جنگ آخرالزمانی؛ تهدید تازه جمهوری اسلامی یا آخرین ابزار چانه‌زنی؟
«باید کشتن رهبران ایران را متوقف کنم، چون باید بفهمم که اصلا داریم با چه کسی مذاکره می‌کنیم.» این جمله را «دونالد ترامپ»، رییس‌جمهور آمریکا، در یک گردهمایی انتخاباتی در ایالت جورجیا گفت. او مدعی شد که حملات آمریکا توان نظامی و ساختار رهبری جمهوری اسلامی را نابود کرده است و بار دیگر تاکید کرد: «آنها نه هواپیمایی دارند، نه کشتی‌ای، نه هیچ‌چیز دیگر و نه رهبری.» ترامپ در حالی از شکست جمهوری اسلامی سخن می‌گوید و وعده پایان دادن کار این حکومت را می‌گوید که مقام‌های نظامی ایران برای جنگ بعدی خط و نشان می‌کشند. «محسن رضایی»، دبیر شورای عالی امنیت ملی، تهدید کرده است که زیرساخت‌های ارتباطی و مراکز داده آمریکا در منطقه را نابود خواهند کرد؛ فرمانده نیروی دریایی سپاه منتظر نزدیک‌شدن ناوهای آمریکایی به تنگه هرمز است تا آنها را غرق کند و فرماندهان ارتش از آمادگی برای جنگی گسترده‌تر سخن می‌گویند.
اما تهدیدهای جمهوری اسلامی تنها به مقابله نظامی محدود نمانده است. هم‌زمان با این هشدارها، مقام‌های تهران از شروط خود برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز سخن می‌گویند و با میانجیگری پاکستان و قطر در پی توافق با آمریکا هستند. در دو هفته گذشته، فرماندهان نظامی از سلاح‌های تازه و پاسخ‌های ویرانگرتر گفته‌اند، رییس مجلس بر کوتاه‌نیامدن از حقوق ایران تاکید کرده و سخنگوی سپاه حتی از پیروزی مطلق در یک «جنگ آخرالزمانی» سخن گفته است. در مقابل، رییس‌جمهور جنگ را به زیان همه طرف‌ها دانسته و وزیر خارجه همچنان بر امکان دیپلماسی تاکید می‌کند. مقام‌های جمهوری اسلامی با این تهدیدهای فزاینده چه پیامی به آمریکا می‌دهند و چه شرایطی را برای پایان جنگ در نظر گرفته‌اند؟
جنگ بعدی، اهداف تازه
تهدیدهای تازه تهران در شرایطی مطرح می‌شوند که آمریکا و اسراییل همچنان از امکان حملات جدید به ایران سخن می‌گویند. «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسراییل، در اظهاراتی که روز ۲۹ مهر منتشر شد، تنها راه پایان دادن به تهدیدهای جمهوری اسلامی، سرنگونی حکومت ایران دانست. ترامپ نیز در همان روز از توقف مذاکرات سخن گفت و هشدار داد که به‌زودی اتفاقی خواهد افتاد. در برابر این تهدیدها، فرماندهان ایرانی می‌کوشند به واشنگتن نشان دهند که جنگ بعدی تکرار رویارویی‌های گذشته نخواهد بود.
یکی از صریح‌ترین هشدارها را محسن رضایی، ۱۹ مهر در گفت‌وگو با شبکه پرس‌تی‌وی مطرح کرد. او گفت: «نبض اقتصاد آمریکا در منطقه غرب آسیا است.» رضایی توضیح داد که ایران در جنگ‌های پیشین تنها بخشی از امکانات خود را به کار گرفته و در صورت آغاز دوباره درگیری، مراکز داده، کابل‌های ارتباطی و تاسیسات هوش مصنوعی نیز در فهرست اهداف قرار خواهند گرفت. او ارزش این دارایی‌ها را بیش از دو هزار میلیارد دلار دانست و تاکید کرد: «امروز قطعاً اگر درگیری شود، با برنامه وسیع‌تری با دشمن مواجه می‌شویم.»
این تهدیدها به معنای گسترش فهرست اهداف احتمالی ایران از تاسیسات نظامی به زیرساخت‌های اقتصادی و ارتباطی است. «حسین شریعتمداری»، مدیرمسوول روزنامه «کیهان»، روز بعد از سخنان رضایی استقبال کرد و در یادداشتی نوشت؛ «آیا حق مسلم ما نیست که برای به زانو درآوردن و قطع نفس این جرثومه‌های پلیدی مانع عبور کابل‌های اینترنتی از عمق آب‌های خلیج‌فارس و تنگه هرمز بشویم؟!» شریعتمداری همچنین منتقدان این تهدیدها را به مخالفت با رویکرد مقتدرانه جمهوری اسلامی متهم کرد.
فرماندهان نظامی نیز از افزایش توان ایران پس از جنگ ۴۰ روزه می‌گویند. «حسین محبی»، سخنگوی سپاه پاسداران، ۲۲ مهر اعلام کرد که جمهوری اسلامی در جنگ پیشین عمدتا از سلاح‌های قدیمی استفاده کرده و پس از آن به تسلیحات پیشرفته‌تری دست یافته است. او احتمال حمله دوباره آمریکا را منتفی ندانست و آن را به نیاز احتمالی ترامپ به یک دستاورد پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا پیوند داد.
این ادعا درباره افزایش توان نظامی در سخنان فرمانده ارتش نیز تکرار شد. «امیر حاتمی»، فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی، روز ۳۰ مهر در بازدید از یک مرکز تولید پهپادهای هجومی گفت: «ما دشمن را مورد ارزیابی قرار داده و می‌دانیم که توانمندی‌های قابل توجهی دارد ولی با درنظرگیری تمام این موارد، خود را برای جنگ ناهم‌طراز و تجهیزات مورد نیاز آن، آماده کرده‌ایم.» به این ترتیب، فرماندهان جمهوری اسلامی در پاسخ به ادعای آمریکا درباره نابودی توان نظامی ایران، از باقی‌ماندن ظرفیت جنگ و افزایش هزینه‌های درگیری بعدی سخن می‌گویند.
هرمز؛ سلاحی که روی میز مذاکره مانده است
تهدید نظامی جمهوری اسلامی در تنگه هرمز با اختلاف دو کشور درباره شروط پایان جنگ پیوند خورده است. آمریکا می‌گوید فشار اقتصادی و محاصره دریایی ایران را ادامه می‌دهد و جمهوری اسلامی در مقابل، کنترل این آبراه را یکی از مهم‌ترین ابزارهای خود می‌داند. در حالی که ترامپ از تردد آزاد کشتی‌ها سخن می‌گوید، مقام‌های سپاه مدعی‌اند عبور شناورها بدون موافقت نیروهای ایرانی امکان‌پذیر نیست.
«علی عظمایی»، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، روز ۲۱ مهر در یک گفت‌وگوی تلویزیونی گفت: «منتظریم ناوهای آمریکایی به ورودی تنگه هرمز نزدیک شوند تا غرق‌شان کنیم؛ لحظه به لحظه روزشماری می‌کنیم تا این اتفاق بیفتد.» عظمایی مدعی شد ناوهای آمریکایی به دلیل آسیب‌پذیری، صدها کیلومتر از تنگه فاصله گرفته‌اند. او همچنین گفت کنترل خلیج فارس و هرمز با سپاه است و نیروی دریایی ارتش دریای عمان را کنترل می‌کند.
اما همان تنگه‌ای که فرماندهان سپاه از آمادگی برای جنگ بر سر آن می‌گویند، موضوع اصلی پیشنهاد دیپلماتیک تهران نیز هست. «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز ۲۶ مهر در بغداد اعلام کرد که پیشنهاد هفت‌روزه ایران برای بازگشایی هرمز و آغاز مذاکرات همچنان روی میز است. به گفته او، در صورت پذیرش شروط تهران، تنگه در روز ششم بازگشایی می‌شود و مذاکرات برای توافق نهایی در روز هفتم آغاز خواهد شد. رفع محاصره دریایی، لغو تحریم صادرات نفت و پایان درگیری‌های منطقه‌ای از جمله خواسته‌های اعلام‌شده ایران هستند.
با این حال، محسن رضایی چهار روز بعد در گفت‌وگو با وب‌سایت «دراپ‌سایت» تاکید کرد که ایران پیش از اجرای شروط خود نه تنگه را باز می‌کند و نه به مذاکرات بازمی‌گردد. او توضیح داد: «تفاهم‌نامه اول شکست خورد چون ترتیب اجرای تعهدات اشتباه بود. ما تنگه را باز کردیم و رفت‌وآمد دریایی از سر گرفته شد، اما تعهدات سیاسی و اقتصادی طرف مقابل به شکلی که بتواند توافق را پایدار نگه دارد اجرا نشد.»
رضایی بر همین اساس، خواستار اجرای تعهدات آمریکا پیش از بازگشایی تنگه است. او گفت: «ما دیگر علاقه‌ای به توافق‌هایی نداریم که تنها تضمین آنها حسن نیت سیاسی باشد. بنابراین هرمز فقط موضوع توافق نیست؛ بخشی از تضمین اجرای توافق نیز هست.»
اختلاف بر سر هرمز تنها میان تهران و واشینگتن نیست. بلکه در خود تهران درباره حدود اختیار مذاکره‌کنندگان اختلاف‌نظر وجود دارد. «محمد سراج»، نماینده مجلس، روز ۱۹ مهر پیشنهاد هفت‌روزه عراقچی را نظر شخصی وزیر خارجه خواند و گفت بازگشایی تنگه باید به پذیرش پیش‌شرط‌های جمهوری اسلامی وابسته باشد. او همچنین خواستار توضیح عراقچی درباره دیدارش با «استیو ویتکاف»، نماینده ویژه آمریکا، شد و از استیضاح وزیر خارجه سخن گفت.
در مقابل، «مسعود پزشکیان»، رییس‌جمهور جمهوری اسلامی، روز ۲۸ مهر در دیدار با «عاصم منیر»، فرمانده ارتش پاکستان، بر ضرورت پایان جنگ تاکید کرد. او ضمن متهم‌کردن آمریکا به نقض تعهدات و حمله در جریان مذاکرات قبلی، گفت: «ما آماده گفتگو بوده و هستیم، اما آمریکایی‌ها باید اول تهدیدها و تحریم‌ها را بردارند و بعد گفتگو کنیم.»
پزشکیان در همان دیدار تاکید کرد جنگ نه به سود ایران است، نه منطقه و نه حتی آمریکا. عاصم منیر نیز با ابراز نگرانی از وقوع دوباره جنگ، مذاکره را راهی برای حل اختلاف بدون تسلیم‌شدن معرفی کرد. با این همه، «مارکو روبیو»، وزیر خارجه آمریکا، دستیابی به توافق را دشوار دانسته و ادامه فشار اقتصادی را به توقف حملات به کشتیرانی تجاری در هرمز پیوند زده است.
از جنگ ویرانگر تا پیروزی آخرالزمانی
تهدیدهای مقام‌های جمهوری اسلامی تنها به تجهیزات نظامی یا کنترل هرمز محدود نمانده و در روزهای گذشته به زبان هویتی و مذهبی نیز گسترش یافته‌اند. سخنگوی سپاه پاسداران اکنون رویارویی با آمریکا و اسراییل را جنگی بر سر موجودیت، فرهنگ و تمدن ایران معرفی می‌کند؛ تعبیری که جنگ جاری را فراتر از اختلاف‌های سیاسی و نظامی قرار می‌دهد.
حسین محبی روز دوم آبان، تقابل با آمریکا و اسراییل را جنگی بر سر هویت ایرانی و اسلامی توصیف کرد. او مدعی شد هدف دشمنان تنها شکست نظامی جمهوری اسلامی نیست، بلکه می‌خواهند فرهنگ و باورهای دینی جامعه ایران را نیز تضعیف کنند. محبی در ادامه گفت: «به اذن الهی سرنوشت ما در این جنگ آخرالزمانی، پیروزی مطلق است و انشاالله ابرقدرت جهان خواهیم شد.»
از آغاز جنگ بارها مقامات از یک جنگ آخرالزمانی حرف زدند. اما این ادبیات در روزهای گذشته بارها تکرار شده است و مقام‌های جمهوری اسلامی از آمادگی برای «جنگ آخرالزمانی» سخن گفته‌اند. عراقچی پیش‌تر، پنجم مهر، در گفت‌وگو با شبکه ان‌بی‌سی گفته بود: «ما آماده مذاکره هستیم، به همان اندازه که آماده رویارویی با هر چالشی هستیم. ما در مواجهه با هر چالشی، هر تجاوزی حتی اگر به جنگ آخرالزمان منجر شود، محکم می‌ایستیم. در عین حال، ما برای دیپلماسی نیز آماده‌ایم.»
«احمد بخشایش اردستانی»، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز ۲۴ مهر در گفت‌وگویی، این اصطلاح را به جنگ هسته‌ای و ویرانی گسترده تعبیر کرد. او گفت: «هیچ‌یک از طرفین، نه ایران و نه آمریکا، تمایلی ندارند که کار به جنگ آخرالزمانی برسد.» بخشایش اردستانی معتقد است تهدیدهای ایران برای نشان‌دادن آمادگی دفاعی در برابر تهدیدهای آمریکاست و وقوع جنگ تازه به سود ایران نخواهد بود.
در همین حال، «محمدباقر قالیباف»، رییس مجلس، روز سوم آبان در پاسخ به تهدیدهای واشینگتن، از آمادگی برای پاسخ شدیدتر سخن گفت. او با پیوندزدن رویارویی کنونی به مخالفت تاریخی جمهوری اسلامی با سلطه آمریکا، تاکید کرد: «ما مرعوب نمی‌شویم و آماده‌ایم در برابر هرگونه جسارت به تمامیت ارضی ایران بزرگ، پاسخی خارج از تصور دشمنان بدهیم.» قالیباف همچنین گفت تهدید به جنگ گسترده یا ترور، جمهوری اسلامی را از حقوق و منافع خود عقب نخواهد راند.
آنچه در سخنان این مقام‌ها مشترک است، رد تسلیم در برابر تهدید آمریکاست؛ اما درباره شکل ادامه جنگ و شرایط پایان آن، لحن و اولویت‌های متفاوتی دارند. فرماندهان نظامی می‌گویند ایران برای واردکردن خسارت‌های سنگین‌تر آماده است، محبی از پیروزی مطلق در جنگی آخرالزمانی سخن می‌گوید و دولت همچنان راه مذاکره را باز نگه‌داشته است.
رضایی می‌گوید ایران اهرم هرمز را پیش از اجرای شروط خود کنار نمی‌گذارد و پزشکیان خواهان برداشته‌شدن تحریم‌ها و تهدیدها پیش از مذاکره است. در سوی دیگر، ترامپ همچنان از شکست نظامی ایران و احتمال اقدامات بعدی سخن می‌گوید. به نظر می‌رسد این آشفتگی داخلی و افزایش تهدیدات نظامی طرفین بیش از همیشه راه را برای جنگ باز می‌کند اما آیا این جنگ چنان که جمهوری اسلامی می‌گوید آخرالزمانی برای همه طرفین است یا چنان که ترامپ می‌گوید: «آیا با آنها معامله می‌کنم یا آنها را نابود می‌کنم؟ این تنها سوال است».
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.