Dopadli go z łaźni. Tak torturowano polskiego księcia

Między oboma książętami od kilku lat trwał spór o dziedzictwo po Henryku IV Probusie. Po jego śmierci w 1290 roku Wrocław przypadł Henrykowi V, choć Henryk III głogowski uważał, że to jemu należało się wrocławskie władztwo.

W listopadzie 1293 roku ludzie uczestniczący w spisku dopadli Henryka V w łaźni przy wrocławskim zamku. Wśród nich znajdował się Lutek, zwany także Lewkiem, związany z dworem księcia. Jego ojciec Pakosław został wcześniej stracony z rozkazu Henryka za zabójstwo.

Napastnicy wykorzystali moment, gdy władca był bezbronny. Wyprowadzili go z łaźni, posadzili na koniu i przewieźli do Sądowla nad Baryczą, gdzie przekazali jeńca Henrykowi III. Stamtąd książę trafił do Głogowa.

Tortury Henryka V w Głogowie

Najbardziej drastyczne szczegóły jego niewoli znamy z "Kroniki książąt polskich". Dzieło powstało pod koniec XIV wieku, a więc niemal sto lat po porwaniu. Jego autor pozostaje nieznany, choć wśród badaczy pojawiała się hipoteza, że mógł nim być kanonik Piotr z Byczyny.

Według kronikarza dla Henryka przygotowano wyjątkowo ciasne więzienie, przypominające klatkę lub skrzynię. Książę miał być zamknięty w tak niewygodnej pozycji, że nie mógł wyprostować ciała, normalnie usiąść ani się położyć. Przez jeden z otworów podawano mu jedzenie, drugi służył do usuwania nieczystości.

Długie unieruchomienie miało doprowadzić do powstania ran. Kronika wspomina również o robactwie pojawiającym się na ciele więźnia. Opis jest wyjątkowo drastyczny, ale trzeba pamiętać, że nie pochodzi od świadka wydarzeń, lecz z późniejszego przekazu.

Nie chodziło wyłącznie o znęcanie się nad jeńcem. Henryk III chciał zmusić kuzyna do przyjęcia warunków, których wcześniej nie zdołał na nim wymusić. Cierpienie miało skłonić Henryka V do oddania części ziem i zapłacenia wysokiego okupu.

Jak długo więziono Brzuchatego?

Nie wiadomo dokładnie, ile trwała niewola. "Kronika książąt polskich" mówi o niemal sześciu miesiącach, lecz inne informacje wskazują, że Henryk odzyskał wolność przed 21 lutego 1294 roku. Przy listopadowej dacie porwania oznaczałoby to około trzech miesięcy uwięzienia.

Książę wyszedł z Głogowa za cenę poważnych ustępstw. 6 maja 1294 roku zatwierdzono przekazanie Henrykowi III części prawobrzeżnych ziem księstwa wrocławskiego, między innymi Oleśnicy, Bierutowa, Namysłowa, Kluczborka i Byczyny. Do tego doszedł okup wynoszący 30 tysięcy grzywien srebra oraz zobowiązanie do wspierania Głogowczyka w jego wojnach.

Henryk V po uwolnieniu

Późna kronika łączyła pobyt w więzieniu z późniejszym stanem zdrowia księcia. Według jej autora Henryk po uwolnieniu chorował i nie odzyskał już wcześniejszych sił. Nie sposób jednak z całą pewnością stwierdzić, w jakim stopniu odpowiadały za to przeżycia z Głogowa.

Pod koniec życia Henryk zadbał jeszcze o przyszłości swoich małoletnich dzieci. Na przełomie 1295 i 1296 roku przekazał bratu Bolkowi Sobótkę w zamian za objęcie opieki nad jego potomkami.

Obaj bracia szukali również zabezpieczenia przed silniejszymi sąsiadami. 1 lutego 1296 roku papież Bonifacy VIII objął swoją opieką Henryka V oraz Bolka I, co miało wzmacniać ich pozycję wobec zagrożenia ze strony Czech i księstwa głogowskiego.

Henryk V Brzuchaty zmarł 22 lutego 1296 roku, dokładnie dwa tygodnie po zamordowaniu króla Przemysła II. Henryk III głogowski przeżył kuzyna o trzynaście lat i zmarł w 1309 roku, a pod koniec życia sprawował już władzę także nad częścią Wielkopolski.

Źródło Niniejszy tekst stanowi fragment najnowszej książki dr Mariusza Sampa "Kryminalne dzieje Piastów. Mroczna historia dynastii" (Wydawnictwo ZNAK, Kraków 2026).