt over de gedachten en emoties die het bij je oproept, dan gebeurt er iets bijzonders, zegt Oldham. “En hoe interessanter, complexer, herkenbaarder of fascinerender je eigen reactie is, hoe meer je beseft: dit is een schip waar ik wel een tijdje mee op reis wil.”

Songs schrijven is condenseren voor de Amerikaan. “Soms werk ik jaren aan liedjes, waardoor ze allerlei uitlopers krijgen. Als een kapper moet ik die dan wegknippen zodat enkel de essentie overblijft. Zie het als walvisvet: je hebt er maar een kleine portie van nodig, maar die geeft je de kracht om vol te houden en mee te leven met anderen.”

Ook zijn laatste album serveerde van die porties, zoals 'Life is scary horses', een mijmering over de angst voor een wereld in verval en de noodzaak om liefde en medeleven te bewaren terwijl alles verandert. Zonder grote politieke statements te maken, zegt Oldham veel over onze maatschappij.

“In zekere zin is alles politiek. Maar alles is ook groter dan politiek. Politiek is gewoon een manier om waardevolle dingen te kunnen versterken en wat ons samenleven belemmert, terug te dringen. En met samen-leven bedoel ik niet enkel mensen, maar alles wat bestaat, ook wat we God noemen.”

Kapitalisme als kapotte religie

Oldhams onrust is niet louter abstract. Sinds hij vader werd, kijkt hij met andere ogen naar de wereld die de volgende generatie erft. “Ik zie bij vrienden veel tieners die het moeilijk hebben, ondanks alle liefde die hen omringt. Komt dat door de pandemie, sociale media? Het is beangstigend. We klampen ons vast aan onze ideeën over de werkelijkheid, maar die zijn in belangrijke mate gekaapt. En we hebben toegelaten dat dat gebeurt.”

“Als kinderen zien dat we leugens verspreiden om het kapitalisme te dienen, begrijp ik dat ze daarvan in de war raken. Als ik nu hun leeftijd had, zou ik misschien met dezelfde verwarring worstelen. Ik hoop dat ik mijn dochter de absurditeit van de wereld kan tonen zonder dat die haar opslokt. Het kapitalisme is voor mij een vreemde, nog niet officieel erkende religie, beheerst door mensen die niets om de mensheid geven.”

Ondanks die visie valt het niet te negeren dat er, een kwarteeuw na I see a darkness, meer licht in Oldhams leven zit. “Idealiter komt dat met de jaren, doordat je leert wat echt belangrijk is. Je ziet meer licht dan duisternis. Uiteindelijk eindigt alles. Je kunt daar somber van worden, maar ik heb ingezien dat het ook anders kan.”

Ook toen hij zijn moeder geleidelijk aan in de dementie zag wegglijden, probeerde hij er iets positiefs in te vinden. "Ik dacht: iets moois hieraan is dat ik nu bij iemand ben die lijkt op mijn moeder toen ze vijftien was. En later bij iemand die lijkt op mijn moeder toen ze negen was.”

De drie C's

25 jaar geleden deed dEUS-zanger en fan Tom Barman een interview met de kalende zanger voor een Vlaamse krant. Daar ging heel wat gelobby aan vooraf, Oldham was stug en enigmatisch, hij was amper tot een gesprek te vermurwen. Dat is intussen helemaal omgedraaid.

“Ik was toen nog een kind. Ik wist van niets, en ik wist dat ik van niets wist. Ik vond interviews gevaarlijk, omdat ik onervaren en onwetend was. Ondertussen weet ik iets beter hoe ik over bepaalde dingen kan praten. Ik vind het geweldig dat ik de kans krijg om met jou over mijn muziek van gedachten te wisselen, en over de dingen die we meemaken in dit leven.”

“Tegelijk besef ik dat de muziekindustrie veranderd is. Ik heb altijd met onafhankelijke labels gewerkt en voel me verantwoordelijk voor de bijzondere band die ik met hen heb. Bovendien heb ik nu meer ervaring met interviews, waardoor ik het gevoel heb dat ze ook echt iets kunnen bijdragen, in plaats van contraproductief te zijn.”

Oldham denkt dat we soms op de verkeerde manier nieuwsgierig zijn naar artiesten. “Daarom vind ik het belangrijk om een onderscheid te maken tussen wie ik ben en wie Bonnie ‘Prince’ Billy is. Door de jaren heen heb ik ontdekt dat sommige artiesten die ik vroeger bewonderde, eigenlijk hebzuchtige klootzakken zijn.”

In plaats van dat je teleurgesteld bent, werkt dat bevrijdend, zegt Oldham. “Het doet je beseffen dat er nog andere, betere muziek is. Muziek is een relatie. Het is communicatie. Het draait niet alleen om geld. Artiesten met een grote organisatie achter zich, zijn vaak het respect voor hun publiek verloren. Wat ze maken, is zoals ultrabewerkt voedsel: het is rotzooi."

Barman noemde Oldham in zijn interview een erfgenaam van de drie C’s: Cash, Cohen en Cave. “Ach, als iemand die vergelijking leest en dan besluit naar mijn muziek te luisteren: prima. Maar hoe langer ik dit doe, hoe meer ik besef hoe anders ik ben dan de artiesten die ik bewonder en op wie ik zou willen lijken.”

Bonnie 'Prince' Billy is live te horen op 10/11 in de Ancienne Belgique, abconcerts.be