Uyarı

Uyarı, olumsuz gelişmelerden korunmak, tehlikeleri öngörerek sakınmak, dikkat çekmek amacıyla yapılan öneri, ikazdır. Uyarı algılandığında tehlikeleri, olumsuz gelişmelere kapılmayı önler.

Günümüzdeki fon skandalı da, irdelenmeyen reklam etkisine kapılarak yüksek gelir arayan safderun vatandaşın söğüşlenmesi, birikimini aktarma oyununun sahnelenmesidir. Oyun, farklı dönemlerde, farklı efektle oynanıyor.

1950’li yıllarda köyün varsılı, “ağa” olarak tanımlanan kişileri İstanbul’a geldiğinde Sülün Osman, Osmanlar hareketlenir; ağaya Galata Kulesi’nden tramvaya kadar satış yaparlardı.

Ufak paraları -argo sözcükler için özür dilerim- söğüşlemek için de parklarda, köşebaşlarında üçkâğıt açılırdı.

Tramvayda bir gün Eminönü’nden geçerken yanımda tanımadığım bir kişi bana dert yanarak İstanbul’a geldiğinde nasıl söğüşlendiğini anlattı.

Eminönü’nde bir köşede bir kalabalık görünce yanaşır; üçkâğıtçı ve etrafında hempaları, safderun vatandaş yaklaşınca üçkâğıt açılmaya başlanır, bul karayı al parayı. Bakar hempalar kazanıyor. Önce ufak bir meblağ ile temkinli olarak oyuna girer. Argoda “mazmoz” verilir, kazanır, oltaya girer. Derken oyun büyür, büyüdükçe birikim tükenir, soyulur, “ipipullah sivri külâh” kalır.

1980’lere gelindiğinde serbest piyasa ekonomisi, Sülün Osmanların, üçkâğıtçılarının yerini bankerler oyunu kurar. Bir kasa, bir masa iki koltuk alıp büro kiralayanlar banker olarak yüksek getiri vaadinde bulunmaya başlarlar. Yüksek getiri duyan, arayan vatandaş banker kim, varlığı, gelir kaynakları ne diye sorgulamadan reklamla tanıtılan bankerlerin önünde sıraya girerek para yatırırdı. Bir süre yatırdıkları anaparanın bir bölümünü geri alarak, yüksek getiri elde ettikleri sanısına kapılarak örnek olarak tavsiyelerde bulundular, uyarıda bulunanları da “Hani batacaktı” diye sarakaya aldılar. Anapara getiri, faiz diye ödemeye yetmeyince taahhüt, para girişini aşınca bankerler battılar, kepenk indirdiler. Yurtdışına kaçanlar da oldu. Ardından vaveyla başlar, “yatırımcı” korunsun. Niçin?

Teknoloji, finansal dolandırıcılık alanında da ilerledi. Fon, borsa, kripto varlık, forex... Yüksek getiri vaadi... Buralara para kaptırmayı kim öneriyor? Reklamlar, her alanda olduğu gibi, yandaş kanallar, bu konuda da vatandaşı yanılgıya sürüklüyor. Son fon skandalı beklenen, amaçlanan sonuç -özür dilerim- 500 bine yakın kişinin söğüşlenmesi, yandaşa kaynak aktarılmasıdır. Tasfiyede kuralları öncelikleri bilmiyorum. Temenni hiç olmazsa burada “katakulli” olmamasıdır.

İktisatta yüksek kâr getiri yoktur. Neoliberal yaklaşımda da yoktur. Serbest tam rekabet piyasasında firmalar faaliyetlerini sürdürecek kadar “muhasebe kârı” üretim faktörlerinden katma değere katkıları ölçüsünde gelir elde ederler. Uzun vadede ekonomik kâr sıfıra evrilir. Aşırı bir getiri varsa bunun ardında katakulli, dalavere, dolandırıcılık, rant vardır.

Altın, bazı endüstrilerde girdi olarak kullanılan değerli bir maden olduğu gibi bir ödeme, birikim, değer koruma aracıdır. Dünyada para olarak geleneği vardır. Dünya, altının tek para olduğu “altın standardı”nın ardından banknotların, kâğıt paranın altına çevrildiği altın külçe dönemi yaşanmıştır. Günümüzde de merkez bankalarının rezervlerinin önemli bölümü altındır. Altın alınmasını önermiyorum, benim pek altınım olmamıştır. Altın borsaya, fona, kripto vb. para kaptırmaktansa güvenli bir finansal varlıktır.

Önemli olan vatandaşın birikimlerini gerçekten mal ve hizmet üreten; katma değer, sosyal fayda yaratanlara yönelmek, vatandaşa da düzenli, güvenilir, makul bir gelir ve barınma olanağı sağlamak, bunun araçlarını geliştirmektir.