Rok programu "wGotowości". Ambitny plan MON. Wyniki dalekie od celu

W 2026 r. MON przeznaczyło na program 109 mln zł i przygotowało miejsca dla 70 tys. uczestników. Tymczasem w szkoleniach wzięło udział nieco ponad 20 tys. osób. To mniej niż jedna trzecia zakładanej liczby. Bilans po roku? Duże ambicje, spore wydatki i frekwencja daleka od zapowiadanej masowości.

– Jeżeli nie zrealizowano celów ilościowych, to sukces to nie jest – ocenia w rozmowie z Wirtualną Polską płk rez. Piotr Lewandowski, wykładowca w klasach mundurowych, a także weteran misji w Iraku i Afganistanie. – Wielokrotnie mówiłem, że odporności społecznej nie zbuduje się, bazując wyłącznie na dobrowolności. Musi być zastosowana jakaś forma obowiązkowości – podkreśla rozmówca WP.

Problem z przełożeniem deklarowanego zainteresowania na rzeczywisty udział w szkoleniach pokazują również dane z maja 2026 r., dotyczące początkowego etapu tegorocznej edycji programu. Jak wynika z informacji przedstawionych w odpowiedzi na interpelację poselską Mariusza Błaszczaka (PiS), na szkolenia w ramach ścieżki "Odporność" zarejestrowało się 6790 osób. Około 900 nie stawiło się na zbiórce.

Kolejna odpowiedź na interpelację poselską ujawnia prawidłowość dotyczącą wieku uczestników. Według danych MON najmniejsze zainteresowanie szkoleniami wykazywały osoby poniżej 25. roku życia. Zainteresowanie wyraźnie rosło wraz z wiekiem, a ponad 64 proc. uczestników stanowiły osoby powyżej 40. roku życia. Oznacza to, że program w niewielkim stopniu przyciąga najmłodszych dorosłych, choć to właśnie oni będą przez kolejne dekady stanowić potencjalne zasoby rezerw osobowych państwa.

– Zarazem 27 proc. Polaków deklaruje w sondażu chęć obrony kraju z bronią w ręku. Osobiście uważam, że to i tak dużo. Odnieśmy to do ponad 300 tys. osób w jednym roczniku. Tylko nie udaje się przełożyć tej deklaracji na zainteresowanie szkoleniami – komentuje płk Lewandowski.

Chcieli przeszkolić 70 tys. osób

Program "wGotowości" miał być jednym z filarów budowania odporności państwa, przygotowania obywateli na sytuacje kryzysowe i zwiększania rezerw osobowych Wojska Polskiego. Jego inaugurację poprzedzały jeszcze bardziej ambitne deklaracje polityczne. W marcu 2025 r. premier Donald Tusk zapowiadał szkolenia wojskowe dla każdego dorosłego mężczyzny w Polsce. Rząd deklarował, że najpóźniej w 2026 r. szkolenie zasadnicze będzie dostępne dla każdego chętnego, a w 2027 r. państwo osiągnie zdolność szkolenia 100 tys. ochotników rocznie. Docelowo miała powstać "armia rezerwistów", uzupełniająca wojska zawodowe i Wojska Obrony Terytorialnej.

Pierwsze komunikaty dotyczące zainteresowania programem mogły sugerować, że realizacja tych planów będzie łatwiejsza, niż się wydawało. W połowie tego roku Wojska Obrony Terytorialnej informowały, że w szkoleniach uczestniczyło już 15,5 tys. osób. Komunikat zatytułowano: "Tysiące Polaków inwestuje w gotowość".

We wrześniu MON informowało o około 20 tys. przeszkolonych. To niewielka część z 70 tys. uczestników, których resort chciał objąć szkoleniami w tym roku. Aktualnie zainteresowanie programem podtrzymuje wiceminister obrony Magdalena Sobkowiak-Czarnecka. We wrześniu sama wzięła udział w szkoleniu i zaprosiła na nie dziennikarzy. W politycznej dyskusji ze Sławomirem Mentzenem nawiązywała również do programu, ironizując, że lider Konfederacji mógłby przyjść na szkolenie.

Mjr Rafał Rylich, rzecznik prasowy Wojsk Obrony Terytorialnej, przekonuje, że "w ostatnich miesiącach odnotowano wyraźny wzrost zainteresowania udziałem w szkoleniach". Szczególnie duże zainteresowanie ma pochodzić ze strony firm i grup zorganizowanych. W odpowiedzi na pytania WP rzecznik nie odniósł się jednak bezpośrednio do realizacji tegorocznego celu (20 tys. przeszkolonych na 70 tys. zaplanowanych).

Rzecznik wskazuje również na problemy organizacyjne, które miały wpływ na frekwencję w początkowym okresie realizacji programu. – Znaczenie miała m.in. zmiana sposobu zapisów, rezygnacje części osób z wcześniej zadeklarowanego udziału oraz ograniczona liczba miejsc w poszczególnych jednostkach wojskowych. W efekcie nie wszyscy zainteresowani mogli uczestniczyć w szkoleniach w wybranych terminach – wyjaśnia mjr Rylich.

Nie wystarczy przeszkolić. Trzeba zbudować rezerwy

Płk rez. Piotr Lewandowski ostrożnie ocenia efekty programu. Zwraca uwagę, że dobrowolne szkolenia mają sens i wzmacniają odporność społeczną, ale nie pozwalają państwu racjonalnie planować skali przygotowań. Jego zdaniem jednym z rozwiązań mogłoby być włączenie w system szkoleń większych zakładów pracy i administracji publicznej. Pozwoliłoby to objąć przygotowaniem określone grupy zawodowe i lepiej planować liczbę przeszkolonych osób.

– Jeżeli państwo liczy na ochotników, to ktoś przyjdzie, ale nie da się zaplanować, ile osób i w jakim czasie się zgłosi. Jak możemy w ten sposób planować odporność państwa i liczbę przeszkolonych ludzi? Tak się nie da – argumentuje.

Płk Lewandowski zwraca też uwagę na szerszy problem: samo organizowanie jednodniowych szkoleń dla cywilów nie rozwiąże problemu niedostatecznych rezerw osobowych wojska. Potrzebne jest przemyślane podejście do selekcji, szkolenia i dalszego wykorzystania osób, które mają predyspozycje do służby.

Zdaniem Lewandowskiego warto wyłaniać spośród uczestników osoby o odpowiednich możliwościach fizycznych i predyspozycjach, a następnie oferować im dalsze szkolenie i ścieżkę rozwoju, również w kierunku stanowisk podoficerskich. Istotne powinno być nie tylko samo przeszkolenie, ale także utrzymanie tych osób w systemie rezerw.

– Jesteśmy daleko od zbudowania półmilionowej armii. Bez zasadniczej zmiany podejścia, struktury armii i liczebnych proporcji między służbą czynną a rezerwą tego nie osiągniemy – ocenia.

Co oferuje program "wGotowości"?

"wGotowości" to przygotowany przez MON i Wojsko Polskie program powszechnych szkoleń obronnych skierowanych do cywilów. Przewidziano w nim dwie ścieżki. W ramach ścieżki "Odporność" osoby niezwiązane z wojskiem mogą skorzystać ze szkoleń z czterech obszarów: pomocy medycznej, cyberbezpieczeństwa i cyberhigieny, survivalu oraz podstawowego kursu bezpieczeństwa. Ten ostatni obejmuje m.in. zasady zachowania w sytuacjach kryzysowych. Szkolenia są jednodniowe i trwają około ośmiu godzin.