Greenpeace’ten COP31’e fosil yakıt uyarısı: 'En büyük engel siyasi irade'

Greenpeace COP31 Heyeti Başkanı Jasper Inventor ile Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamında bir araya geldik. Türkiye ve Avustralya’nın iklim politikalarını, iklim finansmanındaki sorunları, fosil yakıtlardan adil geçişi ve küresel iklim müzakerelerinin geleceğini konuştuk.

- COP31 Başkanı Murat Kurum ve Avustralya İklim Değişikliği Bakanı Chris Bowen’ın açılış konuşmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Verdikleri mesajlar iklim krizinin aciliyetini yansıtıyor mu?

COP31 Başkanı Murat Kurum iklim eylemindeki gecikmelerin en ağır maliyeti yarattığını belirtirken COP31’in bir uygulama COP’u olması gerektiğinin altını çizdi. Biz de bunun uygulamaya geçirilmesini ve COP31’in fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine yönelik somut adımlarla sonuçlanmasını bekliyoruz. “35’e 35” elektrifikasyon hedefi memnuniyet verici ve gerekli olsa da elektrifikasyon kendi başına bir amaç değil, fosil yakıtlara bağımlılığı sona erdirmenin bir aracı olmalıdır. Bu hedefin nihai başarısı, elektriğin fosil yakıtların yerini alan ve 1.5°C hedefiyle uyumlu yenilenebilir kaynaklardan üretilmesinin sağlanmasına bağlıdır.

Öte yandan Bakan Bowen, dünyanın 1,5°C sıcaklık hedefini aşacağını kabul etti ancak ülkelerin aciliyet duygusuyla ve işbirliği içinde hareket etmesi durumunda “geri dönebileceğimizi” söyledi.

DÖNÜŞÜMÜN FATURASI

- İklim finansmanı müzakerelerindeki en büyük zorluk nedir ve gelişmiş ülkeler finansal sorumluluğu nasıl paylaşmalıdır?

Gelişmiş ülkeler, bu görüşmelerde güveni vaat ettikleri iklim finansmanını sağlayarak inşa edebilir. Açılış gündemine ilişkin anlaşmazlık, bu güvenin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi. Kapalı kapılar ardında yürütülen istişarelerde ülkeler, İklim Finansmanı Çalışma Programı’nın nasıl ilerletileceği ve uyum finansmanının üç katına çıkarılmasının ayrı bir gündem maddesi olup olmaması konusunda anlaşmazlığa düştü.

Avrupa yeni kamu finansmanını masaya koymalıdır. Liderlik, başkaları geri dururken bile risk almayı gerektirir.

NCQG olarak bilinen Bakû finansman hedefi, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar ABD doları sağlanmasını öngörüyor. Ayrıca aynı tarihe kadar tüm kaynaklardan sağlanan finansmanın yılda en az 1.3 trilyon ABD dolarına çıkarılması çağrısında bulunuyor. Ancak alınan kararda 300 milyar dolarlık hedefin ne kadarının kamu kaynaklarından karşılanacağı belirtilmiyor.

Yedi büyük petrol ve gaz şirketi, 2026’nın ilk dokuz ayında 150 milyar ABD doları kâr elde etti. Gelişmiş ülkeler bu kârları vergilendirmeli ve elde edilen gelirleri toplumların afetlere hazırlanmasına ve yeni borç yükü altına girmeden afetlerin ardından yeniden toparlanmasına yardımcı olmak için kullanmalıdır.

GEÇİŞİN ÖNÜNDEKİ ENGELLER

- COP31, fosil yakıtların adil ve hakkaniyetli biçimde aşamalı olarak terk edilmesini sağlamak için hangi somut taahhütleri ortaya koymalıdır?

Güvenilir bir aşamalı çıkış planı üç soruya yanıt verir: İlk kim harekete geçecek? Bu on yılda neler değişecek? Bedeli kim ödeyecek? Dubai’de düzenlenen COP28’de hükümetler, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda anlaşmaya vardı. Antalya’da bu anlaşmayı, yeni fosil yakıt projelerinin genişlemesine son veren ve bu on yıl içerisinde kömür, petrol ve gaz üretimi ile kullanımının azaltılması için açık kilometre taşları belirleyen ulusal planlara dönüştürmelidirler.

COP31 ayrıca Adil Geçiş Mekanizması’nı işler duruma getirmelidir. İşçiler, yerli halklar ve dönüşümden etkilenen topluluklar, bu sürecin nasıl yürütüleceğine ilişkin kararlara katılmalıdır.

- Hükümetler iklim kriziyle mücadele etmek için ne yapılması gerektiğini biliyorsa onları harekete geçmekten gerçekte ne alıkoyuyor: para eksikliği mi, siyasi irade eksikliği mi, yoksa fosil yakıt endüstrisinin etkisi mi?

Bu üç unsurun tamamı önemli ve birbirini güçlendiriyor. Gelişmiş ülke hükümetleri açısından en büyük engel siyasi irade. İç siyaset, hükümetlerin kimin çıkarlarını dinlediğini, neyi finanse ettiğini ve kimleri vergilendirdiğini şekillendiriyor. Gelişmekte olan birçok ülke içinse uygun maliyetli finansman eksikliği gerçek bir sorun. Gelişmiş ülkeler verdikleri sözleri yerine getirmediğinde müzakerelerdeki güveni aşındırıyorlar. Öngörülebilir ve erişilebilir kamu finansmanının sağlanması, iklim eylemlerini hızlandıracak ve ülkelerin bundan sonra atılacak adımlar konusunda anlaşmaya varma güvenini artıracaktır.