افشای طرح وزارت راه و شهرسازی؛ صدور مجوز ساخت و ساز در مناطق درگیر با فرونشست
رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیان اینکه حدود نیمی از جمعیت کشور در محدوده مناطق دچار فرونشست ساکن هستند از تدوین دستورالعملی در وزارت راه و شهرسازی برای ساختوساز در این مناطق خبر داد.

علی بیتاللهی، رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی از تدوین ضوابط و دستورالعملی در وزارت راه و شهرسازی برای ساخت و ساز در مناطق دچار فرونشست خبر داده است. او نسبت به رویکردی که بجای کنترل و مهار فرونشست، امکان ساخت و ساز در پهنههای درگیر با این پدیده را با تعیین ضوابطی خاص فراهم میکند، هشدار داد و گفت: «چنین رویکردی به معنای کماهمیت جلوهدادن پدیده فرونشست و نادیدهگرفتن ابعاد و پیچیدگیهای آن است.»
او توضیح داده: «پیشتر مصوبهای از سوی شورای عالی شهرسازی و معماری درباره ممنوعیت انبوهسازی، اجرای طرح نهضت ملی مسکن و توسعه ساخت و ساز در زونهای فرونشستی وجود داشت، اما در ادامه، گروهی در وزارت راه و شهرسازی اقدام به تدوین دستورالعملهایی برای تعیین روشهای ساختوساز در این پهنهها کردند.»
علی بیتالهی همچنین گفته، نمیتوان برای مناطق دچار فرونشست، مانند مناطق زلزلهخیر دستورالعمل داد که در این مناطق چه نوع ساختمانی و با چه تعداد طبقهای ساخته شود. او تأکید کرده: «چنین نگاهی درواقع به معنای سادهانگاری و کماهمیت تلقیکردن پدیده فرونشست است.»
رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی هشدار داده که فرونشست زمین پدیدهای دینامیک، متغیر و غیرثابت است و «نمیتوان وضعیت امروز یک منطقه را مبنای تصمیمگیری برای ساخت ساختمانی قرار داد که قرار است ۵۰ سال عمر کند. ممکن است در طول این مدت، نرخ و گستره فرونشست افزایش پیدا کند و شرایط منطقه بطور اساسی تغییر کند. بنابراین، نمیتوان صرفا بر اساس وضعیت فعلی زمین، ضوابطی برای ساخت و ساز تعیین کرد و آینده آن منطقه را نادیده گرفت.»
اگرچه در قوانین موجود جمهوری اسلامی، وزارت نیرو به عنوان مسئول مدیریت پدیده فرونشست شناخته میشود اما علی بیتالهی گفته: «یکی از وظایف مهم وزارت راهوشهرسازی، کنترل توسعه شهر و جمعیتپذیری متناسب با ظرفیتهای محیطی است؛ موضوعی که سالها از سوی این وزارتخانه درباره آن غفلت شده است.»
او با بیان مثالی در مورد تهران گفته: «در شرایطی که ظرفیت جمعیتی تهران حدود دو میلیون نفر در نظر گرفته شده بود، جمعیت بسیار بیشتری در این شهر مستقر شد و طبیعتاً این جمعیت به آب نیاز دارد. وزارت نیرو نیز نمیتواند آب تولید کند و برای تأمین نیاز شهروندان ناچار است از منابع موجود استفاده کند؛ چه از طریق انتقال آب و احداث سد و چه از طریق حفر چاه. وقتی جمعیت شهر بدون توجه به ظرفیت منابع آب افزایش پیدا میکند، دستگاه مسئول تأمین آب ناچار به استفاده از منابع زیرزمینی میشود و این مسئله به تشدید فرونشست میانجامد.»
علی بیتالهی با اعلام آخرین برآوردها درباره گسترش فرونشست در ایران گفته: «بر اساس مطالعاتی که انجام دادهام، حدود ۴۸۰ شهر از شهرهای ایران در پهنههای فرونشستی قرار دارند. این آمار بر مبنای بررسی شهرهای کشور و با استناد به اطلاعات جمعیتی سال ۱۳۹۵ به دست آمده است. البته در برخی شهرها مانند تهران، فقط بخشهایی از شهر در معرض خطر قرار دارند؛ برای مثال مناطق جنوبی تهران، بخشهایی از شمال غرب مشهد و جنوب شرق شیراز درگیر این پدیده هستند، اما در برخی شهرها نیز گستره فرونشست بخش عمده یا تمام شهر را دربرمیگیرد.»
وی افزوده: «اهمیت این موضوع فقط به تعداد شهرهای درگیر محدود نمیشود؛ مسئله مهمتر آن است که بخش قابل توجهی از این شهرها، شهرهای بزرگ و پرجمعیت کشور هستند. برآورد من این است که حدود نیمی از جمعیت ایران در پهنههای فرونشستی زندگی میکنند. بنابراین وقتی از فرونشست صحبت میکنیم، با مسئلهای مواجه هستیم که بخش بزرگی از جمعیت کشور را تحت تأثیر قرار میدهد.»
علی بیتاللهی با توضیح ارتباط میان تمرکز جمعیت و تشدید فرونشست توضیح داده: «شهرهای بزرگ به دلیل جمعیت بالا، نیاز آبی فراوانی دارند و این نیاز صرفاً به آب شرب و بهداشت محدود نمیشود. تأمین مواد غذایی، میوه، سبزیجات و نیازهای کارخانهها و واحدهای تولیدی کوچک و متوسط نیز به منابع آب وابسته است. از سوی دیگر، معمولاً ترجیح داده میشود بخش قابل توجهی از این محصولات در حاشیه کانونهای جمعیتی بزرگ تولید شود؛ در نتیجه، فشار بر منابع آب زیرزمینی در این مناطق افزایش پیدا میکند و زمینه برای تشدید فرونشست فراهم میشود.»
بر اساس آخرین دادههای سازمان زمینشناسی، گستره فرونشست در کشور در سالهای اخیر افزایش یافته و بسیاری از پهنههای فرونشست که پیشتر به صورت لکههای جدا از هم دیده میشدند، به یکدیگر پیوستهاند. آمارهای این سازمان نشان میدهد در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۵، گستره فرونشست در کشور حدود ۱۰ برابر شده است.
فرونشست در ایران چگونه از یک تهدید محیط زیستی به تهدید اقتصادی تبدیل شد؟
پژوهش جدید مجله Nature Cities نیز تأکید کرده، اصفهان با میانهی نرخ فرونشست حدود ۱۱ میلیمتر در سال، در میان شهرهای شاخص جهان از نظر فرونشست قرار دارد. این میزان در برخی شهرهای اندونزی مانند مدان و باندونگ بهترتیب به ۳۳ و ۲۲ میلیمتر در سال میرسد.
وبسایت «تجارت نیوز» به تازگی گزارش داد، یکی از مهمترین ابعاد اقتصادی فرونشست، تهدید شبکه حمل و نقل است؛ زیرا جادهها، خطوط ریلی و مسیرهای مترو از داراییهایی هستند که اختلال در آنها میتواند بر جابجایی مسافر، حمل کالا و فعالیت اقتصادی مناطق مختلف اثر بگذارد. از آنجا که راهها و خطوط ریلی معمولاً در دورههای طولانی بهرهبرداری میشوند، نادیده گرفتن خطر فرونشست میتواند هزینه چرخه عمر آنها را افزایش دهد. به بیان دیگر، تصمیمگیری درباره توسعه یا نگهداری زیرساخت بدون لحاظ کردن روند افت آب زیرزمینی، ممکن است برآورد اولیه هزینه پروژه را از هزینه واقعی بهرهبرداری و نگهداری جدا کند.
در گزارش «تجارت نیوز» تأکید شد، هزینه اقتصادی این بحران تنها در ترک ساختمانها یا تعمیر جادهها خلاصه نمیشود. کاهش ظرفیت ذخیره آب زیرزمینی، افزایش هزینه تأمین آب برای کشاورزی، تهدید داراییهای ملکی، نیاز به نگهداری بیشتر زیرساختها و افزایش عدمقطعیت سرمایهگذاری، مجموعهای از فشارهای مستقیم و غیرمستقیم را بر اقتصاد ایران وارد میکنند.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.